IV SA/Gl 206/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2009 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie służby celnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. skierowaną do J. P. Dyrektor Izby Celnej w K. działając na podstawie art. 105 § 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 81 ustawy o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 156 z 2004 r., poz. 1641 ze zm.) orzekł: - o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej o zwolnieniu ze służby o sygn. [...], - oraz o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu [...] r. wpłynął do Izby Celnej w K. wniosek J. P. o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a.. Strona wnosiła o uchylenie decyzji z dnia [...] r. o sygn. [...], na mocy której została zwolniona ze służby stałej w Izbie Celnej w K. oraz o przywrócenie do służby na warunkach sprzed wydania decyzji. We wniosku strona stwierdziła, że odmowa przeniesienia się do Izby Celnej w B. podyktowana została warunkami rodzinnymi, stałą opieką nad chorymi rodzicami, zgodnie z ustaleniami ust. II pkt 2 Protokołu uzgodnień, zawartego pomiędzy pełnomocnikiem Ministra Finansów do Spraw Alokacji Kadr Służby Celnej a Federacją Związków Zawodowych Służby Celnej. Wnioskujący wskazał, iż jego stanowisko w magazynie likwidacyjnym nie zostało zlikwidowane, a także to, iż był uczciwym i solidnym funkcjonariuszem celnym a w chwili obecnej jest bezrobotny. Organ podniósł, że kwestie podnoszone przez J. P. dotyczące przeniesienia służbowego do B. były badane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, gdzie skarga została oddalona ( sygn. akt IV SA/Gl 579/06 ). W rozstrzygnięciu przywoływał on szczegółowo swoją sytuację rodzinną i osobistą jednak Sąd w swoim wyroku nie uwzględnił kierowanych do decyzji zarzutów. Odnosząc się przywrócenia do służby - organ nadmienił -że następuje ono na wniosek funkcjonariusza celnego w wypadku umorzenia postępowania karnego lub uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu, jeżeli zwolnienie ze służby nastąpiło na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a lub 8b ustawy o Służbie Celnej, a zatem wobec braku ustawowych przesłanek przywrócenia Dyrektor Izby Celnej w K. nie widzi możliwości przywrócenia do służby. Dyrektor Izby Celnej w K. wskazał, że przedstawione przez J. P. przesłanki braku pracy i sytuacji rodzinnej nie mogą stanowić elementu uzasadniającego konieczność uchylenia przedmiotowej decyzji. Szereg bowiem osób przeniesionych rozstało się z rodzinami dla realizacji potrzeb Państwa w zakresie ochrony granicy wschodniej. Nie można obecnie różnicować sytuacji osób; tych, które przeszły do innych izb od tych, które odeszły ze służby otrzymując odprawę za lata pełnionej służby. Reasumując Dyrektor Izby Celnej w K. uznał, że nie spełnione zostały przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji ostatecznej o zwolnieniu ze służby, a przyjęcie innego rozstrzygnięcia należałoby uznać za niecelowe a nawet sprzeczne z dotychczasową linią postępowania. Zdaniem organu w przypadku braku przesłanek do uchylenia lub zmiany decyzji w trybie art. 154 lub 155 organ administracji powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. P. domagał się uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., Nr [...]. Zarzucił organowi, iż nie odniósł się w żaden sposób do uzasadnienia argumentów uzasadniających uchylenie decyzji tj. możliwości przywrócenia go do pracy w magazynie znajdującym się w C., skoro magazyn ten funkcjonuje do dnia dzisiejszego. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej utrzymał w mocy decyzję Nr [...] z dnia [...] r. w całości. W uzasadnieniu organ podtrzymał wcześniej zaprezentowane stanowisko. Wskazał, że zwolnienie J. P. ze służby nastąpiło w trybie art. art. 32 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych, tak więc brak ustawowych przesłanek przywrócenia do służby. Przedstawione przez stronę okoliczności takie jak, brak pracy i złożoność sytuacji rodzinnej nie mogą stanowić elementu uzasadniającego konieczność uchylenia decyzji o zwolnieniu ze służby. Dyrektor Izby Celnej w K. podkreślił, że podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w sposób najbardziej wnikliwy, a całokształt postępowania wskazuje, że było ono prowadzone na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w sposób budzący zaufanie do organów administracyjnych. Reasumując ponownie podkreślono, że badając sprawę J. P., Dyrektor Izby Celnej w K. wziął pod uwagę wszystkie podnoszone kwestie i nie znalazł podstaw do uchylenia pierwotnej decyzji. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący J. P. domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i uchylenia decyzji z dnia [...] r. lub uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Organowi zarzucił obrazę przepisów art. 7, art. 8 i art. 154 k.p.a., art. 32 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP ,art. 18 – 21 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej oraz art. 32 ust.1,3 i 6 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 roku o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz zmian niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. Nr 137 poz. 1302 ). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podniesionych. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ocena przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji wymaga odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie, a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, zwłaszcza w sytuacji gdy istnieje między nimi bezpośredni związek. Jeżeli organ nie zastosuje środków, które są w jego dyspozycji, w celu usunięcia negatywnych skutków wadliwego załatwienia sprawy, to sąd administracyjny rozpatrując skargę może, na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Według art. 145 § 1 pkt. 2 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Natomiast art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego stanowi: "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa". Decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas, kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (tak: J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH. Beck Warszawa 1998 r. str. 813). Innymi słowy decyzja taka została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Zatem cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Taka zaś sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Wydając swoją decyzję w I instancji organ administracyjny orzekł, iż po pierwsze odmawia uchylenia decyzji ostatecznej o zwolnieniu ze służby o sygn. [...] z dnia [...] r. , a po drugie ,że umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe. Innymi słowy organ orzekający w sentencji decyzji zastosował dwa wykluczające się rozstrzygnięcia, a mianowicie rozstrzygnął sprawę merytorycznie co do istoty – odmawiając uchylenia decyzji i jednocześnie stwierdził , iż to samo postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a.. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stanie się bezprzedmiotowe, organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego to, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jej merytorycznego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Innymi słowy, gdy sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. to jest wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, ingerencji organu administracyjnego, wówczas, jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (patrz wyrok WSA w Łodzi z dnia 04 czerwca 2008 r. , sygn. akt II SA/Łd 195/08 zbiór orzeczeń LEX Nr 489197). Przeto też decyzja organu wydana w I instancji (zwierająca w treści sentencji zarówno merytoryczne rozstrzygnięcie przedmiotowego zagadnienia i jednocześnie umarzająca postępowanie administracyjne w tej samej kwestii), jak też zaskarżona decyzja utrzymująca tą decyzję w mocy są decyzjami wadliwymi. Zatem w przedmiotowym wypadku – w sposób bezdyskusyjny - zachodzi rażące naruszenie prawa , albowiem treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa, a charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W tej sytuacji, gdy zachodziła konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organu wydanej w I instancji i zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd nie był zobligowany odnosić się do zarzutów skargi, ani też do analizowania sprawy pod względem merytorycznym. Na marginesie, nie sposób jednakże nie zauważyć, iż w sprawie niniejszej ewidentnie nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, albowiem skarżący był uprawniony do występowania z wnioskiem o wszczęcie postępowania dotyczącego ostatecznej decyzji w oparciu o art. 154 § 1 k.p.a.. Taki zaś wniosek zgłoszony w trybie art. 154 k.p.a. uruchamia nowe postępowanie administracyjne, które może zostać zakończone w pierwszej instancji przez wydanie decyzji o odmowie uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej (patrz wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2002 r., sygn. akt I SA 2723/01 zbiór orzeczeń LEX Nr 83821). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w z zw. z art. 135 tej ustawy, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz decyzji go poprzedzającego, ponieważ zaistniały przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych wywodów Sądu.