IV SA/Gl 222/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia adwokata. W treści skargi z dnia [...] M. H. wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu. Z uwagi na fakt, iż wspomniane żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 7 kwietnia 2009 r. skarżącego wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. M. H. złożył rzeczony formularz w dniu [...] precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje nie tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lecz nadto także zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, że jest osobą bezrobotną, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, która zaliczona została do [...] i nad którą sprawuje opiekę. Wywiódł także, iż nie posiada wiedzy prawniczej koniecznej do obrony swoich interesów. Równocześnie zadeklarował, iż posiada dom o powierzchni [...] oraz "inną nieruchomość" o powierzchni [...]. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego strony zadeklarowany został w kwocie [...], na którą składa się pobierany przezeń [...] w kwocie [...] oraz [...] jego matki wynosząca (wraz z [...]) [...]. Skarżący dodał, że wydatkuje na opał [...] rocznie, za energię elektryczną [...] (opłata za dwa miesiące), za telefon [...], za czynsz [...], za gaz [...], na leki dla matki [...] (opłaty miesięczne) oraz za wywóz nieczystości [...] (opłata za kwartał). Następnie, to jest w dniu [...] (w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku – pismo z dnia 23 kwietnia 2009 r.) M. H. przedłożył decyzję [...] ustalającą wysokość [...] pobieranej przez jego matkę oraz decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei po myśli art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję dotyczącą odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Problematyka związana z omawianą materią podlega przy tym uregulowaniom ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wnioskodawca korzysta tu więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie postępowanie w kwestii zwolnienia go od rzeczonych kosztów było bezprzedmiotowe i z tego powodu należało je umorzyć działając na podstawie art. 161 §1 pkt 3 i §2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §3 tej ustawy. Odnosząc się natomiast do wniosku M. H. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego godzi się podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącego doprowadziła do konkluzji, że przedstawiony wyżej wymóg nie został w sprawie zachowany. Wnioskujący jest wprawdzie osobą bezrobotną i opiekuje się [...] matką, która uskarża się na poważne kłopoty zdrowotne, a w rezultacie jego sytuacja życiowa jest niewątpliwie trudna. Zważywszy jednak relację pomiędzy dochodem przypadającym na jego dwuosobowe gospodarstwo domowe a rozmiarem wydatków, które obciążają tę rodzinę uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przezeń żądania. W tym miejscu należy zaznaczyć, że skarżący pobiera [...] w kwocie brutto [...] (patrz: nadesłana decyzja o przyznaniu tego świadczenia - karta nr 16 akt sprawy), co daje kwotę netto około [...]. Nadto jego matka otrzymuje [...] w wysokości do wypłaty [...] (patrz: przedłożona decyzja [...]). Dochód netto rodziny wyżej wymienionego wynosi zatem nieco ponad [...]. Równocześnie na podstawie oświadczeń zawartych we wniosku ustalono, że średnie koszty stałe obciążające jego gospodarstwo domowe wynoszą [...]. Na kwotę tą składają się wydatki na opał ([...] rocznie, co daje [...] miesięcznie), czynsz ([...]), opłata za energię elektryczną (należność za dwa miesiące: [...], co daje [...] miesięcznie), opłaty za: telefon ([...]), gaz ([...]), ścieki i wywóz śmieci ([...] za kwartał, co daje [...] miesięcznie) oraz wydatki na leki dla matki ([...]). Jak więc wynika z powyższego, po odliczeniu wspomnianych wydatków do dyspozycji skarżącego i jego matki pozostaje miesięcznie około [...] (różnica pomiędzy kwotą dochodu netto a omawianymi kosztami). Nawet zatem uwzględniwszy, że kwotę tą należy pomniejszyć o niezbędne koszty związane z wyżywieniem, zakupem środków czystości oraz opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej wynoszącą [...] (nałożoną na stronę mocą zaskarżonej decyzji), powinna ona umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku dla niezbędnych potrzeb życiowych strony. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem skarżący i jego matka nie powinni ponieść tak dotkliwej szkody w wyniku uiszczenia kosztów związanych z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika, skoro osiągają dochód, który - zważywszy rozmiar ponoszonych przez nich kosztów utrzymania - pozwala na zgromadzenie na ten cel stosownych środków. Kolejnym powodem odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy był fakt, iż pomimo wyraźnego wezwania nie wyjaśnił on wątpliwości co do posiadanych nieruchomości. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że w treści wniosku oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] a prócz tego "inną nieruchomość" o powierzchni [...]. W tym stanie rzeczy wnioskodawcę wezwano o sprecyzowanie danych dotyczących rzeczonej nieruchomości o powierzchni [...] a w szczególności o wyjaśnienie, czy jest ona gruntem budowlanym, czy też rolnym a także - co trzeba podkreślić - czy jest to działka, na której posadowiono zamieszkiwany przez skarżącego dom, czy też stanowiąca odrębną nieruchomość. W odpowiedzi skarżący nadesłał decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] w sprawie podatku od nieruchomości i podatku rolnego, z której wynika, że chodzi tu o nieruchomość gruntową (grunty orne i sad) zabudowaną budynkiem mieszkalnym o powierzchni [...]. Równocześnie nie wyjaśnił jednak, czy rzeczony budynek mieszkalny, to ten sam dom, który wykazał w rubryce nr 7.1 wniosku, czy też są to dwie odrębne nieruchomości. W konsekwencji okoliczności sprawy wskazują na to, iż strona może być właścicielem dwóch domów. Nie sposób bowiem tracić z pola widzenia, że powierzchnia budynku mieszkalnego wymienionego w decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości ([...]) jest inna niż powierzchnia domu, o którym skarżący wspomniał we wniosku ([...]). Nadto z treści przywołanej decyzji wynika, iż adres nieruchomości, której decyzja ta dotyczy (R. [...]) jest inny niż adres zamieszkania skarżącego (R. [...]). Tymczasem kwestia ta rzutuje w sposób bezpośredni na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy albowiem, w przypadku, gdyby posiadał on dwie nieruchomości, wówczas miałby niewątpliwie możliwość uzyskania środków finansowych poprzez sprzedaż tej z nich, która nie służy zaspokojeniu niezbędnych potrzeb mieszkaniowych jego i matki. Skoro zatem M. H., pomimo stosownego wezwania nie udzielił wyjaśnień mogących rozwiać powyższe wątpliwości, to nie sposób przyjąć, aby wykazał wystarczająco przekonujący, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania przekracza jego możliwości płatnicze. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności uznano, że skarżący nie spełnił przesłanki, od której ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia zastosowanie prawa pomocy. Dlatego odmówiono mu ustanowienia adwokata, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.