IV SA/Gl 236/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sygn. akt [...] Prezydent Miasta C. umorzył postępowanie w sprawie przyznania M.C. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – Z.C. W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu [...] strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, przy czym w tym samym dniu przedłożyła skrócony akt zgonu Z.C. Zdaniem organu, skoro osoba wymagająca opieki zmarła w dniu [...], postępowanie w sprawie przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła organowi I instancji błędy w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Jak podnosi, jej wniosek dotyczył wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres rezygnacji z zatrudnienia tj. od [...] w związku z likwidacją działalności gospodarczej oraz ze względu na rezygnację z innej pracy zarobkowej dniem [...], do czasu śmierci matki Z.C. w dniu [...]. W okresie rezygnacji z zatrudnienia strona mieszkała razem matką, posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności i sprawowała nad nią opiekę (mycie, zmiana pieluch, worka stomijnego, podawanie leków. zastrzyki domięśniowe, podawanie posiłków, palenie w piecu, robienie zakupów itd.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie w całości w mocy. Jak wynika z uzasadnienia, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji co do bezprzedmiotowości postępowania i konieczności, w związku z tym, jego umorzenia. W ocenie Kolegium bezprzedmiotowość postępowania wynika z faktu, iż przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza możliwość ustalenia prawa do świadczeń począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W świetle tego przepisu nie jest możliwe wsteczne przyznanie świadczenia. Ponadto, co podkreślono w uzasadnieniu, specjalny zasiłek opiekuńczy został wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r., z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2013 r. Wobec tego żądanie strony o wypłatę zasiłku za okres od [...], a więc okres w którym przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie obowiązywał, ma charakter bezprzedmiotowy. W skardze z dnia [...] M.C. wniosła o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazuje na fakt, iż jej matka dysponowała orzeczeniem o niepełnosprawności od [...]. Dopóki było to możliwe pracowała i jednocześnie sprawowała nad nią opiekę. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia matki była zmuszona zrezygnować z zatrudnienia. Jednocześnie podnosi w skardze, iż jej wniosek dotyczył wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 stycznia 2013 r., a za okres wcześniejszy świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r. Nr 270, powoływana dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę decyzji w sprawie specjalnego zasiłku celowego stanowi przepis art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm., dalej: u.ś.r.). Zgodnie z art. 16a ust. 1 specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 623 zł (art. 16a ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 u.ś.r.). Organy orzekające w sprawie uznały za bezprzedmiotowe postępowanie w sytuacji, w której w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ([...]) osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nad którą opiekę sprawowała wcześniej jej córka (obciążona obowiązkiem alimentacyjnym), zmarła ([...]). Zważyć przyjdzie, iż stosownie do art. 24 ust. 4 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W ocenie składu orzekającego decyzja podejmowana w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ma charakter konstytutywny. Jak wynika bowiem z analizy regulacji zawartej w art. 16a w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. może ona kształtować uprawnienia do świadczenia jedynie na przyszłość, od ściśle określonego momentu. Nawet jeśli wnioskodawca spełnia przesłanki uzyskania świadczenia w okresie wcześniejszym, aniżeli miesiąc złożenia kompletnego wniosku, nie ma możliwości przyznania mu tego uprawnienia od innej (wcześniejszej) daty. Na rzecz takiego stanowiska przemawiają także rezultaty wykładni celowościowej postanowień art. 16a u.ś.r. Specjalny zasiłek opiekuńczy ma stanowić nie gratyfikację za sprawowaną opiekę, ale formę publicznej rekompensaty za rezygnację z zatrudnienia (i związanych z nim dochodów) ze względu na konieczność sprawowania stałej opieki na osobą niepełnosprawną. Wobec tego jeśli wnioskodawca opieki już nie sprawuje (chociaż wcześniej sprawował) nie może domagać się wypłacenia mu takiej rekompensaty. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w ustalonym stanie faktycznym i prawnym wnioskodawczyni nie przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pewne wątpliwości może natomiast budzić stanowisko organu odwoławczego, jak i organu pierwszej instancji, co do bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania, a w ślad za tym podjęcia formalnej decyzji o umorzeniu postępowania. Postępowanie wywołane wnioskiem skarżącej z dnia [...] miało charakter "przedmiotowy", bowiem istniał jego podmiot (skarżąca jako ewentualny beneficjent świadczenia) oraz przedmiot (uprawnienie, o które skarżąca się ubiegała). To że zachodził jeden z elementów stanu faktycznego sprawy, który odpowiadałby hipotezie normy stanowiącej materialnoprawną podstawę przyznania świadczenia, nie przesądza o braku przedmiotu postępowania, lecz co najwyżej o odmowie przyznania świadczenia. Zważywszy jednak na analogiczne skutki decyzji umarzającej postępowanie w sprawie przyznania świadczenia, jak i decyzji odmawiającej przyznania żądanego świadczenia (jaka powinna w tej sprawie zostać podjęta), a tym samym uznanie, iż nie doszło do takiego naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o oddaleniu skargi.