IV SA/Gl 251/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.Ś. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu, 2. oddalić wniosek w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem procesowym datowanym na [...] J.Ś. wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na podeszły wiek oraz na fakt, iż jest inwalidą pierwszej grupy. Następnie, to jest w dniu [...] skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż domaga się nie tylko ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lecz nadto także zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ponownie podkreślił, że jest osobą w podeszłym wieku, inwalidą pierwszej grupy i utrzymuje się z renty w kwocie [...] zł, którą w całości przeznacza na niezbędne koszty utrzymania, leczenia i rehabilitacji. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, iż gospodaruje samotnie i posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości przekraczającej 5.000 zł. Odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 21 stycznia 2016 r.) skarżący przedłożył potwierdzenie wypłaty renty za styczeń 2016 r., a także dokumenty obrazujące wysokość ponoszonych przezeń należności z tytułu kosztów zarządu nieruchomością wraz z zaliczkami za wodę, co i wywóz nieczystości, funduszu remontowego, oraz opłat za energię elektryczną i gaz. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J.Ś. należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 §2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w stopniu uzasadniającym częściowe uwzględnienie wniosku. Z oświadczeń wyżej wymienionego wynika, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, jest osobą w podeszłym wieku ([...] lat), inwalidą i osiąga miesięczny dochód netto z tytułu renty w wysokości [...] zł (kwota potwierdzona nadesłanym przekazem pocztowym dokumentującym pobranie świadczenia za styczeń 2016 r.). Należało zatem przyjąć, iż skarżący wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym pokrycie kosztów jakie mogą wiązać się z opłaceniem adwokata z wyboru przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby go narazić na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Uznano jednak, że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie stronie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623). Tymczasem skarżący nie zdołał wykazać, aby w jego przypadku sytuacja taka miała miejsce. Jak wynika z nadesłanych dokumentów źródłowych, wysokość ponoszonych przezeń kosztów stałych wynosi [...] zł (w tym energia elektryczna: [...] zł - opłata ta 2 miesiące, co daje miesięcznie [...] zł, gaz: [...] zł - opłata za 2 miesiące, co daje miesięcznie [...] zł, fundusz remontowy: [...] zł oraz koszty zarządu nieruchomością wraz z zaliczkami za wodę, co i wywóz nieczystości: [...] zł). Wnioskodawca powoływał się wprawdzie na koszty leczenia, zakupu leków i rehabilitacji, jednak wbrew wyraźnemu wezwaniu zawartemu w piśmie z dnia [...] nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby takie wydatki potwierdzać. Po odliczeniu wspomnianych wyżej, udokumentowanych kosztów, do dyspozycji skarżącego pozostaje zatem kwota około [...] złotych. Nawet zatem uwzględniwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o konieczne wydatki wiążące się z wyżywieniem i zakupem środków czystości dla jednej osoby, stwierdzić przyjdzie, że strona jest w stanie wygenerować pewne oszczędności. Warto w tym miejscu zaakcentować, że skarżący opłacił już wcześniej wpis od skargi, a zatem na obecnym etapie postępowania nie musi uiszczać jakichkolwiek należności. Obowiązek taki może pojawić się - i to ewentualnie - dopiero w przyszłości, a mianowicie po wydaniu w sprawie wyroku, kiedy - o ile zdecyduje się ten wyrok zaskarżyć - może zostać zobligowany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia, a następnie wpisu od skargi kasacyjnej. Obie te opłaty także jednak wynoszą tylko po 100 zł, a zatem ich uiszczenie nie narazi skarżącego na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Uwzględniwszy bowiem relację pomiędzy jego dochodem i rozmiarem obciążających go, udokumentowanych koniecznych wydatków, nie sposób uznać, aby mógł ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku opłacenia wspomnianych należności. Mając na względzie wszystkie powołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.