IV SA/Gl 253/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2011 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną przez Wójta Gminy K. na podstawie art. 5 ust. 1 i 8, art. 8 pkt 3a i pkt 6, art. 20, art. 23 ust.1-4, art.24 ust. 1 i 2,art. 26 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992) w związku z rozporządzeniem Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105 poz. 881 z późn. zm.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129 poz. 1058) odmówiono B.D. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na syna K.D. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012. Przyczyną odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia było przekroczenie przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego o 50.77 zł. Jednocześnie organ podniósł, iż nie jest możliwe zastosowanie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w poprzednim okresie zasiłkowym 2009/2010 wnioskodawczyni skorzystała z tej regulacji prawnej. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji B.D. zakwestionowała stanowisko organu, co do obliczenia jej dochodu i podniosła, iż nie powinno się wliczać do jej dochodu uzyskanego przez nią w roku 2009r. z tytułu wypadku przy pracy odszkodowania, gdyż kwota ta nie występuje już w jej budżecie, a więc stanowi dochód utracony. Wskutek wniesionego odwołania sprawa rozpatrzona została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., które decyzją z dnia [...]r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Na wstępie swoich rozważań organ odwołał się do kryterium dochodowego wskazując, iż wyznaczone ono zostało w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako kwota 504 zł. Przywołując brzmienie jej art. 3 pkt 2 wskazał, iż dochód rodziny odwołującej w przeliczeniu na osobę ustalić należało na podstawie dochodu uzyskanego w roku 2009r. Kolegium stwierdziło, iż w przypadku utraty dochodu, na wniosek osoby uprawnionej do świadczenia należy pomniejszyć jej dochód uzyskany w roku poprzedzającym okres zasiłkowy o dochód utracony. Zauważono, iż w art. 3 pkt 23 zostało przedstawione znaczenie "dochodu utraconego" i jest to katalog zamknięty, co oznacza, iż wyłącznie wskazane tam źródła utraty dochodu organ może uwzględnić. Organ stwierdził, iż utrata dochodu może oznaczać uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego, utratę prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło, utratę zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, czy wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej. Analizując stan faktyczny sprawy organ odwołał się do zaświadczenia wystawionego przez Urząd Skarbowy w C., z którego wynikało, iż odwołująca w roku 2009 uzyskała dochód w wysokości 13 220,13 zł oraz 1/16 dochodu szacunkowego z gospodarstwa rolnego stanowiącego współwłasność w wysokości 94,26 zł. Dochód ogółem wyniósł zatem kwotę 13 314,39 zł, co miesięcznie stanowi 1010,53 zł, a na osobę w rodzinie 554,77 zł. Przekracza zatem kryterium dochodowe. Potwierdzono, iż odwołująca skorzystała w poprzednim okresie zasiłkowym ze świadczeń rodzinnych mimo przekroczenia kryterium dochodowego, a zatem zgodnie z zapisem art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może skorzystać z tego prawa w następnym okresie zasiłkowym. Odwołująca, po otrzymaniu decyzji organu odwoławczego, w dniu [...]r. złożyła oświadczenie, z którego wynikało, iż w roku 2009r. na jej dochód składało się [...], a z dniem [...]r. złożyła rezygnację z [...] . Do oświadczenia załączony został PIT11 za rok podatkowy 2009, z którego wynikało, iż odwołująca uzyskała z tytułu [...] wykonywanej w roku 2009 kwotę [...] zł netto. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.D. odwołała się do złożonych w organie odwoławczym dokumentów i stwierdziła, iż [...], które uzyskała w 2009r. przekroczyło kryterium dochodowe, a zrezygnowała z niego w sierpniu 2009r. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie organ odwoławczy podtrzymał prezentowane w zaskarżonej decyzji argumenty. Odnosząc się ponownie do wysokości uzyskanego przez skarżącą w roku 2009r. dochodu potwierdził, iż składało się na ten dochód również [...] w kwocie [...] zł. Łączny dochód przekroczył jednak kryterium dochodowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł naruszenia procedury administracyjnej, co mogły mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji, jak też utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Nie dostrzegł także naruszenia prawa materialnego, zastosowanego przez organy, w rozpoznawanej sprawie. Treść wniosku złożonego przez B.D. nakazywała załatwienie jej sprawy na gruncie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Po myśli jej art. 5 ust. 1 i 2 zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza 504 zł, bądź 583zł, gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Stosownie zaś do art. 3 pkt 2 ustawy za dochód rodziny, uważa się przeciętny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, co oznacza, że w niniejszej sprawie uwzględnieniu podlegał dochód rodziny za 2009 rok. Ustawodawca dopuścił możliwość odstąpienia od zasady uregulowanej w przytoczonym wyżej art. 3 pkt 2 w przypadku zaistnienia zdarzenia w postaci dochodu utraconego lub dochodu uzyskanego, które to zdarzenia zostały zdefiniowane w słowniczku pojęć zawartych w ustawie. Zauważa się jednak, iż odstąpienie od zasady obliczania dochodu, w przypadku wystąpienia utraty dochodu, może nastąpić nie z urzędu lecz na wniosek osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2. Skarżąca wniosku takiego nie złożyła. W oświadczeniu z dnia [...]r. uruchamiającym kontrolowane postępowanie wpisała, iż nie dotyczy jej poz. Nr 4 pkt 1 – dochód utracony - mimo, iż znana jej była treść zaświadczenia Naczelnika I Urzędu Skarbowego w C. z dnia [...]r., które złożyła osobiście, jako wymaganą dokumentację, w siedzibie organu urzędu. Nie podnosiła również w toku postępowania, a także w treści składanego odwołania, kwestii utraty dochodu związanego z rezygnacją z [...] do sierpnia roku 2009. Organ nie był zatem uprawniony do ustalenia wysokości dochodu skarżącej, jakie uzyskała w roku 2009r. przy zastosowaniu art. 5 ust. 4 ustawy w odniesieniu do utraconego źródła dochodu w postaci inkasa. Rozważył natomiast podnoszoną w odwołaniu kwestię związaną z uzyskaniem przez skarżąca odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy nie podzielając stanowiska prezentowanego w odwołaniu. Wskazując na treść art.3 pkt 23 ustawy organ stwierdził, iż regulacja ta stanowi zamknięty katalog źródeł utraty dochodu, jakie może uwzględnić organ orzekający o przyznaniu świadczeń rodzinnych. Pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznaje za słuszny. O braku możliwości prawnych uwzględnienia złożonego po wydaniu zaskarżonej decyzji oświadczenia skarżącej oraz braku możliwości uwzględnienia jej skargi świadczy jednak przede wszystkim fakt, iż korekta wysokości dochodu uzyskanego przez stronę w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest dopuszczalna wyłącznie wtedy, gdy utrata źródła dochodu następuje w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek rodzinny. Brak uzyskania dochodu ze względu na utratę jego źródła w roku kalendarzowym poprzedzającym rok zasiłkowy uwzględniony jest już w zaświadczeniu właściwego urzędu skarbowego określającym uzyskane za ten rok dochody. Korekta, o jakiej mowa w § 17 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105 poz. 881 z późn. zm.) zastosowana w przypadku skarżącej doprowadziłaby do sztucznego pomniejszenia uzyskanego przez nią w rzeczywistości dochodu za rok 2009, co nie jest jej celem. Jedynym słusznym ratio wprowadzenia obu instytucji – dochodu utraconego i uzyskanego powinna być konieczność korekty wynikającego z zaświadczenia urzędu skarbowego dochodu ze względu na odmienną sytuację strony w roku nieobjętym tym dokumentem. Zastosowanie instytucji dochodu utraconego byłoby zatem w kontrolowanej sprawie możliwe, gdyby utrata jej źródła dochodu (oczywiście mieszczącego się w katalogu zawartym w art. 3 pkt 23 ustawy) nastąpiła pomiędzy 1 stycznia 2010r. a wrześniem 2010r., a więc przed datą złożenia wniosku. Podobny pogląd zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 10 października 2006r. sygn. akt II SA/Rz 192/06 publ. LEX nr 578250 wskazując, iż utrata dochodu odnosi się do okresu poprzedzającego złożenie wniosku o zasiłek rodzinny a nie do roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy. Mimo, że ustawodawca nie zaznaczył tego w definicji pojęcia dochodu utraconego, do wniosku takiego prowadzi wykładnia logiczna i celowościowa przepisu art. 5 ust. 4. oraz przepisu art. 3 pkt 1 lit a i pkt 2. Skoro bowiem ustalany za rok poprzedzający okres zasiłkowy dochód obejmuje wszelkie uzyskane przychody, to zbędne byłoby definiowanie pojęcia dochodu utraconego, jako, że utrata źródła przychodu skutkuje jego brakiem. Celem natomiast wprowadzenia do ustawy pojęcia dochodu utraconego i ustanowienia zasady pomniejszania dochodu ustalonego za okres poprzedzający okres zasiłkowy o tenże dochód było wyeliminowanie negatywnych skutków związania uprawnienia do świadczenia w okresie zasiłkowym z dochodem osiągniętym w roku okres ten poprzedzający, poprzez związanie prawa do tego świadczenia także z dochodem uzyskiwanym w okresie poprzedzającym bezpośrednio okres zasiłkowy w przypadku jego zmniejszenia w stosunku do okresu roku poprzedniego w sytuacjach w ustawie wyliczonych. Dodatkowo powtórzyć można, iż posłużenie się przez ustawodawcę definicją legalną pojęcia "utraconego dochodu" wyklucza jakąkolwiek w tym zakresie wykładnię rozszerzającą po stronie organu. Bezspornym w niniejszej sprawie pozostaje i nie budzi wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że przepis art. 3 pkt 23 ustawy, wśród enumeratywnie wymienionych przypadków "utraty dochodu" nie przewiduje źródła dochodu w postaci inkasa. Jak zauważono w orzecznictwie sądów administracyjnych rada gminy, wyznaczając inkasentów, nie jest zobowiązana do wcześniejszego uzyskania zgody tych podmiotów na pełnienie tej funkcji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 1992 r., SA/Po 1130/91 publ.- Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1995 nr 1 poz. 20). Jednostronnie, w sposób władczy, rada gminy rozstrzyga zatem o obowiązkach konkretnych, często imiennie, a przynajmniej w sposób pozwalający na ich jednoznaczne zidentyfikowanie, oznaczonych podmiotów. W tym znaczeniu postanowienie uchwały skierowane jest do indywidualnie oznaczonych osób - inkasentów. Taka uchwała jest przy tym wystarczającą podstawą nałożenia obowiązków inkasenta. Nie ma potrzeby zawierania z inkasentami umów o charakterze cywilnoprawnym dotyczących zlecenia inkasa, ustalających obowiązki czy wynagrodzenie za inkaso. Brak potrzeby zawierania z inkasentami umów cywilnoprawnych akcentuje wyżej przywołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, czy wyrok tego Sądu oz. w Rzeszowie sygn. SA/Rz 1622/01 –z dnia 26 października 2001r. publ. w Internetowej Bazie Orzeczeń NSA. Przedstawione przez skarżącą fakty nie stanowią takiej okoliczności, którą należałoby zrównać z pojęciem "utrata zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", co wyłącznie uzasadniałoby możliwość odstąpienia od zasady wyliczania dochodu rodziny i zastosowania instytucji nadzwyczajnej w postaci "utraconego dochodu". W tym stanie rzeczy skargę należało oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji na mocy art. 151 p.p.s.a