IV SA/Gl 255/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , , po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Pismem z dnia 20 lutego 2012 r., skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru złożył skargę kasacyjną od wyżej przywołanego wyroku. Pełnomocnik wskazał dodatkowo, że skarga ta zostaje wniesiona w wykonaniu obowiązku wynikającego z treści art. 42 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi bowiem udzielone mu pełnomocnictwo zostało z dniem 10 lutego 2012 r. przez niego wypowiedziane. Pismem z dnia 21 maja 2012 r. wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. H. złożył wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu z Okręgowej Rady Adwokackiej w W. w celu reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Wniosek ten został przekazany do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. Na wezwanie Sądu skarżący przedłożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dorosłym synem. Zaznaczył, że obecnie rodzina utrzymuje się z emerytur jego oraz jego żony, które łącznie wynoszą 2.2687,67 zł. Podał również, że jego syn jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Zaznaczył, że posiada mieszkanie komunalne o powierzchni 48,5 m2. Ponadto podał, że nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych, oszczędności czy lokat pieniężnych. Natomiast, jako posiadany majątek wskazał działkę budowlaną o powierzchni 1.217 m2, zabudowaną budynkiem gospodarczym, stanowiącą odrębną własność jego żony, przy czym określił, że nieruchomość ta jest niedochodowa. Dodatkowo wskazał, że w niniejszym postępowaniu nie wystąpił o "kolejne przyznanie prawa pomocy", a jedynie o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, w miejsce dotychczasowego pełnomocnika w związku z wypowiedzeniem przez niego pełnomocnictwa. Odpowiadając na wezwanie Sądu do uzupełnienia podanych informacji poprzez przedstawienie wydatków ponoszonych w jego gospodarstwie domowym skarżący ponownie, w piśmie z dnia 7 października 2012 r. oświadczył, że pełnomocnik został mu przyznany na mocy postanowienia Sądu z dnia 30 września 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 95/08 dlatego budzi jego wątpliwości konieczność ponownego wykazywania stanu majątkowego. Niezależnie od powyższego do pisma tego dołączył dokumenty obrazujące wydatki obciążające jego rodziną oraz potwierdzające wysokość uzyskiwanych dochodów. Postanowieniem z dnia 23 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Rozstrzygnięcie to zostało przez skarżącego zakwestionowane, a następnie na mocy postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 985/12 uchylone. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odniósł się do oświadczeń strony w zakresie stanu rodzinnego, oraz dochodów, czy informacji, które wynikają z nadesłanych przez skarżącego dokumentów. Jedynie natomiast ocena wszystkich informacji związanych z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, może być podstawą przyjęcia, że wniosek został prawidłowo rozpoznany. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ustalił, na podstawie nadesłanych przez skarżącego dokumentów, że miesięczny dochód rodziny skarżącego to kwota: 2.323,22 zł na którą składa się emerytura pobierana przez skarżącego w kwocie 1.355,27 zł oraz jego żonę w kwocie 967,95 zł. Koszty utrzymania związane z opłatami za mieszkanie oraz leczenia obciążające rodzinę to kwota: około 863,95 zł na którą składają się następujące opłaty: czynsz – 483,21 zł, energia elektryczna: 92,91 zł, opłata za gaz: 17,47 zł, telefon: 80,59 zł, ubezpieczenie jego oraz jego żony w rozliczeniu miesięcznym 25,87 zł (77,60 zł za 3 miesiące). Sąd uwzględniając wydatki obciążające rodzinę wziął również pod uwagę podatek od nieruchomości w rozliczeniu miesięcznym: 43,61 zł, koszt energii elektrycznej opłacanej na działce 20,29 zł oraz koszt zakupów lekarstw w kwocie około 100 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie natomiast z art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku J. H. w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że prawo pomocy przyznawane jest stronie, nie jako generalne uprawnienie między innymi, do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika we wszystkich postępowaniach toczących się przed sądem z udziałem strony, której prawo to zostało przyznane, lecz jest to uprawnienie przyznawane w konkretnej sprawie. Prawo pomocy zatem przyznane w innej sprawie nie przenosi się na inne postępowania. Istotnie rację ma skarżący wskazując, że w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 95/08 została dokonana ocena jego sytuacji majątkowej oraz rodzinnej, jednakże ocena ta została przeprowadzona na potrzeby tego właśnie postępowania z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dniu przyznania stronie prawa pomocy. W rozpoznawanej więc sprawie Sąd nie jest związany ustaleniami poczynionym w innej sprawie, również w zakresie oceny zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego przyjdzie stwierdzić, że w myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, jaką jest sytuacja materialna strony. Przy czym to sama strona zobligowana jest wykazać, że spełnia przesłanki, od których ustawa uzależnia przyznanie prawa pomocy. Należy więc wykazać, że uiszczenie kosztów związanych z prowadzeniem sprawy sądowej lub ustanowieniem pełnomocnika doprowadzi do powstania uszczerbku w zakresie niezbędnych kosztów utrzymania tak wnioskodawcy, jak i jego rodziny. W tym właśnie kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Zważywszy bowiem na relacje pomiędzy dochodem przypadającym na trzyosobowe gospodarstwo domowe, a rozmiarem wydatków, które obciążają rodzinę skarżącego Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym miejscu przypomnieć należy, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego, po odliczeniu obciążeń podatkowych wynosi 2.323,22 zł. Jednocześnie na podstawie dokumentów źródłowych przedłożonych przez skarżącego ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające rodzinę wynoszą 863,95 zł. Z powyższego wyliczenia wynika, że po odliczeniu niezbędnych wydatków do dyspozycji rodziny skarżącego pozostaje kwota 1.459,27 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 486,42 zł. Nawet zatem uwzględniwszy konieczność pomniejszenia wyżej wskazanej kwoty o wydatki, jakie wiążą się z potrzebą zakupu żywności, oraz środków czystości czy odzieży dla rodziny kwota 1.459,27 zł powinna umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Wprawdzie skarżący podnosi, że jego żona wymaga hospitalizacji jednakże wydatków z tą okolicznością związanych skarżący w swoim wniosku nie wykazał. Przyjąć więc należy, że skarżący w złożonym wniosku nie wykazał, aby nie był w stanie zaoszczędzić w ramach uzyskiwanych przez rodzinę środków, z których mogłoby zostać pokryte wynagrodzenie dla pełnomocnika. Tym bardziej, że w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik profesjonalny został przez samego skarżącego ustanowiony, a przeszkodą w dalszym reprezentowaniu skarżącego przez tego pełnomocnika stało się wypowiedzenie pełnomocnictwa. Zaznaczyć przy tym należy, że skarżący nie wykazał, iż pełnomocnik w rozpoznawanej sprawie działał nieodpłatnie do czego na mocy wyżej przywołanych przepisów był zobowiązany. Dodatkowo nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej rodziny pozostaje fakt utrzymywania zabudowanej nieruchomości stanowiącej zgodnie z oświadczeniem skarżącego odrębną własność jego żony. Przy czym jak wynika z przedstawionych dokumentów nakłady na tą nieruchomość czynione są ze środków pochodzących z majątku wspólnego małżonków. Okoliczności te pozwalają na stwierdzenie, że skarżący ubiegający się o przyznanie pomocy z budżetu państwa nie wykorzystuje należycie posiadanych zasobów, czy własnych dochodów, zaniedbując możliwość ich użycia w celu poprawienia własnej sytuacji majątkowej, a co się z tym wiąże żądając niejako pokrycia kosztów związanych z prowadzeniem własnej sprawy sądowej za pośrednictwem środków publicznych. W ocenie Sądu posiadane przez skarżącego środki, przy dołożeniu należytej staranności pozwalają na zaoszczędzenie kwoty niezbędnej na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W tym miejscu godzi się podnieść, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do rodzin i osób żyjących w zasadzie na granicy minimum socjalnego, osób, które w ramach posiadanych środków własnych nie są w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb bytowych. To właśnie do takich osób skierowane jest prawo pomocy nie można bowiem w każdym przypadku obciążać państwa kosztem prowadzonych we własnym interesie postępowań sądowych. Podstawowym warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, iż nie jest w stanie ona ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że oceniając możliwości zarobkowe oraz stan majątkowy strony Sąd dochodzi do przekonania, że uiszczenie kosztów związanych z toczącą się sprawą jest obiektywnie, rzeczywiście niemożliwe. Ponownie wskazać należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych na poziomie minimum socjalnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie stronie prawa pomocy, jest bowiem ona w stanie poczynić oszczędności pozwalające na pokrycie kosztów postępowania ze środków, które posiada. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.