IV SA/Gl 267/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, , , po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z dnia 4 lutego 2013r. M. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie informacji publicznej. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi wniósł o zwolnienie z opłat określonych w wezwaniu, bowiem nie osiąga żadnych dochodów. Następnie w dniu 17 maja 2013r. skarżący złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF". Podniósł, iż nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych, bowiem od marca 2012r. nie uzyskuje żadnych dochodów. Oświadczył, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami oraz nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. W piśmie z dnia 20 maja 2013r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego to jest czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne itp.) oraz wydatków na zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz nadesłanie dowodów wpłat, faktur VAT i paragonów potwierdzających te wydatki. Jednocześnie wezwano stronę o wskazanie skąd, wobec braku jakichkolwiek dochodów, czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, w szczególności o sprecyzowanie, czy koszty te są pokrywane przez rodziców skarżącego (tak jak w sprawie zawisłej w Sądem o sygn. akt IV SA/Gl 338/10). W przypadku zamieszkiwania z rodzicami zobowiązano skarżącego do złożenia oświadczenia o ich stanie majątkowym i dochodach oraz ich udokumentowanie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał pismo z dnia 24 lutego 2013r zatytułowane zażalenie. Podkreślił, że wszystkie istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia wniosku zostały już wyjaśnione wcześniej. Zaprzeczył, jakoby prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z innymi osobami. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że okoliczności sprawy nie uzasadniają zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. Referendarz podkreślił, że M.C. nie udzielił wyjaśnień, o które wzywano go w zarządzeniu z dnia 20 maja 2013r. Nie podał wysokości kosztów swojego utrzymania ani nie wskazał źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie pomimo stwierdzenia, iż zamieszkuje z rodzicami (w piśmie z dnia 4 lutego 2013r. złożonym w sprawie o sygn. IV SA/Gl 338/10), a z drugiej strony wskazuje stanowczo, że gospodaruje samotnie. W zakreślonym terminie pismem z dnia 25 lipca 2013r. skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie. Podkreślił, iż nie posiada jakichkolwiek dochodów oraz majątku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie prawa materialnego oraz przepisów postępowania. Zdaniem skarżącego Sąd "wiedział, gdyż są tego dowody w aktach, że nie posiada dochodów". Taka sytuacja powinna prowadzić do zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzucił również, iż Sąd nie rozpoznał wniosku o wyłączenie sędziów, dlatego nie mógł bezstronnie rozpoznać jakąkolwiek sprawę z udziałem wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2013r., wobec tego postanowienie to utraciło moc a sprawa została przejęta przez Sąd. W przedmiotowej sprawie M.C. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z regulacją z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma natomiast na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Odnosząc się do wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżący podniósł, iż jest osobą bezrobotną, która nie posiada żadnych dochodów, środków pieniężnych oraz majątku. W tej sytuacji należało wyjaśnić, skąd skarżący posiada środki na bieżące utrzymanie. Jednocześnie wobec jego twierdzeń zawartych w innych sprawach (pismo z dnia 4 lutego 2013r. w sprawie IV SA/Gl 338/10) o zamieszkiwaniu z rodzicami konieczne było również ustalenie tej kwestii. Tymczasem skarżący w odpowiedzi na wezwanie z dnia 20 maja 2013r. oraz w sprzeciwie nie udzielił żadnych informacji dotyczących kosztów związanych z jego utrzymaniem. Nie przedłożył również dokumentów pozwalających ustalić ich wysokość oraz nie podał, skąd pochodzą jego środki utrzymania. Zdaniem Sądu za niewiarygodne należy uznać twierdzenia skarżącego o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego przy jednoczesnym braku jakichkolwiek dochodów. Podkreślenia wymaga, że brak przedstawienia przez skarżącego w sposób wyczerpujący informacji dotyczącej jego sytuacji materialnej należy uznać za niewypełnienie wezwania w trybie art. 255 P.p.s.a. Zważyć przyjdzie, że to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, wobec istniejącego po stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zatem w interesie skarżącego leży przedstawienie w sposób najobszerniejszy jego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych, a także najściślejsza współpraca z Sądem (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OZ 179/12). Ponadto, brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Należy również zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawomocnym postanowieniem z dnia 21 października 2013r. sygn. akt II SO/Op 28/13 oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie od rozpoznania niniejszej sprawy sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.