IV SA/Gl 288/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. B. i R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Działu Dodatków Mieszkaniowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. odmówił przyznania J. i R. (małżeństwu) B. dodatku mieszkaniowego. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, zaś jej materialnoprawną podstawę stanowił przepis art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). W uzasadnieniu organ administracyjny podniósł, że w złożonej deklaracji o dochodach wyżej wymienieni oświadczyli, iż dochód ich rodziny w okresie od września do listopada 2008 r. wynosił 7.107,78 zł, co daje miesięcznie 2.369,26 zł określając wysokość wydatków na utrzymanie mieszkania (w tym czynsz, energia elektryczna i gaz) w kwocie 700,97 zł miesięcznie oraz wskazując, że ponoszą nadto koszty korepetycji córki (240 zł), opłat za telefon i Internet (252,58 zł), ubezpieczenia (30 zł), spłat kredytów zaciągniętych na zakup odkurzacza, lodówki, pieca gazowego i aparatu fotograficznego (257,65 zł) a także spłaty pożyczki otrzymanej z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (197 zł). Równocześnie w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że posiadają oni działkę nr [...] położoną w Ł., zabudowaną domem mieszkalnym drewnianym, parterowym oraz drewnianą stajnią i stodołą ponosząc związane z tym koszty: ubezpieczenia (115,50 zł), podatku od nieruchomości (80 zł rocznie), opłat za energię elektryczną (100 zł rocznie) i wykonania projektu kanalizacji na rzeczonej działce (123,27 zł). Nadto ich własnością są inne nieruchomości, a mianowicie: działki o nr [...] (przylegająca do wspomnianej działki nr [...]) i o nr [...] (ponoszone opłaty to: podatek od nieruchomości i podatek leśny w kwocie 57,20 zł rocznie oraz "podatek kanalizacyjny" w wysokości 20 zł rocznie), a także garaż położony w K. przy ul. [...] (na ponoszone koszty składają się: podatek od nieruchomości w rozmiarze 67 zł rocznie, opłata za użytkowanie wieczyste w wysokości 80,88 zł rocznie oraz poniesione wydatki na wykonany remont wynoszące 1.600 zł). Mając na względzie powyższe organ pierwszej instancji wywiódł, że w sprawie zachodzi rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami deklarowanymi przez wnioskujących a faktycznym stanem majątkowym ich gospodarstwa domowego wskazującym, że są oni w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego przy wykorzystaniu własnych środków finansowych i zasobów majątkowych. Podkreślił również, że dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem przeznaczonym dla osób niezamożnych, będących w niedostatku i dlatego przyznanie go osobom posiadającym oraz utrzymującym domy czy działki byłoby sprzeczne z interesem ogólnym i zasadami współżycia społecznego. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. J. i R. B. oświadczyli, iż nie zgadzają się z rozstrzygnięciem zapadłym w pierwszej instancji wnosząc o jego uchylenie oraz o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a., art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) oraz w oparciu o art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję stanowiącą przedmiot odwołania. Kolegium przyznało, że wnioskujący spełniają ustawowe kryteria, od których uzależnione jest nabycie prawa do dodatku mieszkaniowego. Zajmują bowiem mieszkanie o powierzchni użytkowej 75,04 m2, która nie przekracza powierzchni normatywnej przewidzianej dla trójosobowego gospodarstwa domowego z uwzględnieniem przysługujących dwóch norm dodatkowych, a równocześnie średni miesięczny dochód tej rodziny w przeliczeniu na jedną osobę, w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wyniósł 789,75 zł, zaś wydatki na mieszkanie za ostatni miesiąc wyniosły 591,14 zł. Zaakcentowało jednak, iż zgodnie z przywołanym art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., organ właściwy do rozpoznania wniosku o dodatek mieszkaniowy odmawia przyznania tego świadczenia, jeżeli w wyniku wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego własne środki i zasoby majątkowe. O faktycznym stanie majątkowym nie decydują przy tym jedynie uzyskiwane dochody, lecz również posiadane dobra materialne takie jak nieruchomości, zasoby pieniężne czy samochody. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wywiódł, że decyzja zapadła w pierwszej instancji nie narusza obowiązującego prawa, gdyż wynikająca ze złożonego przez J. B. oświadczenia o stanie majątkowym okoliczność, że w posiadaniu jej gospodarstwa domowego znajduje się działka zabudowana domem parterowym, położona w Ł. oraz działka o nr [...] o powierzchni 0,2043 ha położona na terenie Ł. upoważniała Prezydenta Miasta K. do odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie spornego świadczenia. Dodatek mieszkaniowy przeznaczony jest bowiem dla osób lub rodzin, które znajdują się w niedostatku i nie są w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. Tymczasem gospodarstwo domowe wnioskodawcy do rodzin takich nie należy ponieważ posiada nieruchomości i ponosi koszty ich utrzymania oraz eksploatacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. i R. B. dali wyraz swemu niezadowoleniu z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obydwu instancji. Skarżący powołali się na swą wyjątkowo trudną sytuację życiową. Podkreślili bowiem, że R. B. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymagającą stałej opieki drugiej osoby i poruszającą się na wózku inwalidzkim bądź przy pomocy kul lub tzw. "chodzika", J. B. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, uskarża się na liczne schorzenia i porusza się o kulach oraz częściowo na wózku inwalidzkim, z kolei ich siedemnastoletnia córka jest niepełnosprawna w stopniu lekkim, pozostaje w stałym leczeniu i rehabilitacji a nadto wymaga pomocy w nauce i pobierania korepetycji. W tym miejscu skarżący wywiedli, że leczenie córki wymaga wyjazdów poza [...] i dlatego zdecydowali się na kupno dla niej najpierw działki, w zakupie której "pomogła im" teściowa a następnie domu drewnianego znajdującego się w stanie wymagającym kapitalnego remontu, w którego sfinansowaniu pomogli jej dziadkowie. Dodali również, iż "zadłużenie domu i działki" zaciągnięte w związku z tym wobec rodziny wynosi 25 tys. zł, a zakup wspomnianych nieruchomości dokonany został w okresie, kiedy ich sytuacja materialna była znacznie lepsza niż obecnie. Nieruchomości te stanowią równocześnie formę zabezpieczenia na przyszłość dla córki, którego wymaga ona jako osoba schorowana, a którego oni sami - także z uwagi na zły stan zdrowia - nie są w stanie jej zapewnić. Dodatkowo podnieśli, iż posiadany przez nich samochód marki [...] nabyli za środki otrzymane z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, a z uwagi na problemy z poruszaniem się jest on im niezbędny w realizacji podstawowych potrzeb komunikacyjnych. Wiąże się z tym konieczność posiadania garażu, zakupionego w przeszłości z pieniędzy uzyskanych w ramach pożyczki, którą spłacili w okresie, gdy R. B. jeszcze pracował. W dalszej części skargi wskazano, że opłaty związane z posiadanym domem i działką regulowane są "z pożyczonych pieniędzy", które ich córka zobowiązała się zwrócić w przyszłości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium odwołało się do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ponownie wywodząc, iż stronom prawidłowo odmówiono przyznania dodatku mieszkaniowego. Okoliczność, że ich gospodarstwo domowe posiada nieruchomości, a mianowicie działkę zabudowaną domem parterowym położoną w Ł. oraz działkę o powierzchni 0,2043 ha, położoną w Ł. świadczy bowiem o rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami rzeczonej rodziny a jej faktycznym stanem majątkowym. Tym samym w sprawie zachodzą podstawy do wydania rozstrzygnięcia odmownego w oparciu o art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że stosownie do treści art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada wymogom prawa. Zasady przyznawania świadczenia stanowiącego przedmiot wydanej w sprawie decyzji, uregulowane zostały w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 3 ust. 1 przywołanej regulacji, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego aktu, dodatek mieszkaniowy przysługiwał osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekraczał 175 % kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym lub 125 % tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 8. Zgodnie przy tym z art. 5 ust. 5 cytowanej ustawy, warunkiem przyznania prawa do spornego świadczenia było, aby powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie przekraczała powierzchni normatywnej ustalonej w ust. 1-3 tego przepisu o więcej niż 30% lub 50% - w przypadku, gdy udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej lokalu nie przekracza 60%. W sprawie jest poza sporem, że wskazane wyżej przesłanki zostały zachowane przez skarżących. Wniosek o przyznanie spornego świadczenia złożyli oni bowiem w dniu [...] r., kiedy wysokość najniższej emerytury wynosiła 636,29 zł (M.P. z 2008 r., Nr 21, poz. 211), która po przemnożeniu przez 125 % daje 795,36 zł, zaś w okresie od września do listopada 2008 r. uzyskali dochód w kwocie 7.107,78 zł, co daje średnio miesięcznie w przeliczeniu na jedną osobę 789,75 zł. Równocześnie zajmowane przeze nich mieszkanie posiadało powierzchnię użytkową wynoszącą 75,04 m2. Nie przekraczała ona zatem o więcej niż 30 % powierzchni normatywnej przewidzianej dla trójosobowego gospodarstwa domowego (po powiększeniu jej stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o 30 m2 w związku z faktem, że oboje skarżący legitymowali się orzeczeniami o niepełnosprawności ze wskazaniem o konieczności zamieszkiwania w oddzielnym pokoju). W tym miejscu trzeba jednak podkreślić, iż na mocy art. 7 ust. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., organ właściwy do wydania decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego odmawia przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Należy wyjaśnić, że pod pojęciem dysproporcji trzeba rozumieć "brak proporcji, symetrii, równowagi, brak harmonijnego stosunku między przedmiotami, zjawiskami, cechami występującymi łącznie, niewspółmierność, niesymetryczność" (patrz: Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom I, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 490). Dysproporcja wymieniona w cytowanym art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych powinna być nadto rażąca a zatem "dająca się łatwo stwierdzić, wyraźna, oczywista, niewątpliwa, bezsporna, bardzo duża" (tamże, tom III, s. 24). Równocześnie stan majątkowy osoby ubiegającej się o sporne świadczenie pozostający w takiej dysproporcji z deklarowanymi dochodami wnioskodawcy powinien wyraźnie wskazywać na istnienie po jego stronie możliwości płatniczych pozwalających na uiszczenie należności wiążących się z zamieszkiwanym przezeń lokalem. Analiza okoliczności niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. trafnie ustaliło, iż w przypadku J. i R. B. występuje taka sytuacja. W tym miejscu trzeba przyznać, że sytuacja życiowa wyżej wymienionych jest wyjątkowo trudna. Zarówno bowiem oni oboje jak i ich córka są osobami niepełnosprawnymi, uskarżają się na liczne schorzenia i mają kłopoty z samodzielnym poruszaniem się. W konsekwencji nie sposób stwierdzić, aby o istnieniu dysproporcji wymienionej w art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych mógł świadczyć - jak podnoszono w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji - fakt posiadania przez nich samochodu osobowego oraz garażu. Nie budzi bowiem wątpliwości, że tak będący własnością wyżej wymienionych samochód (ośmioletni [...] zakupiony ze środków przyznanych przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych) przystosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej jak i garaż służący do przechowywania omawianego pojazdu są im niezbędne w codziennym życiu i służą realizacji podstawowych potrzeb komunikacyjnych. Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania skarżącym żądanego świadczenia była jednak okoliczność posiadania dwóch nieruchomości, a mianowicie domu drewnianego o powierzchni 40 m2, położonego w Ł., posadowionego na działce o powierzchni 5 ar (wraz z działką przyległą o powierzchni 1 ar zajętą pod wjazd na tę posesję) oraz działki nr [...] o powierzchni 0,2043 ha położonej na terenie Ł.. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy trafnie uznał, że fakt ten pozostaje w rażącej dysproporcji z dochodami deklarowanymi przez wyżej wymienionych. Zgodnie bowiem z oświadczeniami złożonymi przez J. B. w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, koszt zakupu tylko pierwszej z wymienionych nieruchomości wraz z wydatkami na wykonany remont dachu i podłóg wyniósł 23 tys. zł. Nie sposób przy tym tracić z pola widzenia, że nabycie to nastąpiło w roku 2001, a w rezultacie nie budzi wątpliwości, że w wyniku wzrostu cen, jaki nastąpił w międzyczasie na rynku nieruchomości, jej wartość na dzień złożenia wniosku była znacznie wyższa. Równocześnie zarówno rzeczony dom jak i działka położona w Ł. nie służą zaspokojeniu istotnych potrzeb życiowych skarżących ani ich córki. W szczególności żadne z nich nie zamieszkuje na ich terenie ani nawet nie przebywają tam czasowo w związku z koniecznością wyjazdów poza [...] wynikającą ze wskazań lekarskich dotyczących A. B.. Podczas wywiadu środowiskowego J. B. podała wszak wyraźnie i jednoznacznie, że jej rodzina "nie korzysta z domu w Ł.". Z kolei druga działka jest niezabudowana, co wyklucza korzystanie z niej w powyższy sposób. W konsekwencji, skarżący z jednej strony deklarują relatywnie niskie dochody i powołują się na trudną sytuację finansową, zaś z drugiej posiadają składniki majątkowe warte kilkadziesiąt tysięcy złotych, które nie wiążą się z zaspokojeniem ich racjonalnie uzasadnionych potrzeb życiowych i które traktują w zasadzie wyłącznie jako lokatę kapitału dla swej córki. Tymczasem jest jednoznaczne, że sprzedaż wspomnianych nieruchomości mogłaby im umożliwić opłacenie należności związanych z zajmowanym mieszkaniem i to nawet uwzględniwszy fakt, że część uzyskanej z tego tytułu kwoty musieliby przeznaczyć na spłatę zadłużenia zaciągniętego u rodziny, którego obecny stan wynosi - jak podano w skardze - 25 tys. zł. J. i R. B. podnosili wprawdzie, że nie mogą sprzedać wspomnianych nieruchomości, gdyż stanowią one własność ich córki. Zarzut taki należy jednak uznać za chybiony. Trzeba bowiem zaakcentować, iż A. B. zamieszkuje wraz z nimi i wchodzi w skład ich gospodarstwa domowego, a tym samym ona również osiągnęłaby korzyść z przyznanego dodatku mieszkaniowego. W rezultacie organ administracyjny powinien brać pod uwagę także jej stan majątkowy. Treść przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie pozostawia bowiem wątpliwości co do tego, że przy ustaleniu sytuacji materialnej osób ubiegających się o dodatek mieszkaniowy uwzględnia się dochody i majątek wszystkich osób stanowiących gospodarstwo domowe i to bez względu na to, czy majątek stanowi własność wspólną czy odrębną (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach dnia 10 czerwca 2008 r., sygn. akt IV SA/Gl 95/08, publ.: LEX nr 509352). Także argumentacja, iż posiadane nieruchomości zostały nabyte w przeszłości, gdy sytuacja dochodowa wyżej wymienionych była korzystniejsza nie mógł przesądzić o uwzględnieniu skargi. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego, w świetle regulacji zawartej w art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie ma bowiem żadnego znaczenia, kiedy i w jaki sposób wnioskodawca wszedł w posiadanie konkretnego majątku. Organ bierze pod uwagę faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy w dacie rozstrzygania sprawy, a na taki stan mogą składać się zasoby majątkowe uzyskane w różnych okresach i pod różnym tytułem (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego - z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt I OSK 1196/06, publ.: LEX nr 372675 oraz z dnia 11 stycznia 2008 r., sygn. I OSK 2019/06, publ.: LEX nr 454039). Tymczasem stan majątkowy gospodarstwa domowego skarżących z dnia złożenia wniosku o przyznanie spornego świadczenia, który obejmuje nieruchomości przedstawiające bezspornie znaczną wartość, pozostaje w rażącej dysproporcji z deklarowaną przez nich trudną sytuacją materialną i niskimi dochodami a równocześnie umożliwia pozyskanie (w drodze sprzedaży wspomnianych składników majątkowych) środków pieniężnych wystarczających na opłacanie należności związanych z utrzymaniem zajmowanego lokalu mieszkalnego. Warto dodać, że dodatek mieszkaniowy stanowi formę szeroko pojętej pomocy społecznej, a w konsekwencji - jak słusznie zauważył organ drugiej instancji - jego adresatami są osoby ubogie, znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej opłacenie zajmowanego mieszkania. Nie sposób więc zgodzić się, aby świadczenie to mogło być przyznawane osobom, które nawet jeżeli znajdują się w wyjątkowo trudnym położeniu wynikającym z poważnych problemów zdrowotnych i nieopełnosprawności, to jednak dysponują majątkiem o znacznej wartości mogącym stanowić źródło pozyskania wystarczających środków na ten cel. Mając na względzie wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i dlatego orzekł jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.