IV SA/Gl 289/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przyznano J. M. prawo do zaliczki alimentacyjnej na syna M. Z., na okres od [...] do [...] w kwocie [...] zł miesięcznie. Od decyzji tej strona odwołała się kwestionując wysokość przyznanego jej świadczenia i wnosząc o przyznanie zaliczki w kwocie [...] zł miesięcznie. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło zaskarżoną decyzję przekazując sprawę do ponownego rozpoznania w celu ustalenia wysokości uzyskiwanego przez stronę dochodu w oparciu o prawidłowe dokumenty. W ramach przeprowadzonego ponownie postępowania, w tym wywiadu środowiskowego ustalono, że J. M. wychowuje córkę K. M. wspólnie z jej ojcem, W. M. Na podstawie takich ustaleń, mając na względzie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ uznał, iż J. M. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a zatem nie spełnia wymogów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W konsekwencji tego, decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. na podstawie art. 7 ust. 1, art.2 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ( Dz. U. Nr 86 poz. 732) i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówiono stronie przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna M. Z. Od decyzji tej J. M. odwołała się kwestionując dokonane przez organ ustalenia stanu faktycznego. W szczególności zaprzeczyła, by jej córka K. była wychowywana przez nią wspólnie z ojcem. Wskutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. rozpoznało sprawę ponownie i decyzją Nr [...], działając w oparciu o art. 138§1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygniecie. Po dokonaniu analizy stanu faktycznego, w szczególności w oparciu o złożone przez stronę oświadczenia, Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, co do braku możliwości uznania J. M. jako osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uznało, iż W. M., ojciec małoletniej K. ma wpływ na kształtowanie osobowości dziecka, co oznacza w świetle kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ze wychowuje córkę. Z uwagi na taką sytuację, gdy jedno z dzieci odwołującej jest wychowywane wspólnie z drugim rodzicem, nie spełnia ona wymogów koniecznych do przyznania jej prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna M. J. M., nie godząc się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach ze skargą. Ponad dotychczasowo prezentowane stanowisko, co do błędnego ustalenia stanu faktycznego przed organami administracji, zakwestionowała słuszność wstrzymania przez Kolegium wypłaty przyznanej jej mocą decyzji organu I instancji zaliczki . Zwróciła uwagę, iż decyzja organu I instancji wydana została w sprawie w dniu [...], a więc już po zakończeniu okresu, w którym przyznano jej świadczenia. W odpowiedzi na skargę organ powołał się na tożsamą, co w postępowaniu administracyjnym argumentację. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazało art. 152 k.p.a stosowany w sprawie odpowiednio, po myśli art. 18 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej . Przepis ten, zdaniem organu uprawniał go do wstrzymania z urzędu wykonania decyzji, gdyż okoliczności sprawy wskazywały na prawdopodobieństwo jej uchylenia w wyniku wznowienia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej P.p.s.a.. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.) Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny zwrócił przede wszystkim uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny rozpoznający pytanie prawne o zgodność z Konstytucją RP i umową międzynarodową art. 2 pkt 5 lit. a w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 992 ze zm.) w zakresie, w jakim pozbawia prawa do zaliczki alimentacyjnej osoby, które są wychowywane przez panny, kawalerów, wdowy, wdowców, osoby pozostające w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu lub osoby rozwiedzione, wychowujące co najmniej jedno dziecko wspólnie z jego rodzicem, wyrokiem z dnia 23 czerwca 2008 r. w sprawie P 18/06 opublikowanym w Dzienniku Ustaw z dnia 7 lipca 2008 r., numer 119 pod pozycją 770 orzekł m. in., że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Stosownie do art. 145a § 1 kpa orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, może stanowić podstawę wznowienia postępowania. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit.b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) – zwanej dalej p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji powinno więc przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. Zgodnie z konstytucyjną regułą wyrażoną w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie stwierdzał, iż art. 190 ust. 4 Konstytucji wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Prawo do wznowienia postępowania w wypadku orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności prawnej podstawy prawomocnego orzeczenia sądowego jest bowiem jednym z aspektów konstytucyjnego prawa do sądu (por. wyrok z dnia 2 marca 2004 r., SK 53/03, OTK ZU-A 2004 nr 3, poz. 16 oraz z dnia 9 czerwca 2003 r., SK 5/03 - OTK ZU-A 2003 nr 6, poz. 50) Z przytoczonych wyżej wywodów wyprowadzić można wniosek, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała sytuacja określona w art. 145 § 1 pkt 1 lit.b ustawy p.p.s.a. Z treści decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] wynika, że przepis art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych objęty przytoczonym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Niewątpliwie sprawa została więc ostatecznie rozpoznana na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją i powinna, jak zauważa się wyżej, zostać ponownie rozważona w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi, w nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Skora zaś dotyczyło to rozstrzygnięć organów obu instancji, to na mocy art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchyleniu podlega także decyzja organu pierwszej instancji. W dalszym postępowaniu organ winien zatem skupić się na ustaleniu, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania J. M. Ustalenia te winny być dokonane z uwzględnieniem wymogów postępowania administracyjnego określonych w art. 7, 77 i 80 k.p.a. mając w szczególności na względzie zmianę stanu prawnego, jaka nastąpiła mocą wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego Z tych powodów, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.