IV SA/Gl 291/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta K. na podstawie art. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 oraz art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a., odmówił przyznania E. Ś. zasiłku celowego z przeznaczeniem na refundację poniesionych kosztów zakupu laptopa i oprogramowań logopedycznych. Organ wskazał, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a zatem brak podstaw do objęcia pomocą w myśl. art. 39 ustawy. Jednocześnie rozważył możliwość przyznania pomocy zgodnie z treścią art. 41 ustawy, jednakże zgromadzony materiał dowodowy nie dał podstaw do wydania innej decyzji niż odmowna w sprawie. Jak bowiem ustalono w trakcie postępowania, strona dokonała zakupu laptopa i oprogramowania, a koszt ich zakupu został pokryty na zasadach zgodnych z treścią umowy nr [...] z dnia 20 czerwca 2012r. na dofinansowanie do zakupu urządzeń z zakresu likwidacji barier komunikowania się, zawartej pomiędzy Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. a D. Ś. (synem E. Ś.). Zgodnie z treścią tej umowy Ośrodek w ramach umowy z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) zobowiązał się do pokrycia 51% kosztów zakupu laptopa oraz 70% kosztów zakupu oprogramowania. Równocześnie D. Ś. zobowiązał się do pokrycia reszty kosztów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym notatka służbowa pracownika socjalnego z dnia 8 listopada 2012r. potwierdza, że rodzina pokryła już pozostałą kwotę zakupu oprogramowania i posiada faktury potwierdzające ten fakt, pomimo odmowy ich udostępnienia pracownikowi socjalnemu. Organ zaznaczył, że wobec zaspokojenia wnioskowanej potrzeby z pozostających do dyspozycji rodziny środków finansowych, brak jest podstaw do refundacji poniesionych wydatków. Jednocześnie wskazana potrzebna nie jest niezbędną potrzebą życiową w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu E. Ś. stwierdziła, iż otrzymała dofinansowanie z PFRON w zaniżonej wysokości, bowiem istnieje możliwość uzyskania dofinansowania maksymalnie do 80% wartości. Koszt zakupu wyniósł 2454 zł. Z tego powodu odwołująca zwróciła się o przyznanie zasiłku celowego. E. Ś. zauważyła, że jej rodzina nigdy nie korzystała z żadnych świadczeń socjalnych. Dochody rodziny nie pozwalają na pokrycie wydatków związanych z zakupem laptopa, które są konieczne. Ponadto orzeczenie o niepełnosprawności syna skarżącej stwierdza, że wymaga on korzystania i wsparcia z systemu środowiskowego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium stwierdziło, że E. Ś. w dniu 18 października 2012r. złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu laptopa i oprogramowań logopedycznych. W trakcie przeprowadzonego w dniu 18 października 2012r. wywiadu środowiskowego ustalono, że E. Ś. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem K. Ś. i synem D. Ś. Dochód rodziny wnioskodawczyni stanowi jej emerytura w wysokości 1602,45 zł, emerytura męża w wysokości 3116,52 zł oraz renta syna w wysokości 597,23 zł. Łącznie dochód rodziny wynosi 5316,20 zł. Stałe miesięczne wydatki rodziny stanowią: podatek w kwocie 41,67 zł, opłaty za energię elektryczną w kwocie 244,27 zł oraz gaz w kwocie 200 zł, ubezpieczenie samochodu w kwocie 103,58 zł, PZU w kwocie 27 zł i 43,33 zł, opłaty za szkołę w kwocie 40 zł, telefon w kwocie 107 zł, telefon komórkowy w kwocie 50 zł, internet w kwocie 65 zł oraz wodę w kwocie 100 zł. Pozostałe wydatki stanowią: opłata za wywóz śmieci w kwocie 30 zł, koszty zakupu środków czystości w kwocie 150 zł, żywności w kwocie 2000 zł, odzieży w kwocie 300 zł, leków w kwocie 651,72 zł i 76,86 zł. Łącznie wydatki wynoszą 4230,42 zł. Nadwyżka dochodu nad wydatkami wynosi 1085,78zł. Rodzina zamieszkuje w jednopiętrowym pięcioizbowym domu. Kolegium podkreśliło, że wszyscy członkowie rodziny chorują przewlekle. E. Ś. i D. Ś. są osobami niepełnosprawnymi. W celu lepszego rozwoju logopedycznego syna strona złożyła wniosek o dofinansowanie do zakupu laptopa oraz oprogramowania logopedycznego do PFRON. Otrzymała dofinansowanie do laptopa w kwocie 51% jego wartości i 70% do oprogramowania. Pozostałą kwotę uiściła we własnym zakresie. W dniu wywiadu pokazała pracownikowi socjalnemu faktury dopłaty do sprzętu, jednakże odmówiła zgody na dołączenie ich do dokumentacji. Jednocześnie E. Ś. zakupiła program logopedyczny, na który nie miała dofinansowania z PFRON. Wniosek dotyczył przyznania kwoty 2144 zł, łącznie z kwotą 500 zł na dodatkowy zakup oprogramowania. E. Ś. w dniu 30 listopada 2012r. odmówiła wypełnienia oświadczenia majątkowego składanego pod odpowiedzialnością karną, bowiem wszystkie niezbędne dane podała pracownikowi socjalnemu podczas wywiadu środowiskowego. Zawarta w dniu 20 czerwca 2012r. umowa dotyczyła dofinansowania zakupu urządzeń z zakresu likwidacji barier w komunikowaniu się – laptopa oraz oprogramowania logopedycznego zgodnie z załączonymi fakturami pro-forma, laptopa do wysokości 51% wartości urządzenia, nie więcej niż do wysokości 1401,99 zł i oprogramowania logopedycznego do wysokości 70% wartości urządzenia, nie więcej niż do wysokości 1719,90zł. D. Ś., syn E. Ś. oświadczył, iż posiada własne środki finansowe na laptop w wysokości 1347,01 zł (49% ceny zakupu urządzenia) oraz na oprogramowanie logopedyczne w wysokości 797,10 zł (30% ceny zakupu urządzenia). W dalszej kolejności organ odwoławczy przedstawił podstawowe regulacje dotyczące przyznawania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego, zawarte w ustawie o pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja jest prawidłowa, bowiem syn odwołującej zawierając umowę w sprawie dofinansowania stwierdził, iż dysponuje środkami własnymi na opłacenie przypadających na niego kosztów. Jednocześnie E. Ś. odmówiła złożenia oświadczenia o stanie majątkowym oraz podania informacji o adresie dwojga dorosłych dzieci, na których z mocy prawa ciąży obowiązek alimentacyjny wobec rodziców i brata. Ponadto zaspokoiła zgłoszoną potrzebę bytową z własnych środków i nie występuje obecnie konieczność udzielenia pomocy ze środków gminy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. Ś. podniosła, że poniesiony przez nią wydatek na dofinansowanie był niewspółmierny w stosunku do osiąganych dochodów. Z tego powodu strona zmuszona była do zaciągnięcia kredytu odnawialnego o 15% oprocentowaniu, co obciążyło dodatkowo budżet rodziny. Zdaniem skarżącej organy powinny pomagać rodzinom w ich staraniach o fizyczny i duchowy rozwój. W sytuacji skarżącej chodzi o rozwój chorego syna i należyte przygotowanie go do funkcjonowania w społeczeństwie. Pomimo poniesienia kosztów w celu jego rehabilitacji organ odmówił przyznania pomocy. W ocenie skarżącej przedstawiona przez nią obszerna dokumentacja została "zastosowana bezproceduralnie". Jednocześnie Kolegium nie wzięło pod uwagę przepisów dotyczących likwidowania barier komunikacyjnych. Skarżąca podniosła, że nie posiada faktur potwierdzających zakup laptopa i oprogramowania, a jedynie faktury pro-forma. Odnosząc się do twierdzenia o zaspokojeniu wnioskowanej potrzeby wskazała, że renta syna w kwocie 560 zł nie wystarcza na utrzymanie dorosłej osoby. Jednocześnie jej starszy syn posiada rodzinę, a córka jest od roku bezrobotna i poszukuje pracę. W ocenie strony wypełniła ona wszystkie wymagane dokumenty. Zdaniem skarżącej powołane przez organ przepisy prawne zostały zastosowane "nieadekwatnie" do jej sytuacji. Ponadto organ odwoławczy nie wziął pod uwagę jej wydatków na ogrzewanie gazowe i błędnie określił nadwyżkę dochodu nad wydatkami w kwocie 1085,78 zł, bowiem podczas zimy skarżąca wydatkuje miesięcznie 1200 zł na ogrzewanie domu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. Zwrócono uwagę, iż świadczenia z pomocy społecznej nie służą refundacji wydatków ponoszonych przez wnioskodawców. Odmowa złożenia oświadczenia o stanie majątkowym stanowi samodzielną podstawę do odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Pomoc jest przyznawana osobom, które własnym staraniem i przy pomocy rodziny nie są w stanie zaspokoić niezbędnych potrzeb bytowych. Jednocześnie wnioskodawca ma obowiązek udzielenia informacji o adresach dorosłych dzieci, celem umożliwienia przeprowadzenia u nich wywiadu alimentacyjnego. Odmowa udzielenia takiej odpowiedzi również może stanowić podstawę do odmowy przyznania pomocy. Ponadto do zadań Kolegium nie należy ocena prawidłowości wysokości przyznanego dofinansowania z PFRON. Skarżąca w piśmie z dnia 10 września 2013r. podtrzymała zarzuty skargi. Podniosła, że odpowiedź na skargę jest "bezpodstawna, cała jej treść nie jest prawdziwa i nie pokrywa się z rzeczywistością". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] odmawiającą przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na refundację poniesionych przez E. Ś. kosztów zakupu laptopa i oprogramowań logopedycznych. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Pierwszorzędnym kryterium pozwalającym na przyznanie wnioskodawcy wsparcia ze środków pomocy społecznej jest kryterium dochodowe. Z ustaleń organu wynikało, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekraczał jednak kryterium dochodowe wyznaczone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej i ustalenia te nie budzą wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zarzut skarżącej dotyczący błędnego obliczenia jej budżetu domowego ze względu na zaniżenie wysokości ponoszonych przez nią wydatków na ogrzewanie gazowe nie znajduje uzasadnienia w materialne sprawy. Sporządzona przez organ z udziałem skarżącej i przez nią podpisana analiza budżetu wykazała nadwyżkę wydatków nad dochodami w wysokości 1085,78, a wśród wydatków uwzględniono także opłaty za gaz w kwocie 200 zł. Niewątpliwie w sezonie zimowym opłaty ponoszone z tytułu ogrzewania wzrastają, jednakże wykazana nadwyżka, wobec sezonowości tych kosztów, umożliwia ich pokrycie. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił także stanowisko organu, co do braku spełnienia przez stronę przesłanek pozwalających przyznać jej zasiłek celowy na zasadach szczególnych. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt 1 tej ustawy w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przede wszystkim jednak należy zgodzić się z organem, co do tego, że wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony, gdyż nie odpowiadał celom pomocy społecznej. Podkreślenia wymaga, że zarówno w przypadku zasiłku celowego określonego w art. 39 omawianej ustawy, jak i w sytuacji, o której mowa w jej art. 41 pkt 1 zasiłek celowy specjalny może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, a jego interpretacja i ocena należą w każdorazowo rozpoznawanej sprawie do organu rozstrzygającego. Co prawda w art. 39 ust. 2 ustawy wyjaśnia się, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej" wymieniając tam pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże nie jest to pełna definicja legalna pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej" a raczej przykładowy katalog, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę sformułowanie "w szczególności". Oceniając złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do kosztów zakupu laptopa i oprogramowania logopedycznego w łącznej kwocie 2144,11 zł należy zauważyć, że potrzeba ta nie jest już niezbędną, gdyż została zaspokojona. Znajduje to w pełni potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Z akt administracyjnych wynika, iż w dniu 20 czerwca 2012r. została zawarta umowa pomiędzy działającym w imieniu Prezydenta Miasta K. Dyrektorem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. a synem skarżącej, D. Ś. Przedmiotem zawartej umowy było dofinansowanie do zakupu laptopa (do wysokości 51% wartości urządzenia, nie więcej niż do kwoty 1401,99 zł) oraz oprogramowania logopedycznego (do wysokości 70% wartości, nie więcej niż do wysokości 1719,90 zł). Ponadto treść § 2 ust. 2 świadczy o tym, że D. Ś. posiada własne środki finansowe w wysokości 1347,01 zł na zakup laptopa i 797,10 zł na zakup oprogramowania logopedycznego. Jednocześnie w myśl § 3 ust. 1 umowy przekazanie środków finansowych przez udzielającego dofinansowania nastąpi przelewem na wskazany rachunek bankowy w przypadku jeżeli wnioskodawca dokona pełnej wpłaty wartości wnioskowanego sprzętu, po dostarczeniu przez wnioskodawcę w terminie 14 dni od dnia wystawienia oryginałów dokumenty, w tym rachunków (lub faktur VAT) wystawionych przez sprzedawcę urządzenia oraz dowodu uiszczenia udziału własnego. Warunkiem przyznania dofinansowania było zatemA uprzednie pokrycie całości wartości sprzętu przez wnioskodawcę oraz potwierdzenie tego stosowną dokumentacją. Jednocześnie jak wynika z notatki sporządzonej w dniu 8 listopada 2012r. pracownik socjalny widział faktury zapłacone przez E. Ś. Wobec powyższego należy powtórzyć, iż zgłoszona potrzeba została przez skarżącą zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej. Podkreślenia wymaga, że pomoc społeczna nie może być przeznaczona na pokrycie poniesionych już wydatków, gdyż środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przeznaczone jedynie na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona wykorzystując własne możliwości nie może zaspokoić (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 września 2012r. sygn. akt IV SA/Gl 1137/11). Na gruncie obowiązującego prawa pomoc społeczna ukierunkowana jest na subsydiarność środków społecznych, które uruchamiane być powinny tylko wówczas, gdy osoby i rodziny nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji we własnym zakresie (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2007r. sygn. akt I OSK 1851/06 nie publ.). W okolicznościach niniejszej sprawy, wobec zaspokojenia zgłoszonej potrzeby, odmowa przyznania zasiłku celowego jest w pełni uzasadniona. Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a organ wyraźnie określił powody zajętego w sprawie stanowiska zawarte w jej uzasadnieniu. Zarzuty skarżącej kierowane z tytułu nieprawidłowego, jej zdaniem, udzielenia dofinansowania do likwidacji barier w komunikowaniu się wykraczają poza granice sprawy, której przedmiotem jest kontrola decyzji wydanej na gruncie ustawy o pomocy społecznej w sprawie z wniosku o zasiłek celowy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. ----------------------- 7