IV SA/Gl 304/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi T. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego – pomocy pieniężnej na usuwanie skutków powodzi oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust.1, art.40 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) odmówiono T. F. zasiłku celowego na pokrycie kosztów strat poniesionych w wyniku wydarzenia losowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano na brak możliwości przyznania pomocy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów strat poniesionych w wyniku powodzi w wysokości 6 tysięcy złotych wobec materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie dowodzącego, iż wnioskowana potrzeba nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a co za tym idzie ewentualne przyznanie pomocy nie byłoby zasadne w myśl art. 3 ust. 3 cytowanej ustawy. Przepis ten stanowi, iż forma, rodzaj i zakres świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wskazano, iż szkody wyrządzone na skutek wydarzenia losowego dotyczyły nieruchomości położonej w Korczynie, gdzie wnioskodawczyni i jej rodzina spędza wolny czas, posiadając jednak zameldowanie na pobyt stały w K., w lokalu zaspokajającym w pełni ich potrzeby mieszkaniowe. Decyzja ta odebrana został przez męża T.F., T. F.. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji, złożonym przez T. F. domagano się przyznania zasiłku celowego w wysokości 6 tysięcy złotych na pokrycie strat poniesionych z powodu powodzi z dnia 4 czerwca 2010r. w domu mieszkalnym w K. w gminie B. Jednocześnie domagał się rozpoznania sprawy łącznie z postępowaniem toczącym się w tym samym przedmiocie , z jego wniosku , jako sprawa nr [...] Wskutek wniesionego odwołania sprawa rozpoznana została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., które decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Po analizie stanu faktycznego sprawy Kolegium Odwoławcze powołało się na regulację zawarta w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362) wskazując, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Podniesiono, iż wyznacznikami ustalenia wysokości tego zasiłku z jednej strony jest sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek ten jest przyznawany, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z przepisem art. 40 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego. Może być przyznany także osobie lub rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i ust. 2 art., 40 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany niezależnie od dochodu i nie podlega zwrotowi. Przytoczono stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z dnia 18 sierpnia 2005r. sygn. akt I SA/Wa publ. LEX nr 191791) podnosząc, iż zasiłek celowy przyznany na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel - stratę, która musi być szczegółowo wykazana przez wnioskodawcę. Wskazano, iż rozpatrując sprawę przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji musi mieć na uwadze art. 2 ust. 1 tego aktu, zgodnie z którego brzmieniem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, jakich nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz art. 3 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, według którego pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zauważono, iż pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których rodzina nie jest w stanie sama podołać okolicznościom życiowym. Kolegium zwróciło uwagę, iż w rezerwie celowej budżetu Państwa na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych przewidziane są środki finansowe na wypłatę zasiłków celowych dla osób i rodzin poszkodowanych w wyniku katastrof naturalnych. Powołując się na pismo Sekretarza Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Nr BUSK Ż.5941 -3-1/10 z dnia 30 kwietnia 2010r. wskazano, iż kwota zasiłków dla rodzin lub osób najbardziej poszkodowanych nie powinna przekroczyć 6000 zł. i przeznaczona jest na pomoc dla osób lub rodzin, które poniosły straty w gospodarstwach domowych (budynkach mieszkalnych, wyposażeniu gospodarstw domowych) i znalazły się w szczególnie trudnej sytuacji, w której nie mogą zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych w oparciu o posiadane środki własne. Przywołano także pismo Sekretarza Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Nr SKK-1744/2010 z dnia 27 maja 2010r., gdzie określono wysokość pomocy finansowej przeznaczonej na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który uległ zniszczeniu w związku z powodzią z maja 2010r. Przytaczając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 lipca 2008r. sygn. akt IV SA/Gl 182/08, w którym stwierdzono, iż w przypadku zdarzenia losowego pomoc powinna być skierowana do osób zamieszkujących w domach czy lokalach mieszkalnych, które uległy zniszczeniu lub uszkodzeniu i które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, jakiej nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości przezwyciężyć (m.in usunąć zaistniałe zniszczenia), uznając jednocześnie, że samo powstanie na skutek zdarzenia losowego straty w nieruchomości budynkowej będącej własnością ubiegającego się o pomoc społeczną, gdy osoba ta ma zaspokojone potrzeby życiowe w innym miejscu, nie może stanowić wyłącznej przesłanki udzielenia takiej pomocy. Odwołując się do stanu faktycznego sprawy, a w tym do przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, Kolegium podniosło, że strona wraz z rodziną mieszka w K. przy ul. G., a wskazany lokal w pełni zaspokaja ich potrzeby mieszkaniowe. W budynku położonym w K. strona i jej rodzina spędza natomiast czas wolny. Jest to dodatkowy składnik ich majątku i niezależnie od rozmiaru szkód, jakie w nim nastąpiły, rodzina ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w K. Dodatkowo zaznaczono, że Inspektor Nadzoru Budowlanego w G. decyzją z dnia[...] nakazał stronie rozbiórkę nieużytkowanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego położonego na działce nr [...] w K. i uporządkowanie terenu po rozbiórce. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T. F. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K. naruszenie art. 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362) poprzez ustalenie, że skarżący nie jest uprawniony do utrzymania zasiłku celowego w związku z powodzią, jaka miała miejsce w K. w dniach 3 -4 czerwca 2010r., a także istotne uchybienia procesowe mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w tym niewyjaśnienie istotnych okoliczności dla niniejszej sprawy, a w szczególności całkowite pominięcie przez organ I i II instancji charakteru budynku mieszkalnego położonego w miejscowości K. oraz brak ustaleń w sprawie stanu zdrowia żony odwołującego oraz konieczności okresowego jej pobytu w miejscowości o nieskażonym powietrzu. Uzasadniając postawione zarzuty skarżący podniósł, iż organy nie dały mu możliwości zapoznania się z całością zgromadzonego materiału ani też nie umożliwiły mu wypowiedzenie się przed wydaniem decyzji. Wnioskodawca nie mógł więc zgłosić nowych zarzutów lub wniosków dowodowych w sprawie. Zarzucił, iż organy poprzestały na ustaleniu warunków, jakie posiada skarżący i jego rodzina w mieszkaniu położonym w K. Nie ustalono natomiast na jakich warunkach funkcjonuje dom mieszkalny położony w Korczynie. Oświadczył, iż dom ten jest dla niego i jego żony normalnym domem mieszkalnym wykorzystywanym przez około pół roku, w szczególności przez żonę skarżącego ze względu na jej zdrowie wymagające przebywania na świeżym powietrzu. Zdaniem skarżącego jest to niezbędna potrzeba życiowa w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Żona jego jest emerytką, zajmuje się uprawą warzyw, zbiera owoce i przygotowuje przetwory na cały rok dla rodziny. W dalszej części uzasadnienia skargi opisane zostały przyczyny powstania szkód w budynku mieszkalnym skarżącego położonym w K. Skarżący uznał za bezsporne, iż nastąpiło to w wyniku wylania rzeki R., w sprawie którego prowadzone jest śledztwo. Podniósł, iż na zabezpieczenie powstałych szkód poniósł wydatki obciążające znacząco jego budżet domowy. Odnosząc się do przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu II instancji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący stwierdził, iż nie może on znaleźć zastosowania w jego sprawie, bowiem opierał się na całkowicie odmiennym stanie faktycznym. Osoba ubiegająca się o zasiłek celowy nie zamieszkiwała bowiem w budynku dotkniętym szkodą. W przeciwieństwie do tego w toku postępowania skarżący wykazał, iż dom mieszkalny w Korczynie ma dla niego istotne znaczenie, przede wszystkim ze względu na stan zdrowia żony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przywołaną w uzasadnieniu decyzji II instancji. Odpowiadając na zarzutu skargi organ wskazał, iż nie ma znaczenia dla oceny sprawy, jaką funkcję spełniał dla skarżącego dom mieszkalny w K. – czy miał funkcję mieszkalną, czy tylko wypoczynkową, bowiem strona zamieszkuje w K., gdzie zaspokaja swoje potrzeby życiowe. Jeśli zatem rodzina ma zaspokojone potrzeby życiowe, niezależnie od rozmiaru szkód, pomoc społeczna nie przysługuje. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach obecna T. F. oświadczyła, że popiera złożoną przez jej męża skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać trzeba, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika, że zaskarżony akt lub działanie organu administracji mogą ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając zaskarżoną decyzję z uwzględnieniem powyższych wskazań uznano, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zwrócić należy przede wszystkim uwagę, iż finansowe wsparcie, którego przyznania domagała się strona skarżąca nie jest skierowane bezwzględnie do wszystkich osób, które doznały uszczerbku w wyniku zdarzeń losowych. Adresatem żądanej przez nią pomocy jest natomiast określony ustawą z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. nr 175 poz. 1362 z późn. zm.) krąg podmiotów, a więc podmiotów znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych, w tym także w sytuacjach wynikłych ze zdarzeń losowych, czy klęsk żywiołowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nadto, co uznać trzeba także za istotne, celem tego wsparcia nie jest pełna rekompensata z tytułu trudności życiowych, czy poniesionych strat lecz wyłącznie umożliwienie zaspokojenia niezbędnych potrzeb i powrotu do życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Udzielane w ramach pomocy społecznej wsparcie ma charakter pomocniczy, co oznacza, iż tylko uzupełnia środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej i łączyć się musi z współdziałaniem z jej strony, zmierzającym do przezwyciężenia powstałych trudności życiowych. Osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna może zostać jej przyznana. Nie można przeto zgodzić się ze stroną skarżącą, która utożsamiała swoje żądanie z bezwzględnym obowiązkiem pokrycia przez organ poniesionej przez nią z tytułu powodzi szkody. Regulacja prawna związana z udzielaniem pomocy osobom w trudnych sytuacjach życiowych, a w tym także osobom, które poniosły straty w wyniku zdarzeń losowych, czy klęski żywiołowej lub ekologicznej zawarta została w ustawie o pomocy społecznej, co nie pozwala na interpretowanie poszczególnych, określonych w niej rodzajów form pomocy bez zwrócenia uwagi na zasadnicze cele tego aktu prawnego i utożsamiania wsparcia udzielanego ze środków publicznych z sui generis odszkodowaniem za straty majątkowe. Tak też, mimo, iż stosownie do treści art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy na pokrycie strat losowych czy też związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną może zostać przyznany przez organy pomocy społecznej w sytuacji poniesienia takich szkód, to jednak nie jest to obowiązek bezwzględny, a sytuacja majątkowa i życiowa osoby poszkodowanej odgrywa istotne znaczenia dla załatwienia sprawy. Ustalenia związane z sytuacją majątkową i życiową wnioskodawcy pozwalają bowiem sprawdzić, czy jest dopuszczalna interwencja ze strony państwa. W sytuacji, gdy osoba lub rodzina wnioskująca o przyznanie pomocy w formie określonej w art. 40 ust. 1 lub 2 ustawy o pomocy społecznej posiadałaby możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych interwencja taka stanowiłaby o przekroczeniu uprawnień organów pomocy społecznej, a tym samym naruszenie zasady praworządności. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), co w kontrolowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawie oznacza, iż był zobligowany do sprawdzenia sytuacji życiowej rodziny domagającej się przyznania im wsparcia ze środków publicznych. W wyniku zebranych dowodów ustalił, iż rodzina skarżących, oprócz uszkodzonego budynku mieszkalnego w K. posiada lokal mieszkalny w K., który w pełni zaspokoić może ich potrzeby mieszkaniowe. Słuszność przyznać zatem trzeba organowi, który stwierdził, iż bez względu na cele, jakim służył zniszczony w wyniku powodzi budynek w K. rodzina T. i T. F. nie pozostali bez możliwości godnego zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkaniowych, a potrzeby te powinni zaspokoić w ramach własnych środków, bez udziału środków publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie neguje, iż rodzina skarżących została pokrzywdzona w wyniku powodzi. Wiarygodne są twierdzenia skargi, iż powódź uniemożliwiła skarżącemu jego żonie pełen korzystanie z ich dóbr majątkowych. Fakty te jednak nie mają same w sobie znaczenia dla oceny legalności wydanej decyzji, gdyż celem pomocy społecznej nie jest rekompensata za szkodę, nie jest przywrócenie do stanu poprzedniego, nie jest też zaspokojenie każdej potrzeby zgłoszonej we wniosku lecz częściowe, a także chwilowe przezwyciężenie trudności stricte egzystencjonalnych, jakich zgłaszający daną potrzebę nie może zaspokoić samodzielnie. Reasumując, w ocenie Sądu, organy administracji dokonały zasadnych i prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji strony skarżącej i na ich podstawie wydały słuszne rozstrzygnięcie mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. Rodzina T. i T. F. wnioskująca o przyznanie pomocy ze środków przeznaczonych dla osób i rodzin znajdujących się w krytycznej sytuacji, zobligowana była w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, co wydaje się w pełni możliwe, biorąc pod uwagę ich sytuację życiową. Jako niezasadny uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny zarzut pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu, który oceniono nie tylko przez pryzmat postawionych w skardze argumentów, lecz także ex officio. Dokonując analizy w zakresie powyżej wskazanej problematyki zważyć przyjdzie, iż postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją wszczęte zostało wnioskiem T. F. złożonym w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B. W toku tego postępowania T. F. wziął czynny udział w środowiskowym wywiadzie, złożył obszerne odwołanie od decyzji organu I instancji, a po jego uwzględnieniu i ponownym prowadzeniu postępowania przed organem I instancji był wezwany w trybie art. 7, art. 10, art. 11 i art. 77§ 1 k.p.a. do przedłożenia dokumentów potwierdzających fakt zamieszkania w budynku dotkniętym powodzią. Powyższe dowodzi, iż skarżący miał zapewnioną możliwość udziału w prowadzonym postępowaniu i składania oświadczeń oraz niezbędnych, jego zdaniem dowodów. Materiał zebrany w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w B. przekazany został w całości zgodnie z właściwością Prezydentowi Miasta K., który wydał na jego podstawie rozstrzygnięcie utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją. Sąd uznał jednakże za stosowne ocenić, z punktu widzenia legalności zaskarżonej decyzji zdarzenia, jakie miały miejsce w toku postępowania prowadzonego przed Prezydentem Miasta K. w związku z uznaniem się, jako niewłaściwy przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. Uzupełniono bowiem wywiad środowiskowy przy udziale żony T. F. Decyzja wydana przez Prezydenta Miasta K. została zaadresowana na nazwisko T. F., jednakże, jak wynika z jej osnowy, dotyczyła rodziny F. Odbiór decyzji przez T. F. i sporządzenie przez niego odwołania, które zainicjowało postępowanie odwoławcze potwierdza jego czynny udział w sprawie, jako strony postępowania prowadzonego w stosunku rodziny F. Z tych przyczyn, a także ze względu na podtrzymanie przez T. F. złożonej przez T. F. skargi , Sąd nie dopatrzył się uchybień natury procesowej pozwalających po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a na uwzględnienie skargi. Rozważono ponadto okoliczność równoległego prowadzenie przez organ dwóch postępowań zainicjowanych przez T. F. w tożsamym przedmiocie. Zważając jednak na fakt, iż postępowanie prowadzone pod numerem sprawy [...] zostało zakończone ostateczną decyzją przed zakończeniem postępowania prowadzonego pod numerem [...] w kontrolowanej sprawie nie można postawić zarzutu res iudicata. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, stosując art. 151 p.p.s.a.