IV SA/Gl 310/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 23 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu 7 lipca 2016 r. skarżący złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż żąda ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na poważne problemy zdrowotne. Równocześnie zadeklarował, że gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i nie osiąga jakichkolwiek dochodów. W rubryce dotyczącej zobowiązań i stałych wydatków zamieścił natomiast wzmiankę "nie dotyczy" Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku były niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, zarządzeniem z dnia 1 września 2016 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie wezwano go o: - podanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny być odpowiednio udokumentowane fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp.; - wskazanie i udokumentowanie źródeł, z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Podano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach - należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli skarżący otrzymuje w tym celu pożyczki lub darowizny od osób fizycznych - należy podać ich wysokość oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia podpisane przez pożyczkodawców (darczyńców) potwierdzające wysokość środków przekazanych w ramach tych pożyczek (darowizn) oraz określające datę ich przekazania i ewentualny sposób oraz termin zwrotu. - potwierdzenie - np. stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności lub aktualnym orzeczeniem o niezdolności do pracy - problemów zdrowotnych, na które powołuje się we wniosku. W odpowiedzi wnioskujący nadesłał jedynie pismo datowane na 14 września 2016 r., w którym wskazał, że nie jest zatrudniony i określił, iż na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych przeznacza "400000 PLN" (pisownia oryginalna). Podniósł także, iż zamieszkuje w lokalu po swojej zmarłej matce i mieszkanie to "nie posiada umowy najmu". Nadto dodał, że wspomniany lokal jest zadłużony na kwotę 7.000 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi M.K. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący korzysta więc w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. i dlatego jego wniosek w tym zakresie jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z poglądem wyrażonym w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 lipca 2016 r. - karta nr 15 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może więc nastąpić wyłącznie wtedy, gdy strona zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jasny, jednoznaczny i wolny od wątpliwości. Zdaniem rozpoznającego wniosek, M.K. wymogu tego nie zachował albowiem nie wyjaśnił w sposób dostatecznie wyczerpujący zarówno ponoszonych kosztów jak i źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie. Skarżący ograniczył się jedynie do podania sumarycznej miesięcznej kwoty koniecznych kosztów utrzymania ("400000 PLN" - pisownia oryginalna, prawdopodobnie chodzi o 400 zł), nie podając jednak - pomimo wyraźnego wezwania - na co konkretnie przeznacza te środki i w jakich konkretnych kwotach ani nie przedstawiając żadnych dokumentów mogących potwierdzać którekolwiek z tych wydatków. Choć przy tym powoływał się na zadłużenie zamieszkiwanego lokalu, to także tego nie udokumentował w żaden sposób. Nadto nie odniósł się w ogóle do wezwania o wskazanie źródeł, z których - wobec deklarowanego braku dochodów - czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów utrzymania. W tym stanie rzeczy oświadczenia wnioskodawcy nie mogą być uznane za dostatecznie przekonujące. Trzeba dodatkowo zaznaczyć, że skarżący jest osobą relatywnie młodą (44 lata), a równocześnie brak jest podstaw do formułowania twierdzeń o tym, aby zachodziły w jego przypadku szczególne okoliczności (jak niepełnosprawność, ciężka choroba itp.), świadczące o wyjątkowo trudnym położeniu życiowym. Wyżej wymieniony powoływał się wprawdzie na kłopoty zdrowotne, jednak także tej okoliczności - wbrew wyraźnemu wezwaniu - nie potwierdził żadnym dokumentem. Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy stwierdzić przyjdzie, że wnioskodawca nie spełnił wymogu, od zachowania którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odstępując od złożenia wystarczająco jasnych i wiarygodnych wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Zważywszy powyższe, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.