IV SA/Gl 317/16
WyrokWSA w Gliwicach2016-12-09
Skład orzekający: Teresa Kurcyusz-Furmanik, Bożena Miliczek – Ciszewska, Edyta Żarkiewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy odmowa umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest uzasadniona, gdy strona skarżąca jest studentem, utrzymuje się z dochodów matki, a jej własna sytuacja finansowa nie pozwala na spłatę zadłużenia?Ratio decidendi
Odmowa umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest uzasadniona, gdy mimo trudnej sytuacji finansowej strony skarżącej, nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności" w rozumieniu ustawy, które uniemożliwiałyby wywiązanie się z obowiązku zwrotu. Sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia, a organ ma prawo odmówić umorzenia, pouczając o możliwościach rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności, zwłaszcza gdy strona jest młodą, zdrową osobą kończącą studia, co daje perspektywę poprawy sytuacji finansowej.Stan faktyczny
Strona skarżąca N.P. wniosła o umorzenie kwoty 1050 zł wraz z odsetkami, stanowiącej nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Organ pierwszej instancji odmówił umorzenia, wskazując na brak szczególnie uzasadnionych okoliczności, mimo że skarżący był studentem utrzymującym się z niskich dochodów matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, podkreślając uznaniowy charakter decyzji i brak wystarczających przesłanek do umorzenia. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że jego sytuacja finansowa uniemożliwia spłatę.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi N.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Decyzją z dnia [...]r. [...] Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 2 pkt 3, pkt 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 25, art. 27 ust. 1,1a, 2 i 3 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 859 ze zm.) odmówił N.P. umorzenia kwoty 1050 zł orzeczonej decyzją nr [...] z dnia [...]r. stanowiącej nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 107 zł oraz dalszymi odsetkami ustawowymi naliczanymi od dnia następującego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty całości orzeczonej do zwrotu kwoty.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...]r. orzekł wobec N.P. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1050 zł wraz ustawowymi odsetkami, decyzja ta utrzymana została w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. (decyzja z dnia [...]r. nr [...]), a strona złożyła prośbę o umorzenie w całości orzeczonej do zwrotu kwoty wraz z ustawowymi odsetkami.
Analizując sytuację rodzinną i dochodową strony na podstawie zgromadzonych dokumentów i oświadczeń ustalono, że N.P. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz matką I.T., która jest osobą zatrudnioną i osiąga dochód w wysokości 1679,52 zł netto miesięcznie. Strona jest natomiast studentem piątego roku Politechniki [...] na Wydziale [...]. W okresie od 1 marca 2014r. do dnia 1 września 2015r. strona prowadziła działalność gospodarczą jako agent ubezpieczeniowy w PZU, osiągając miesięczny dochód około 1200 zł netto.
Organ stwierdził, że pozostawanie strony bez pracy nie stanowi wyłącznej podstawy do umorzenia jego zaległości, gdyż sytuacja ta nie stanowi cech trwałości. Przeprowadzono analizę budżetu rodziny N.P. ustalając, że nie otrzymuje stypendium, nie korzystał z pomocy społecznej, otrzymuje alimenty w wysokości 250 zł miesięcznie oraz pomoc finansową od członków dalszej rodziny. Rodzina zainteresowanego miesięcznie przeznacza na zakup leków dla I.T. kwotę 100 - 150 zł. Na zakup środków czystości, wyżywienia, odzieży przeznacza miesięcznie 2200 zł. Wydatki w skali roku na opał to około 2500 - 3000 zł, a na wydatki szkolne - 700 zł jednak brak faktur i rachunków imiennych potwierdzających te wydatki. Natomiast miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą około 553 zł, a w tym opłata za gaz, wywóz nieczystości, energię elektryczną, wodę, bilet miesięczny.
Ustalono nadto, że matka strony cierpi na astmę, nadciśnienie, schorzenia ortopedyczne. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Powołując się na brzmienie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ zauważył, że umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, odroczenie terminu tej płatności lub rozłożenie ją na raty nie jest obowiązkiem organu, a jego uprawnieniem, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzin.
Zauważono, że całkowite zwolnienie strony z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń poprzez umorzenie w całości orzeczonej do zwrotu kwoty wraz z odsetkami nie leży w interesie społecznym i przyjąć trzeba pewną gradację w stosunku do wskazanych w/w przepisie ulg. Zdaniem organu, w ostatnim rzędzie zastosowanie znaleźć powinna ulga w postaci umorzenia należności, bowiem prowadzi do sytuacji, w której obowiązek zwrotu nawet w części nie jest wykonywany.
Powołując się na stanowisko orzecznictwa sądów administracyjnych organ stwierdził, że umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa osoby zobowiązanej lub jej rodziny nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Taki stan powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które osoba zobowiązana nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie pozostałych należności.
Podsumowując organ stwierdził, że obecna sytuacja N.P. nie pozwala na spłatę orzeczonej do zwrotu kwoty wraz odsetkami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jednorazowo, ale nie oznacza to automatycznie, że sytuacja ta nie może ulec poprawie w przyszłości.
Uznano, że umorzenie zadłużenia strony nie jest pożądane z punktu widzenia celów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W odwołaniu od powyżej opisanej decyzji odwołujący stwierdził, że wbrew stanowisku przedstawionemu przez organ, w sprawie występuje szczególnie uzasadniona okoliczność dotycząca jego sytuacji rodzinnej i finansowej uniemożliwiająca jakąkolwiek spłatę wymaganych należności.
Przyznał, że mieszka razem z matką w jednopokojowym mieszkaniu w starej kamienicy, ma 24 lata, studiuje na piątym roku stacjonarnych studiów na Politechnice [...] i jest na całkowitym utrzymaniu matki, która osiąga, jako sprzątaczka, miesięcznie dochód w wysokości 1 679,52 zł. Stwierdził, że pieniądze matki nie wystarczają na utrzymanie i dlatego pomagają im w formie drobnych pożyczek członkowie dalszej rodziny. Podał, że jego koszty utrzymania są bardzo wysokie i wynoszą około 2 300 zł, a składa się na to koszt energii elektrycznej, wody, ogrzewania mieszkania, butli gazowej, wywozu nieczystości, nauki w systemie stacjonarnym, biletu MPK, zakupu książek i rzeczy szkolnych (w skali rocznej 700 zł), zakupu ubrań, jedzenia, środków czystości.
Potwierdził również, że jego matka jest chora i od co najmniej kilkunastu lat pozostaje pod opieką lekarską. Jej miesięczny koszt utrzymania, a w tym zakup lekarstw około 150 zł, przekracza kwotę 3 300zł.
Odwołujący zauważył, że ojciec jego mieszka osobno i nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów, a raty alimentacyjne w wysokości 250 zł przekazywane mu są przez komornika. Z powodu ciężkiej sytuacji bytowej nie był od wielu lat na żadnych obozach wypoczynkowych, wczasach letnich czy zimowych. Jego sytuacja oraz matki nie pozwala na zaspokojenie nawet podstawowych potrzeb.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg sprawy. Poczyniło tożsame, co organ I instancji ustalenia faktyczne również powołując jako podstawę prawnomaterialną rozstrzygnięcia art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Zauważono że decyzja podejmowana w sprawie ma charakter uznaniowy, a ustawa nie precyzuje kryteriów umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.
Organ zobligowany jest do zbadania sytuacji życiowej wnioskodawcy oraz jego rodziny. Występowanie trudnej sytuacji majątkowej nie jest wystarczającą przesłanką umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem Kolegium, do przyjęcia takiej tezy uprawnia istota świadczenia przyznawanego z funduszu alimentacyjnego oraz przesłanki jego przyznania, do których ustawodawca zaliczył kryterium dochodowe. Z treści preambuły do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że celem stosowania przewidzianych w ustawie instrumentów pomocowych jest wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów poprzez dostarczenie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o świadczeniach z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej, jeżeli dochody rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekraczają kwoty 725 zł. Zasady przyjęte na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazują zatem, że trudna sytuacja materialna rodziny jest przesłanką przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie może zatem stanowić samodzielnej i wyłącznej przesłanki do zastosowania instytucji umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji przeprowadził wyczerpująco ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonał wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej strony w kontekście przesłanek zawartych w art. 23 ust. 8 omawianej ustawy. Odmawiając umorzenia w całości orzeczonej do zwrotu kwoty wraz z odsetkami wskazał na brak czynników obiektywnych, na które osoba zobowiązana nie ma wpływu oraz, że obecna sytuacja nie pozwala na spłatę orzeczonej do zwrotu kwoty wraz odsetkami jednorazowo.
Zdaniem Kolegium zasadnym w przedmiotowej sprawie mogłoby być zastosowanie innej formy ulgi w postaci rozłożenia na raty albo odroczenia terminów spłat.
Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, Kolegium zauważyło, że to na stronie składającej wniosek o zastosowanie ulgi ciąży obowiązek wykazania, że rzeczywiście zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powtórzono, że trudna sytuacja materialna sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie w stosunku do wszystkich innych rodzin. Chodzi o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe i niespodziewane. Według organu odwoławczego do zdarzeń takich nie należy studiowanie czy zawieszenie działalności gospodarczej. Strona ma 24 lata, a więc po ukończeniu studiów będzie w wieku pełnej aktywności zawodowej. Będzie mogła wkrótce podjąć zatrudnienie lub wznowić działalność gospodarczą w celu uregulowania zadłużenia w systemie ratalnym.
Nie godząc się ze stanowiskiem organu N.P. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę wnosząc w niej o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie kwoty zaległości względnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy celem jej ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.
Zarzucił naruszenie prawa materialnego, a to art. 23 ust. 2 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz ustalonego w tym zakresie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego poprzez błąd w ustaleniach faktycznych sprawy i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i że sytuacja strony skarżącej pozwala na wywiązanie się z obowiązku zwrotu nienależnego świadczenie. Jego zdaniem przysługuje mu uprawnienie do umorzenia zaległości alimentacyjnych.
Zarzucił nadto naruszenie art. 133 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na nienależytym zweryfikowaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. ustalonego przez organ pierwszej instancji stanu faktycznego i oceny dowodów.
Skarżący uznał wydaną decyzję za przedwczesną wobec nieuwzględnienia po stronie skarżącego dodatkowego obciążenia finansowego, a to obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia alimentacyjnego w wysokości 1 426 zł z odsetkami co, zdaniem skarżącego, jest okolicznością istotną.
Uzasadniając tak sformułowane zarzuty skarżący odwołał się do stanowiska orzecznictwa sądów administracyjnych, a w szczególności do wyroku z dnia 25 marca 2015r. sygn. I OSK 2881/13 i z dnia 2 marca 2016r. sygn. akt II FSK 2474/15, w których jego zdaniem stwierdzono, że jeśli sytuacja dochodowa osoby zobowiązanej nie pozwala na wywiązanie się z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń to powinno mieć miejsce umorzenie tych zaległości, a organ orzekający przy badaniu kwestii szczególnie uzasadnionych okoliczności powinien odwołać się do minimum socjalnego oraz wykonać prognozy możliwości dalszej egzystencji członków rodziny w przypadku nałożenia dodatkowych obciążeń finansowych badając nie tylko czy zaistniały nadzwyczajne losowe sytuacje, ale również jaka jest sytuacja ekonomiczna podatnika czy innej osoby zobowiązanej do świadczenia. Sytuacja ekonomiczna osoby zobowiązanej do spłacenia jest przesłanką samodzielną, która w zupełności może uzasadniać ziszczenie się przesłanek do przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości.
Skarżący, jako mylny, uznał pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, że trudna sytuacja materialna rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty należnej, gdyż chodzi o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć.
Odwołując się do stanu faktycznego sprawy skarżący ponownie wskazał, że nie osiąga żadnych dochodów, nie otrzymuje stypendium czy innej pomocy w związku ze studiami będąc na całkowitym utrzymaniu matki, której dochody są bardzo niskie i nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb. Jego zdaniem z prostego porównania dochodów i kosztów utrzymania rodziny wynika, że skarżący nie ma żadnej możliwości spłaty ciążących na nim zaległości alimentacyjnych. Organy administracji nie odniosły się żaden sposób do tych okoliczności. Nie oceniły nadto faktu jakim jest dodatkowe obciążenie z tytułu zwrotu nienależnie pobranych alimentów, w której to sprawie również złożył wniosek o umorzenie zaległości alimentacyjnych. Okoliczność ta powinna być wzięta bezwzględnie pod uwagę przez organ decyzyjny, jeżeli sytuacja finansowa skarżącego ma być ustalona prawidłowo.
Jako błędne uznał skarżący stanowisko organu decyzyjnego co do tego, iż w przyszłości może on mieć możliwość spłacenia wskazanych kwot z uwagi na prawdopodobne skończenie studiów w 2016r. i możliwość podjęcia pracy.
Wskazał, że z ustalonych reguł postępowania każda decyzja może być wydana tylko dla danego stanu faktycznego na podstawie konkretnych dowodów. Nie może opierać się na niepopartych niczym przypuszczeniach co do faktów, które jeszcze nie zaistniały i nie wiadomo czy w ogóle zaistnieją. Jeżeli w dniu wydania decyzji odmownej skarżący nie miał możliwości spłaty przedmiotowej kwoty, co organ przyznaje wprost w uzasadnieniu decyzji, to w dacie tej decyzji można było podjąć tylko decyzję co do tak ustalonego stanu faktycznego, bowiem podstawą podejmowania każdej decyzji administracyjnej jest stan faktyczny i zgromadzone dowody. Przypuszczenia organów decyzyjnych, że skarżący może mieć w bliskiej przyszłości możliwość podjęcia pracy są według skarżącego nietrafne i nieprzekonywujące, gdyż w obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej kraju znalezienie płatnej pracy jest wyjątkowo trudne i często bezskuteczna. Zauważył, że na przestrzeni kilku lat skarżący może z wysokim prawdopodobieństwem zasilić szeregi bezrobotnych bez możliwości uzyskania żadnych dochodów.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie powołując się na tożsamą co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentacji.
Odnosząc się do twierdzeń skargi zauważono, że obciążenie skarżącego zwrotem innego nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego nie może stanowić przesłanki do wydania od decyzji o umorzeniu świadczenia w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie, w związku z postawionym w skardze wnioskiem o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie skarżącemu jego zobowiązań wskazać trzeba, po myśli art. 1 § 1 ustawy dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016r. poz. 1066), sądy administracyjne kontrolują działalność organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nie są zatem władne do podejmowania merytorycznych rozstrzygnięć. Uwzględnienie skargi może nastąpić tylko wtedy, gdy wystąpiły w sprawie przesłanki określone w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie ani z tytułu postawionych w niej zarzutów ani też z tytułu braku jakichkolwiek innych uchybień, które zobowiązany byłby dostrzec Sąd w ramach kontroli zaskarżonej decyzji z urzędu.
Przede wszystkim nie można uznać za zasadne zarzucenie organowi naruszenia art. 133 P.p.s.a, a więc przepisu procedury sądowoadministracyjnej, która w żadnym zakresie nie znajduje zastosowania w postępowaniu administracyjnym.
Nie można nadto zgodzić się, by organ naruszył art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 859 ze zm.) poprzez jego nieuprawnioną wykładnię, względnie błędne zastosowanie. Przedmiotem wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, poddanego kontroli Sądu, była bowiem odmowa umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych skarżącemu w łącznej kwocie 1050 zł z odsetkami, do których zwrotu zobowiązano go decyzją ostateczną Prezydenta Miasta C. Całkowicie zatem zasadnie, jako materialnoprawną podstawę decyzji organu pierwszej instancji orzekającej o odmowie umorzenia tej należności, wskazano art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Zgodzić się nadto należy ze stanowiskiem organów, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dotycząca rodziny uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
Zgodzić się także trzeba z zaprezentowaną w uzasadnieniach decyzji obu organów argumentacją, co do tego, że niskie dochody nie stanowią same w sobie przesłanki, która umożliwiłaby umorzenie należności z tytułu świadczeń nienależnie wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie istnieje w judykaturze taka interpretacja przesłanki "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", jaką przedstawił on w uzasadnieniu skargi. W cytowanym przez niego wyroku o sygn. akt II FSK 2474/15 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi (podatkowej) ale podkreślił, że składają się na to dwa elementy – brak możliwości ściągnięcia podatku w danym momencie, a nadto wykluczenie możliwości radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie.
Nie można także zgodzić się z postawionymi w skardze zarzutami natury procesowej. Słusznie bowiem w uzasadnieniach obu organów podkreślone zostało, że wydawana na podstawie art. 28 ust. 8 cyt. ustawy decyzja ma charakter uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte w tym przepisie sformułowanie: "organ....może...umorzyć...", jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w tym przepisie. Przesłankami tymi są okoliczności dotyczące rodziny. Organ administracji ma tu więc możliwość wyboru, czy uwzględnić złożony przez stronę wniosek, jednakże decyzja taka musi zostać poprzedzona bardzo staranną oceną stanu faktycznego sprawy w zakresie przesłanek, o jakich mowa w art. 23 ust. 3 ustawy, a więc sytuacji rodziny. Jeżeli organ nie dokona wszechstronnej analizy sytuacji faktycznej i nie oceni jej w świetle stanu normatywnego przestawionego w tym przepisie decyzja może zostać uznana za arbitralną. Warto podkreślić, że decyzje administracyjne pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego związania. Wydający takie rozstrzygnięcie organ zawsze powinien wyjaśnić w sposób przekonujący i jasny dlaczego załatwił wniosek strony w taki, a nie inny sposób.
Biorąc pod uwagę treść uzasadnień obu wydanych w sprawie decyzji nie można podzielić zarzutu, iż wniosek skarżącego nie został wszechstronnie rozważony, w szczególności z uwzględnieniem wszystkich elementów, które mogą tworzyć sytuację rodzinną.
Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organ administracji publicznej zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy. Na sytuację życiową składają się wysokość osiąganych dochodów oraz stan rodzinny. Organ musi dokonać oceny, czy w którejś z powyższych sfer wystąpiły zdarzenia, którym można by przypisać cechy "szczególnie uzasadnionych okoliczności" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1045/12 publ. CBOSA). Analizując przedstawione przez organ I instancji stanowisko zauważa się, że argumentacja tam przedstawiona odnosi się zarówno do sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny, stanu zdrowia jego matki, jak też także racjonalnie uzasadnionych możliwości skarżącego w związku z ukończeniem przez niego studiów. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono istotne dla oceny sprawy fakty, a wynikające z tych faktów ustalenia nie budzą wątpliwości co ich słuszności.
Zważyć trzeba, że środki budżetowe przeznaczone na świadczenia alimentacyjne w gminach stanowią środki publiczne. Społeczeństwo i jego obywatele powinni mieć pewność, że organy Państwa dbają o wykorzystywanie środków publicznych w sposób zgodny z ich przeznaczeniem. W przypadku umorzenia środków nienależnie pobranych, gdy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, organ mógłby narazić się na zarzut marnotrawienia środków publicznych. Umorzenie zobowiązania stanowiącego pieniądze publiczne w przypadku, gdy zobowiązanym jest osoba zdrowa, w wieku 24 lat, kończąca bezpłatne studia stacjonarne, niewątpliwie mogłoby zostać uznane za działanie o takim właśnie charakterze.
W takiej sytuacji pouczenie skarżącego o możliwości skorzystania z innego rodzaju przywileju o jakim mowa w art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a to o rozłożeniu na raty zobowiązania względnie przesunięciu terminu płatności, jest całkowicie adekwatne do stanu faktycznego sprawy. Rolą skarżącego powinno być skorzystanie z proponowanego dobrodziejstwa i wystąpienie o jego udzielenie do organu I instancji.
Wskazując na obowiązki organu, jakie nakładają na niego przepisy art. 7, 77 § 1 a także art. 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w działaniu organów obu instancji jest brak dowolności. Stan faktyczny został wnikliwie ustalony, a Sąd podziela słuszność tych ustaleń. Ani brak stałych dochodów ani trudna sytuacja materialna nie stanowią wystarczającej przyczyny odstąpienia od egzekwowania należności, zwłaszcza w sytuacji, gdy realne możliwości rozpoczęcia pracy zarobkowej nie zostały zasadnie podważone.
W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja odpowiada wymogom legalności, a zatem orzeczono jak w sentencji na mocy art. 151 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło