IV SA/Gl 323/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w S. odmówił stwierdzenia u D. M. przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 1115). Decyzję wydano w oparciu o postępowanie wyjaśniające oraz orzeczenia lekarskie Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. z dnia [...] r. nr [...] i Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. nr [...]. Odwołanie od decyzji złożyła D. M. podnosząc, iż nie zgadza się z decyzją organu I instancji oraz stanowiskiem jednostek orzekających uważając, że brak rozpoznania choroby zawodowej jest krzywdzący, gdyż zdaniem odwołującej obecne dolegliwości wymagające leczenia specjalistycznego są spowodowane wieloletnią pracą w narażeniu na wysiłek głosowy. Podnosiła, że kopie dokumentacji lekarskiej opisującej przebieg leczenia od 2006 r. złożyła w jednostce diagnostycznej I szczebla, która te dokumenty przekazała następnie do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu wskazał, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę diagnostyczną służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby -zakwalifikowanej przez orzeczników do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów dnia 30 lipca 2002 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Podniósł, że w sprawie D. M. dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że w/wym. pracując na stanowisku nauczyciela -w latach 1977-1983 w Szkole Podstawowej Nr [...] w B., 1983-1998 w Zasadniczej Szkole Zawodowej [...] Zakładu Elektroenergetycznego S.A. w B., 1998-2006 (1996-1998 w niepełnym wymiarze czasu pracy) w Zespole Szkół Technicznych w S. -była narażona na wysiłek głosowy. Stąd też organ odwoławczy uznał, że D. M. pracowała w latach 1977-2006 (z przerwą na urlop wychowawczy 1978-1983 i urlop zdrowotny 2005-2006) w warunkach stwarzających ryzyko powstania przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu. Podkreślono, że D. M. była badana w Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...]) i w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...]), a lekarze specjaliści obu kompetentnych placówek diagnostycznych (I i II szczebla) w konkluzjach orzeczeń wykluczyli u w/wym. istnienie choroby zawodowej narządu głosu. Wskazano, że charakter zmian -stwierdzonych u D. M. -nie ma cech organicznej patologii związanej z nadmiernym wysiłkiem głosowym, tym samym nie można zakwalifikować rozpoznanego schorzenia do poz. 15 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Lekarze specjaliści WOMP w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. na podstawie przeprowadzonej diagnostyki laryngologicznej i foniatrycznej z oceną laryngoskopową głosu przed i po obciążeniu, pomiarów parametrów fonacyjnych oraz komputerowej analizy akustycznej nie stwierdzili w narządzie głosu zmian patologicznych odpowiadających skutkom przeciążenia w postaci: guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych fałdów głosowych, niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Z kolei lekarze specjaliści IMPiZŚ w S. w orzeczeniu z dnia [...] r. rozpoznali u D. M. prosty przewlekły nieżyt błony śluzowej gardła i krtani i uznali, iż stwierdzone u w/wym. zmiany patologiczne nie mają cech klinicznych przewlekłego schorzenia narządu głosu spowodowanego nadmiernym wysiłkiem głosowym wymienionego w wykazie chorób zawodowych z rozporządzenia RM z dnia 30 lipca 2002 r.. Nadmieniono, że D. M. pismem z dnia [...] r. w trybie art. 10 Kpa poinformowana o prawie do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji przy piśmie z dnia [...] r. przesłała kopie dokumentacji foniatrycznej NZOZ w S. z badań laryngologicznych z dnia [...] r., z których wynika, że w/wym. jest leczona ambulatoryjnie z powodu przewlekłego zapalenia krtani objawiającego się bólami gardła i chrypką, natomiast z opisów laryngologicznych lekarza (prowadzącego leczenie) nie wynika by rozpoznano przewlekłe, utrwalone zmiany w narządzie głosu D. M., odpowiadające skutkom biologicznym narażenia zawodowego na nadmierny wysiłek głosowy. Odpowiadając na zarzuty odwołania wyjaśniono, że D. M. była badana w dwóch kompetentnych placówkach diagnostycznych (WOMP i IMPiZŚ w S.) -zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie procedurami diagnostyczno-orzeczniczymi, które w wydanych orzeczeniach lekarskich nie rozpoznały przewlekłej choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym i brak jest podstaw by te orzeczenia lekarskie wydane przez kompetentne placówki służby zdrowia, oparte na przeprowadzonych specjalistycznych badaniach (laryngologicznych i foniatrycznych) kwestionować. Stąd też wskazane przesłanki musiały więc skutkować odmową stwierdzenia u D. M. choroby zawodowej narządu głosu wym. w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca D. M. zarzuciła organowi naruszenie prawa, a to § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach poprzez nie uzupełnienie materiału dowodowego sprawy pomimo zachodzenia w sprawie konieczności dalszych konsultacji medycznych wobec sprzeczności wynikających z przeprowadzonych w sprawie opinii, a wyników badań znajdujących się w karcie chorobowej skarżącej i jej dokumentacji medycznej. Nadto wskazała na naruszenie prawa poprzez złą interpretację stanu faktycznego sprawy poprzez uznanie, że stan chorobowy skarżącej nie kwalifikuje się do uznania wystąpienia u niej znamion choroby zawodowej narządu głosu określonej w pozycji 15 wykazu chorób zawodowych w/w rozporządzenia Rady Ministrów pomimo, iż jej badania specjalistyczne znajdujące się w karcie chorobowej leczenia z Przychodni Laryngologicznej w S. oraz wyników badań lekarskich, jakie przedstawiła wskazują na wystąpienie u niej schorzeń wskazujących na zmiany patologiczne narządu głosu w postaci: dysfunkcji strun głosowych, wysuszenia krtani, przerostów fałdów głosowych, ich przekrwienia, niedowładu mięśni napinających fałdy głosowe, uszkodzenia fałd głosowych w postaci braku ich schodzenia się przy fonacji. Domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji i wydania orzeczenia, że stwierdza się u D. M. chorobę zawodową narządu głosu, względnie uchylenia zaskarżonej decyzji organu II instancji i decyzji organu I instancji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o skierowanie jej na badanie w zakresie diagnostyki laryngologicznej i foniatrycznej do Instytututu Medycyny Pracy im. prof. dr med. [...] w Ł., "która to placówka się specjalizuje w tego typu badaniach i jej opinie są najbardziej miarodajne". W uzasadnieniu skargi podkreślono, że z karty chorobowej skarżącej, w tym wyników wideostroboskopii przeprowadzonych już w [...]r. wynika, że występuje u niej głos pochrypły tworzony z hiperkinezą mięśni szyi torem żebro-obojczykowym, czas fonacji 10 sekund, emisja fonacyjna ochrypła, słabiej uczynne rezerwy, stroboskopowe drgania okresowo niejednorodne o zmiennej amplitudzie z zachowanym przesunięciu brzeżnym, wiotkie brzegi, brak zwarcia fonacyjnego 3/4 obejmuje tył głośny, dysphonie hyperfuncialis cum insl!ficiencia glolidis trzeciego stopnia typ III, co jest - zdaniem skarżącej - równoznaczne ze stwierdzeniem u niej wystąpienia niedowładu mięśni przywodzących i napinających fałdy głosowe z niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią opisaną w pkt. 3 poz. 15 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych Sprawach. Podkreślono, że żadna zaś z opinii medycznych przeprowadzona w postępowaniu administracyjnym nie odnosi się do tych badań, pomimo iż wyniki placówek medycyny pracy stoją w sprzeczności z wieloletnią historią choroby skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumenty przytoczone w jej uzasadnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć zasadniczo z innych przyczyn niż w niej podniesione, a które Sąd zgodnie z powołanym wyżej art. 134 § 1 cyt. ustawy wziął pod uwagę z urzędu. Przeprowadzając ocenę legalności decyzji administracyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadniczo bierze pod rozwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydawania. W pewnych jednak sytuacjach nie może przejść do porządku nad okolicznościami zaszłymi po tej dacie. Są nimi między innymi zmiany prawne, które Sąd obowiązany jest uwzględniać z urzędu zwłaszcza, gdy mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Trzeba bowiem stwierdzić, że w zakresie rozpoznanej sprawy organy zastosowały rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz.1115), dalej jako rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych. Tymczasem wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 23/07 (Dz. U. z 2008 r. Nr 116, poz. 740) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, są niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału w sprawie o sygn. akt P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 r. i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 02 lipca 2008 r. rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin, po upływie którego utraci moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpiła zatem w dniu [...] r. Z tą też chwilą, w opinii Sądu, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę do wznowienia postępowania w sprawie. Powyższe znajduje uzasadnienia w treści art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, który statuuje zasadę wzruszenia ostatecznych rozstrzygnięć, jakie zapadły na podstawie przepisów uznanych przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. Oznacza to, że w nowym stanie prawnym ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe konstytucyjne prawo uprawnionego. Zgodnie zatem z treścią art. 145a § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisów, które stanowiły podstawę prawną decyzji administracyjnych, w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno zatem przesądzać o uznaniu "naruszenia prawa" w samej decyzji administracyjnej. W tej sytuacji sprawa wymaga ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w oparciu o nowy stan prawny, ukształtowany w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, a zatem w oparciu o znowelizowane przepisy Kodeksu pracy, wprowadzone ustawą z dnia 22 maja 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 99, poz. 825), oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 105, poz. 869). Na zakończenie należy wszakże wskazać, iż z treści odwołania (a także uzasadnienia skargi) wynika, iż skarżąca złożyła w toku badań w placówkach diagnostycznych plik dokumentacji medycznej dotyczącej jej leczenia od roku 2006 r.. Zalegające w aktach administracyjnych sprawy opinie jednostek diagnostycznych nie zawierają zaś wzmianki o takiej dokumentacji, a co za tym idzie nie odnoszą się merytorycznie do zawartości tej dokumentacji. Stąd też w toku ponownego postępowania celowym jawi się wyjaśnienie wspomnianej kwestii i ewentualne zażądanie uzupełniającej opinii diagnostycznej jednostki diagnostycznej drugiego szczebla. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art. 145 § 1 pkt 1b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. wyżej ustawy.