IV SA/Gl 333/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta J. ustalił dla G.S. odpłatność za pobyt jej matki w Domu Pomocy Społecznej w J. od dnia 23.VII.2014 r. – w wysokości 1.003,10 zł miesięcznie. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 59 ust. 1, 60 ust. 1 oraz 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ orzekający wskazał, że po wypowiedzeniu dotychczasowej umowy dotyczącej przedmiotowej odpłatności strona odmówiła podpisania nowej umowy. Jest jednak zobowiązana do ponoszenia tej odpłatności w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy dochodem w rodzinie, a kryterium dochodowym rodziny, co daje wymienioną kwotę. Miasto J. aktualnie ponosi koszty pobytu matki strony w kwocie 2.416,19 zł. Zaskarżoną decyzją, wydaną na skutek odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło powyższą decyzję w całości i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Po przedstawieniu stanu prawnego Kolegium stwierdziło, że obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W razie uchylania się od tego obowiązku, przejawiającego się odmową podpisania umowy gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może zatem egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwe jest wówczas wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3, w zw. z art. 61 ust. 3 cyt. ustawy i określenie w niej wysokości opłaty oraz osoby zobowiązanej do zwrotu należności. Rozstrzygnięcie I instancji ustalające odpłatność zapadło więc z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 3 i art. 103 ust. 2 tej ustawy, w związku z czym nie może pozostać w obiegu prawnym, a postępowanie powinno zostać umorzone. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Rejonowy w J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił naruszenie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przez jego niezastosowanie oraz art. 104 § 3 kpa z powodu braku motywów w tym zakresie. Opierając się na orzecznictwie i doktrynie skarżący wywiódł, że żądanie zwrotu na rzecz gminy wydatków związanych z pobytem danej osoby w domu pomocy społecznej musi być poprzedzone decyzją ustalającą opłatę za ten pobyt, którą ma ponieść określona osoba. Jest to wręcz decyzja o charakterze konstytutywnym. Dlatego też stanowisko Kolegium nie odpowiada prawu. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Istota sprawy dotyczy prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej w zakresie realizacji obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Odmienne stanowiska skarżącego i organu odwoławczego wiążą się niewątpliwie z rozbieżną linią orzeczniczą, czego wyrazem jest powoływanie się przez strony na różne wyroki sądów administracyjnych. Tutejszy Sąd konsekwentnie opowiada się za zaprezentowanym w skardze stanowiskiem, jak się wydaje, obecnie przeważającym, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obowiązek musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby ponosić opłaty. Sam fakt poniesienia przez gminę wydatków związanych z pobytem danej osoby w domu pomocy społecznej, a nawet udokumentowana odmowa zawarcia umowy o odpłatność nie może stanowić wyłącznej podstawy do wydania decyzji o obowiązku zwrotu na rzecz gminy. Obowiązek osób wymienionych w art. 61 ust. 1 i 2 co do zasady wynika wprawdzie z mocy prawa, jednak co do wysokości wymaga dokonania stosownych wyliczeń, a zatem musi być skonkretyzowany czy to w decyzji, czy też w umowie. Jeżeli dana osoba odmawia zawarcia umowy, lub istnieją inne przeszkody do jej zawarcia, to także omawiany obowiązek musi być skonkretyzowany w decyzji o charakterze konstytutywnym, realizującej normę ustawową z art. 59 ust. 1 cyt. ustawy. Przesunięcie chwili ustalania odpłatności na etap wydawania decyzji o zwrocie należności w trybie art. 104 ust. 3 ustawy prowadziłoby nieraz do tego, że o często wysokich kwotach do zwrotu dana osoba dowiadywałaby się dopiero z tej decyzji, co kłóci się z poczuciem sprawiedliwości i zasadami państwa prawa. Odmienna sytuacja występuje jedynie wówczas, gdy dana osoba nie wywiązuje się z obowiązku określonego w zawartej umowie, bowiem wtedy obowiązek był skonkretyzowany, a zatem wystarczające jest wydanie decyzji o zwrocie należności poniesionych przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 cyt. ustawy. Konstytutywny charakter decyzji ustalającej odpłatność nie pozwala natomiast do wstecznego orzekania lecz może dotyczyć tylko okresu liczonego od chwili wszczęcia procedury w przedmiocie ustalenia opłaty (w trybie decyzyjnym lub w kierunku zawarcia umowy). Przedstawione stanowisko jest zbieżne z orzecznictwem powołanym w skardze, a także w wyroku tut. Sądu z dnia 15.10. 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1221/14 (dostępny w internecie). Z powyższych względów brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego, a Kolegium winne było merytorycznie rozpatrzyć sprawę, Musi to zatem nastąpić w następstwie niniejszego wyroku. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. sw