IV SA/Gl 337/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. ref. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. sprawy ze skargi K.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydent Miasta J. z dnia [...] r. Nr [...], którą odmówiono świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej dla K. M. w kwocie 300 zł miesięcznie na okres od [...] do [...]r. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiony został następujący stan faktyczny oraz argumentacja prawna. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta J. przyznał K. M. zaliczkę alimentacyjną w kwocie 300 zł miesięcznie na wskazany wyżej okres. Decyzję tą wydano na podstawie zaświadczenia Sądu Rejonowego w J. z dnia [...]r. , z którego wynikało, że A. M. złożyła to tegoż Sądu wniosek o egzekucję alimentów zasądzonych na rzecz małoletniego K. M. od A.C. Wniosek ten został skierowany do wykonania w trybie umowy między Polską a Republiką Włoską o pomocy sądowej oraz o uznawaniu i wykonywaniu wyroków w sprawach cywilnych. Orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w R. z dnia [...] r. stwierdzono, że egzekucja alimentów wobec pozwanego A. C. nie jest możliwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r. Nr [...], stwierdziło nieważność powyżej wskazanego rozstrzygnięcia, gdyż uznało, że na podstawie zaświadczenia Sądu Rejonowego w J. nie można było przyjąć, że spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa do zaliczki. Z przepisu art. 10 ust. 1 a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wynika bowiem, iż do wniosku w sprawie zaliczki alimentacyjnej należy dołączyć informację sądu okręgowego o stanie egzekucji. Zatem dołączone do wniosku zaświadczenie Sądu Rejonowego w J. nie spełniało wymogów ustawowych. Dalej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 1102/07 skargę na powyższą decyzję oddalił. Następnie Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...] r. [...], na podstawie art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 10 ust. 1a. ust. 1b, ust. 2 z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, odmówił przyznania K. M. zaliczki alimentacyjnej w kwocie 300 zł okres od [...] do [...] r. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji powołując się na wskazany wyżej wyrok stwierdził, że Sąd Rejonowy w J. nie był instytucją uprawnioną do wydania zaświadczenia o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Dalej podał, że w trakcie toczącego się postępowania dostarczono zaświadczenie z Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., w którym wskazano, że postanowieniem z dnia [...] r. Sąd Apelacyjny w Rzymie odrzucił wniosek A. M. o egzekucję alimentów uznając go za niedopuszczalny. Ponadto w dniu [...] r. wpłynęło pismo z Sądu Okręgowego w K. informujące, że A. M. złożyła wniosek o egzekucje alimentów w dniu [...] r. Na tej podstawie wywiedziono, że organ ten sprawę o egzekucję alimentów prowadzi od miesiąca kwietnia 2007 r. wobec czego nie było podstaw do przyznania zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] do [...]r. Od powyższej decyzji odwołanie wniósł K. M. domagając się przyznania świadczenia alimentacyjnego. Podniósł, że organ I instancji nie wezwał do uzupełnienia wniosku, który został złożony w dniu [...] r. wraz z dokumentami. Gdyby to uczynił wniosek ten byłby w terminie uzupełniony o dodatkowe wymagane dokumenty. Ponadto odmowę przyznania świadczenia uznał za sprzeczną z sugestią Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartą w uzasadnieniu wyroku z dnia 09.10.2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 1102/8 oraz w wyroku z dnia 15.02.2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 840/07 Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w pierwszej kolejności stwierdziło, że z dniem 1 października 2008 r. weszła już w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jednakże zgodnie z zawartym w niej art. 41 sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach. W sprawie miał zatem zastosowanie art. 10 ust. 1 a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w myśl którego w przypadku, gdy świadczenia dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacja sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymagana dokumentacją. Osobie tej zaliczka przysługuje począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek do sądu okręgowego o wykonanie wyroku, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (art. 10 ust. 1b). Z akt sprawy wynika natomiast, że A. M. złożyła wniosek do Sądu Okręgowego w K. w dniu [...] r. w trybie Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzonej w Nowym Jorku 20.06.1956 r. na rzecz K. M. przeciwko jego ojcu A. C. zam. w Republice Włoskiej. W tej sytuacji, w ocenie Kolegium nie można było przyznać świadczenia na okres 2005/2006. Kolegium zaznaczyło przy tym, że organ I instancji rozpatrując wniosek A. M. o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej na rzecz syna nie wezwał jej do dostarczenia informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych, czym rażąco naruszył przepis art. 10 ust. 5 pkt 2 tej ustawy, art. 7 i 77 § 1 k.p.a oraz § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105 z 2005 r. poz. 881 ze zm.), który ma odpowiednie zastosowanie w zw. z art. 18 ust. 2 ww. ustawy. Jeżeli więc strona uważa, że nie otrzymała zaliczki z winy organu i jest w stanie to udowodnić to może dochodzić odszkodowania na drodze postępowania cywilnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. M. domagał się uchylenia w całości opisanej wyżej decyzji oraz przyznania mu zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] do [...] w wysokości 300 zł miesięcznie. Akcentował ponownie okoliczność braku wezwania ówczesnego wnioskodawcy, a jego przedstawiciela ustawowego, do przedstawienia aktualnego zaświadczenia (informacji) sądu okręgowego o stanie egzekucji, co w konsekwencji spowodowało pozbawienie go zaliczki alimentacyjnej, która mu przysługiwała. Za nie bez znaczenia dla sprawy uznał zalegające w aktach zaświadczenie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z [...] r., powołujące się na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Rzymie z dnia [...] r. o niedopuszczalności wniosku skarżącej o wyegzekwowanie należności alimentacyjnych. Podniósł, iż Kolegium, pomimo jednoznacznego stwierdzenia, że w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, nad owo naruszenie przedłożyło obowiązek wynikający z art. 10 ust. 1b ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, pomijając przy tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrażone w sprawach o sygn. akt IV SA/Gl 1102/07 i sygn. akt IV SA/Gl 840/07 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Odpowiadając na zarzuty skargi wskazano, że w sprawie istotne znaczenie ma jedynie fakt kiedy strona wystąpiła do Sądu Okręgowego w K. z wnioskiem o egzekucję alimentów w trybie Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Oceniając w tych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia Sad doszedł do przekonania, że skarga musi odnieść skutek. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania K. M. świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej w kwocie 300 zł na okres od [...] do [...]r. Przy czym na dzień wydania zaskarżonej decyzji obowiązywała już ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 9 ze zm.), jednakże, zgodnie z art. 41 tej ustawy sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Prawidłowo zatem postępowanie administracyjne prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej. Przepis art. 1 pkt 2 tej ustawy określa m.in. zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Decyzja administracyjna o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej wydawana jest na postawie wniosku o przyznanie tego świadczenia oraz między innymi w oparciu o zaświadczenie komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i wysokości wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych bądź informację sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczenie zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych (art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r.). W świetle zaprezentowanych wyżej uregulowań nie budzi wątpliwości, że przesłanką warunkującą nabycie prawa do świadczenia jest wykazanie bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych od osoby, która obowiązana jest tę należność uiszczać. Z kolei w myśl definicji sformułowanej w art. 2 pkt 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej bezskuteczność egzekucji oznacza tu egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. W przypadku, gdy - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1a oraz ust. 5 pkt 2a ustawy o zaliczce alimentacyjnej). W rozpoznawanej sprawie A. M. składając wniosek o zaliczkę alimentacyjną na rzecz małoletniego wówczas syna K. M. przedłożyła zaświadczenie Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] r., w oparciu o które Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...] r. przyznał ww. zaliczkę alimentacyjną w kwocie 300 zł na okres 2005/2006. Wobec braku wymaganego ustawowo dokumentu Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. stwierdziło nieważność rozstrzygnięcia organu I instancji. Z kolei prawidłowość tej decyzji potwierdził Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 3 lipca 2008 r. Sygn. akt IV SA/Gl 1102/07, w ocenie którego nie było możliwe wydanie decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej na podstawie zaświadczenia sądu rejonowego a nie wymaganego zaświadczenia sądu okręgowego. Jednakowoż Sąd ten wskazał, że o ile w pierwotnym postępowaniu organ nie wzywał strony do uzupełnienia wniosku o wymagane dokumenty, to albo to uczyni, albo przyjmie za wystarczające zaświadczenie Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., co byłoby zgodne z kierunkiem wykładni wytyczonym w wyroku tut. Sądu z dnia 15 lutego 2008 r. o sygn. akt IV SA/Gl 840/07, wydanym w sprawie o przyznanie zaliczki alimentacyjnej dla skarżącego za inny okres. Z powołanego zaświadczenia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. wydanego na podstawie akt Sądu Rejonowego w J. wynika, że A. M. działając w imieniu małoletniego syna K. M. w dniu [...] r. złożyła wniosek o egzekucję alimentów od ojca dziecka A. C. zamieszkałego w Republice Włoskiej w trybie umowy między Polską a Republiką Włoską o pomocy sądowej oraz o uznawaniu i wykonywaniu wyroków w sprawach cywilnych, a także to, iż Sąd Apelacyjny w Rzymie, postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] odrzucił ten wniosek jako niedopuszczalny. W wyroku z dnia 15 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 840/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że treść wyżej opisanego zaświadczenia wskazuje, że został złożony wniosek do sądu o egzekucję alimentów, a zatem A. M. dokonała czynności niezbędnej do uruchomienia procedury zmierzającej do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych od ojca dziecka zamieszkałego we Włoszech. Tym samym Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, że zaświadczenie to wskazuje, iż postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi się nie toczy. Za nieuprawnione także Sąd uznał twierdzenie organu, że warunkiem przyznania zaliczki jest w każdym przypadku prowadzenie egzekucji. Zdaniem Sądu, tak jak w przedmiotowej sprawie, mogą zachodzić przypadki, gdy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, a okoliczność ta znajduje potwierdzenie nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz pochodzi od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. W takim przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego. W tej sytuacji Sąd wyraził pogląd, zgodnie z którym treść art. 10 ust. 1 a cyt. ustawy mówiąca o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować nią zarówno sytuacje, gdy postępowanie jest prowadzone jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe. Organy rozpoznając ponownie sprawę przyznania zaliczki alimentacyjnej na okres 2005/2006, pomimo wskazań zawartych w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 1102/07, całkowicie pominęły wyżej zaprezentowaną przez Sąd ocenę, zarówno w kwestii uruchomienia procedury zmierzającej do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych oraz co do bezskuteczności ich wyegzekwowania w rozumienia art. 10 ust. 1a ustawy. Natomiast w oparciu o późniejszą informację Prezesa Sądu Okręgowego w K., z której wynikało, że A. M. w dniu [...] r. złożyła wniosek do Sądu Okręgowego w K. o egzekucję alimentów w trybie Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą sporządzonej w Nowym Jorku 20.06.1956 r. organy wywiodły, że w świetle art. 10 ust 1b dopiero od kwietnia możliwe stało się przyznanie zaliczki. W ocenie składu orzekającego w okolicznościach niniejszej sprawy stanowisko to jest nie do pogodzenia z treścią zaświadczenia z dnia [...] r., a tym samym z wyrażoną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lutego 2008 r., w oparciu o to zaświadczenie, oceną prawną. W istocie wniosek A. M. z dnia [...] r. o egzekucję alimentów na rzecz K. M. przeciwko jego ojcu A. C. zamieszkałego w Republice Włoskiej, został złożony w innym niż uprzednio trybie, tj. w trybie wskazanej wyżej Konwencji. Powyższe wynika m.in. z zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] r. znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy. Zaświadczenie to, w ocenie składu orzekającego, należy jednakże traktować jako kolejną informację Sądu Okręgowego o stanie egzekucji, która stanowić będzie podstawę do dalszego ubiegania się o zaliczkę alimentacyjną na następny okres. Tymczasem niniejsza sprawa dotyczy okresu zaszłego. W tym natomiast zakresie z materiału sprawy, w tym z zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] r. wynika, że realizacja poprzedniego wniosku o egzekucję alimentów złożonego przez przedstawiciela ustawowego skarżącego w trybie umowy między Polską a Republiką Włoską, obejmującego m.in. sporny okres, okazała się być bezskuteczna. Co więcej stan ten trwa nadal, co potwierdza wskazane wyżej zaświadczenie z [...] r., z treści którego wynika, że nie zostały wyegzekwowane żadne raty alimentacyjne. W tej sytuacji nie było podstaw do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia na wskazany w decyzji okres. Należy podkreślić, że zaliczka alimentacyjna przysługuje osobom, które w wyniku prowadzonej egzekucji nie zdołały wyegzekwować należnego im od dłużnika świadczenia alimentacyjnego, jak również tym, którzy nie mogli jej przeprowadzić. Decydujące znaczenie ma zatem fakt niewyegzekwowania świadczenia alimentacyjnego od dłużnika, a nie przyczyna takiego stanu rzeczy (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 446/07). Mając na względzie przedstawiona wyżej argumentację Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił te decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu. Z uwagi na to, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącemu przyznania zaliczki alimentacyjnej nie zachodzi okoliczność orzekania w trybie art. 152 powołanej wyżej ustawy o jej wykonalności.