IV SA/Gl 338/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2013 r. sprawy ze skargi Z.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B., po rozpatrzeniu wniosku Z.K. z dnia [...], przyznał zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie [...] zł oraz zakup odzieży i obuwia w kwocie [...] zł. Organ stwierdził, że wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 39 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Po rozpoznaniu kolejnego wniosku Z.K. z dnia [...] Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...], nr [...], na podstawie art. 163 K.p.a. w związku z art. 106 ust. 5, art. 12, art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 Nr 175, poz. 1362 ze zm.), uchylił powołaną na wstępie decyzję z dnia [...]. W trakcie postępowania o przyznanie pomocy finansowej ustalono, iż żona Z.K. jest właścicielką samochodu [...] o nr rej. [...] rok prod. [...], który zakupiony został dnia [...]. Strona oświadczyła, że samochód został zakupiony jako środek transportu umożliwiający dojazd do lekarza i rehabilitację, jednakże nie przedłożyła dokumentów potwierdzających ten fakt. Jednocześnie nikt z członków rodziny nie posiada znacznego stopnia niepełnosprawności i nie wymaga pomocy osoby drugiej. Ponadto wnioskodawca nie podał ceny zakupu auta oraz pochodzenia środków na zakup tłumacząc jedynie, że znalazł "bogatego sponsora". Organ uzyskał informacje z Urzędu Miasta, iż cena samochodu wyniosła [...] zł. Zdaniem organu podane przez Z.K. miesięczne koszty zakupu paliwa w wysokości [...] zł są zaniżone, a samochód jest wykorzystywany do celów zarobkowych. Prezydent zauważył, że rodzina skarżącego korzysta z pomocy społecznej od [...]r. i była wielokrotnie pouczona o konieczności informowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, czego nie uczyniła. Stwierdzono, że użytkowanie i utrzymanie samochodu nie jest niezbędną potrzebą, a korzystanie z pomocy finansowej i rzeczowej byłoby niesprawiedliwie społecznie wobec innych beneficjentów pomocy społecznej nie posiadających takich jak rodzina wnioskodawcy zasobów majątkowych. Ponadto organ dokonał analizy budżetu strony i stwierdził, że wykazywane wydatki przekraczają dochody o kwotę [...] zł, bez uwzględnienia wydatków na codzienne funkcjonowanie tj. zakup żywności, środków czystości itd. Stwierdzone dysproporcje pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu, a rzeczywistą sytuacją majątkową wskazują na zdolność rodziny wnioskodawcy do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej w oparciu o własne zasoby majątkowe. Od powyższej decyzji oraz szeregu innych Z.K. wniósł odwołanie. Zdaniem strony samochód został zakupiony z darowizny, o czym pracownik socjalny został poinformowany. Odwołujący zauważył, że korzystanie z samochodu pomaga niepełnosprawnym członkom rodziny. Pojazd nie jest wykorzystywany do celów zarobkowych. Wnioskodawca odniósł się obszernie do sytuacji swojej rodziny. Stwierdził między innymi, że uzyskiwany dochód w wysokości około [...] zł miesięcznie nie jest w stanie pokryć wszystkich wydatków, dlatego rodzina zaciągnęła kredyt w banku i pożyczki od znajomych. Z.K. wskazał, że mieszkanie jest zadłużone na kwotę [...] zł. Pozbawienie zasiłków doprowadziło rodzinę wnioskodawcy do konieczności ograniczenia zakupu leków. Ponadto odwołujący wskazał na popełnione w trakcie postępowania uchybienia oraz negatywnie ocenił współpracę z pracownikami organu. W trakcie postępowania odwoławczego w dniu [...] przeprowadzono rozprawę administracyjną, na której byli obecni pracownicy organu I instancji oraz Z.K. i A.K. Po okazaniu akt sprawy Z.K. stwierdził, że nie miał możliwości wcześniej się z nimi zapoznać. Samochód został zakupiony za środki pieniężne otrzymane z tytułu darowizny. Pracownicy organu pomocy społecznej zaprzeczyli jakoby zostali poinformowani przez stronę o zakupie samochodu. O tym fakcie dowiedzieli się dopiero w [...]. Jednocześnie Z.K. oświadczył, że w analizie budżetu nie wpisał kosztów użytkowania samochodu, gdyż pracownicy organu nie wypytywali go na tę okoliczność. Ponadto nie wiedział, co podpisuje w protokole wywiadu środowiskowego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W pierwszej kolejności organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie przytoczył podstawowe przepisy ustawy o pomocy społecznej. Wskazał między innymi, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11,12 i 107 ust. 5. Ponadto z treści art. 12 tej ustawy wynika, że w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Organ odwoławczy zauważył, że pomoc społeczna nie powinna być udzielana, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a przyznanie pomocy społecznej w zdecydowanej większości przypadków uzależnione jest od sytuacji majątkowej potencjalnego świadczeniobiorcy, w szczególności zaś od jego dochodów. Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie na podstawie art. 12 ustawy o pomocy społecznej podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego. Przesłanki określone w tym przepisie uprawniają organ do wszczęcia postępowania, w celu zmiany bądź uchylenia decyzji. Mimo że są to działania fakultatywne, organ powinien je podejmować, mając zwłaszcza na uwadze ograniczone środki przyznane na pomoc społeczną oraz osoby, którym odmówiono wsparcia, udzielając go tym, którzy nie potrafią go właściwie spożytkować lub posiadają znaczne zasoby finansowe. W oparciu o powyższe Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił różnicę w sytuacji dochodowej deklarowanej wcześniej przez członków rodziny i ich sytuacji majątkowej w kwestii zakupu i eksploatacji samochodu. Podkreślono, że Z.K. i A.K. nie poinformowali organu pierwszej instancji o fakcie zakupu samochodu. W analizach budżetu rodziny przeprowadzanych z czynnym udziałem strony w protokołach wywiadu środowiskowego nie wykazywano w okresie poprzedzającym wszczęcie postępowania miedzy innymi kosztów eksploatacji samochodu. Rodzina skarżącego od wielu lat korzystała z pomocy społecznej. Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż ustalenia stanu faktycznego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są należycie udokumentowane w przesłanym do organu odwoławczego materiale dowodowym. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie dokonanej oceny sytuacji rodziny odwołującego. Zauważono trudną sytuację osobistą i materialną rodziny Z.K., jednakże zwrócono uwagę, że instytucje pomocy społecznej powołane są do udzielania wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Pomoc społeczna nie ma charakteru stałego i nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń. W żadnym razie świadczenia z pomocy społecznej nie mogą być traktowane, jako stałe źródło dochodu. Rolą organów pomocy społecznej jest również przeciwdziałanie traktowaniu świadczeń pomocowych, jako oczywistej i bezwarunkowej należności ze strony państwa. Dlatego też osoby, które korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej na zaspokojenie własnych potrzeb mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji (art. 4 ustawy). W ocenie Kolegium nie może być zaakceptowana sytuacja, w której rodzina Z.K. otrzymuje od swoich krewnych znaczne środki finansowe a następnie użytkuje rzeczy o dużej a nawet znacznej wartości oraz nie zgłasza tego faktu organowi pomocy społecznej. Gdyby dorośli członkowie rodziny powiadomili organ I instancji niezwłocznie o tych okolicznościach, współdziałali z pracownikami socjalnymi w zakresie udzielania im wszelkich informacji w sposób bezpośredni a nie dowolny z uwagi na składanie sprzecznych następujących po sobie oświadczeń, nie doszłoby do sytuacji w której ich postawa nie może zostać uznana za zasługującą na aprobatę. Powyższe stanowi podstawę do podstawę do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił, że A. i Z. byli pouczeni o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do pobierania świadczeń. Ponadto organ administracji nie posiadał wiedzy o okolicznościach stanu faktycznego dotyczących sytuacji rodziny strony mających wpływ na uprawnienia do pobierania przyznanych świadczeń. Ustalenie organu zostały poczynione w znacznej mierze bez współdziałania strony. Zdaniem organu odwoławczego środki finansowe, uzyskiwane przez rodzinę powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na zakup żywności, na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, na zakup opału, na zakup środków czystości itp. One to bowiem stanowią niezbędne potrzeby bytowe zapewniające rodzinie prawidłową egzystencję. Tymczasem działania strony wskazują, iż posiada zasoby, możliwości i umiejętności pozyskiwania środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych rodziny, albowiem nie informowała o kosztach związanych z posiadaniem i eksploatacją samochodu. Ponadto członkowie rodziny odwołującego nie dowiedli, iż powiadomili pracowników organu o fakcie otrzymania darowizny, o zakupie samochodu i o konieczności narażania rodziny na koszty związane z eksploatacją i ubezpieczeniem samochodu. W ocenie Kolegium zakup wartościowego przedmiotu, ze środków finansowych uzyskanych z darowizny nie zgłoszonej do urzędu skarbowego, która nastąpiła na okres poprzedzający lub zgodny z udzielonym świadczeniem, wypełnia przesłanki określone w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie zauważono, że w sprawie doszło do pobrania nienależnego świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, w związku z czym zostanie przeprowadzone odrębne postępowanie administracyjne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącego zakwestionowała szereg decyzji organu odwoławczego, w tym powołaną wyżej decyzję, bez przedstawienia zarzutów dotyczących jej treści. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w motywach kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 106 ust. 5 tej ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, 12 i 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Ponadto zgodnie z art. 12 cyt. ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Akta sprawy przedstawione Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu pozwalają bezspornie przyjąć, iż skarżący był objęty pomocą społeczną. W okresie korzystania ze świadczeń pomocowych uzyskał darowiznę pieniężną. Uzyskane środki finansowe przeznaczył na zakup samochodu półdostawczego marki [...], w którego posiadaniu był w chwili otrzymania decyzji z dnia [...] Nr [...]. Na mocy tego aktu Prezydent Miasta B. przyznał Z.K. zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie [...] zł oraz na zakup odzieży i obuwia w kwocie [...] zł. Nie budzi nadto wątpliwości, w świetle przedstawionego w aktach sprawy materiału dowodowego, iż o uzyskaniu środków pieniężnych z tytułu darowizny, a także o ich przeznaczeniu na zakup samochodu, strona nie informowała pracowników organu pomocy społecznej. Słusznie przeto organy uznały zachowanie strony, jako sprzeczne z jej obowiązkami wynikającymi z art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Bezsprzecznie zakupienie przez beneficjenta pomocy społecznej samochodu o wartości [...] złotych stanowi zdarzenie, o którym osoba taka powinna przekazać informację pracownikowi socjalnemu. Brak takiej informacji zasadnie został zakwalifikowany, jako zachowanie odpowiadające definicji nienależnie pobranego świadczenia, sformułowanej w art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Jak stanowi art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Sprzeczne z celami polityki społecznej byłoby wydatkowanie środków pomocy społecznej bez należytej kontroli sytuacji majątkowej i życiowej osób dofinansowywanych. Podzielić tu można zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach stanowisko, iż ratio legis art. 106 ust. 5 u.p.s. jest w tym, by pomoc społeczna obowiązywała tylko w czasie, w którym strona spełnia warunki jej przyznania (wyrok z dnia 28 lipca 2009r. sygn. akt IV SA/GL 984/08 publ. LEX nr 553434). Jeżeli zatem podmiot korzystający ze środków pomocy społecznej nie przekazał informacji o zmianie swojej sytuacji, a zmiana to była istotna z punktu widzenia przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, zasadna jest odmowa uprawnienia do tej pomocy. Nastąpić to powinno od chwili zdarzenia powodującego zmianę sytuacji strony. Z takich właśnie przyczyn ustawodawca wprowadził do ustawy o pomocy społecznej przepis art. 106 ust. 5 pozwalający na korygowanie dotychczasowo przyznanego uprawnienia w zależności od zmiany sytuacji w rodzinie osoby uprawnionej. Korekta taka powinna następować z uwzględnieniem momentu wystąpienia zmiany. Jeżeli zatem uprawniony poinformuje organ o zmianie swojej sytuacji dochodowej lub rodzinnej niezwłocznie, decyzja uchylająca przyznane dotychczas uprawnienie lub zmieniająca jego treść będzie decyzją obowiązującą ex nunc. Jednak w przypadku , gdy strona zaniecha swego obowiązku, a tym samym pobierze świadczenie nienależne jej, a organ poweźmie taką wiadomość dopiero po czasie, zachodzi konieczność uchylenia decyzji przyznającej uprawnienia od chwili, gdy uprawnienie to było nienależne. Odmienna interpretacja art. 106 ust. 5 prowadziłaby do akceptacji negatywnych zachowań osób korzystających ze środków społecznych i dopuszczałaby ich marnotrawienie. Z tych więc przyczyn stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji odpowiada prawu. Skoro kontrolowanym decyzjom nie można zarzucić naruszenia prawa, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a, a wyłącznie taka okoliczność upoważniałaby Wojewódzki Sąd Administracyjny do uwzględnienia skargi . Zatem należało orzec, jak w sentencji, na mocy art. 151 P.p.s.a.