IV SA/Gl 339/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2007 r. sprawy ze skargi C. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Sekcji Dodatków Mieszkaniowych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. Nr 142 z 2001r., poz. 1591 z późn. zm.) art. 4, art. 7 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 15 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 z późn. zm.), odmówił przyznania C. H. dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu wskazał, że z deklaracji o dochodach wynikało, iż w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku, dochód na osobę w gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynosił [...]zł. miesięcznie. Jednakże w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. stwierdzono, że z uwagi na posiadanie samochodu osobowego marki [...] rok produkcji [...], występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego a faktycznym stanem majątkowym. Ponoszenie niezbędnych kosztów utrzymania samochodu świadczy o rażącej dysproporcji między niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy. W odwołaniu z dnia [...]r., C. H. podniósł, że samochód został kupiony w [...]r., w znacznej części za środki jego rodziców i oni ponoszą koszty utrzymania pojazdu, gdyż jest potrzebny głównie jego ojcu, w celu dowożenia go na częste badania lekarskie i hospitalizacje. Do odwołania dołączył oświadczenie podpisane przez jego matkę – C. H.. Potwierdziła w nim okoliczności wskazane w odwołaniu i dodała, że z powodu stanu zdrowia, jej mąż – W. H., który jest [...], wymaga stałego dowożenia na wizyty lekarskie oraz celem kontynuowania rehabilitacji. Samochód jest używany tylko dla realizacji niezbędnych potrzeb, o czym świadczy jego przebieg, wynoszący po prawie [...] latach około [...] tysięcy km. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej K.p.a. oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że deklarowany przez C. H. miesięczny dochód czteroosobowego gospodarstwa domowego wynosił [...] zł. brutto, a wydatki na mieszkanie [...] zł., pozostałe koszty to opłata za energię elektryczną, zużycie gazu. Na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwoje dzieci w wieku szkolnym. Podniósł, że posiadanie w opisanej sytuacji samochodu i ponoszenie kosztów związanych z jego eksploatacją, świadczy o rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym. Okoliczności dotyczące nabycia samochodu jak i konieczność jego posiadania ze względu na stan zdrowia ojca nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Podstawę odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego stanowi bowiem rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Dodatek mieszkaniowy jest przyznawany osobom o niskich dochodach i ma służyć zaspokojeniu potrzeb podstawowych. Posiadanie i utrzymywanie samochodu do takich potrzeb nie należy. Środki pieniężne, które wnioskodawca przeznacza na ten cel powinny zostać przeznaczone w pierwszej kolejności na czynsz i opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Strona posiadane środki finansowe przeznacza natomiast na koszty utrzymania i eksploatacji i samochodu. Ponadto od daty nowelizacji przepisu art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych tj. od 23 listopada 2004 r., organ administracji nie ma podstaw do zastosowania uznania administracyjnego pozwalającego na przyznanie dodatku mieszkaniowego pomimo stwierdzenia wyżej opisanej rażącej dysproporcji. C. H. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnosił o zmianę powyższej decyzji i przyznanie dodatku mieszkaniowego. Zarzucił naruszenie przez organ orzekający przepisu art. 7 ustawy o dodatkach mieszkaniowych poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji stwierdzenie rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji a faktycznym stanem majątkowym tylko na tej podstawie, że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego. Podniósł, że samochód był konieczny ze względu na stan zdrowia jego ojca, który zmarł [...] r. Ponadto ojciec ponosił koszty utrzymania samochodu. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazał, że nie ma znaczenia w jakim celu wykorzystywany był samochód, przez kogo i za czyje pieniądze został kupiony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem zgodności z prawem nie będąc związany zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należało, że obydwie decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. W świetle okoliczności ustalonych przez organy obydwu instancji, nie ulegało wątpliwości, że w niniejszej sprawie zostały spełnione kryteria przyznania dodatku mieszkaniowego, określone w przepisach art. 2 – 6 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o dodatkach mieszkaniowych. C. H. prowadził czteroosobowe gospodarstwo domowe zajmujące lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej [...]m². Dochód w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku wyniósł [...]zł., tj. [...]zł. miesięcznie, czyli [...]zł. na osobę, a miesięczne wydatki na mieszkanie [...]zł. Podstawę odmowy przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego stanowiło zastosowanie art. 7 ust. 3 pkt 1 wymienionej ustawy tj. uznanie, że wystąpiła rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w przedłożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym skarżącego, wskazującym, że jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Cytowany przepis dotyczy takich stanów faktycznych, w których spełnione są łącznie dwa warunki – po pierwsze - deklarowane, niskie dochody pozostają w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym – po drugie – stan majątkowy wskazuje, że wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego. Okoliczności powyższe muszą być ustalone na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 lutego 2003 r., w sprawie o sygn. akt I SA 1684/02 wyraził pogląd - "Ustawodawca użył w art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych określenia rażąca dysproporcja co pozwala na przyjęcie, że musi to być dysproporcja bardzo znaczna i oczywista w odbiorze i postrzeganiu. Nie można pojęcia tego interpretować w sposób rozszerzający.(...) W każdym wypadku zastosowanie art. 7 ust. 3 ww. ustawy musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami i nie może opierać się na subiektywnych ocenach czy wrażeniach pracownika organu administracji." (wyrok NSA z dnia 13 lutego 2003 r. I SA 1684/02). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy przytoczył treść cytowanego przepisu. Wskazał, że dodatek mieszkaniowy jest przyznawany osobom o niskich dochodach i ma służyć zaspokojeniu potrzeb podstawowych, a posiadanie i utrzymywanie samochodu do takich potrzeb nie należy. Podkreślił, że środki, które skarżący przeznacza na ten cel powinny zostać przeznaczone w pierwszej kolejności na czynsz i opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Skarżący posiadane środki finansowe przeznacza natomiast na utrzymanie i eksploatację samochodu. Organ odwoławczy nie wskazał na jakiej podstawie zostało ustalone, że posiadane środki finansowe skarżący przeznacza na utrzymanie i eksploatację samochodu. Podniósł tylko, że organ pierwszej instancji ustalił sytuację dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną skarżącego oraz, że ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie majątkowym wynika, iż posiada i utrzymuje samochód osobowy. Tymczasem w żadnym oświadczeniu skarżący nie potwierdził, że ponosi koszty utrzymania samochodu. Co więcej - w odwołaniu podniósł, iż to jego rodzice ponoszą wymienione koszty, gdyż samochód jest potrzebny głównie jego ojcu, w celu dowożenia go na częste badania lekarskie i hospitalizacje. Do odwołania skarżący dołączył oświadczenie podpisane przez jego matkę – C. H., w którym potwierdziła okoliczności wskazane w odwołaniu, m. in. dotyczące ponoszenia kosztów utrzymania samochodu. Organy obydwu instancji pominęły całkowicie ustalenia w powyższym zakresie. Pomimo, że wystąpienie rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym uzasadniły właśnie posiadaniem samochodu i ponoszeniem przez skarżącego kosztów związanych z jego eksploatacją. Naruszone zostały zatem przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy poszczególne okoliczności zostały udowodnione. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje – pomimo wymagań art. 107 § 3 k.p.a. – na podstawie jakich dowodów, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały uznane za ustalone oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiary i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie organu pierwszej instancji - odnośnie okoliczności ponoszenia kosztów utrzymania samochodu, będącej podstawą odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego - zawiera tylko stwierdzenie, że ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym wynika, iż ponosi wymienione koszty pomimo, że skarżący nie złożył oświadczenia tej treści. Jak już była o tym mowa, pojęcia rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w przedłożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy nie można interpretować w sposób rozszerzający. Przepis art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych wprowadza bowiem uregulowania dotyczące wyłączeń w zakresie przyznawania powyższego świadczenia osobom, które spełniły kryteria wymienione w art. 2 – 6 tej ustawy. Z tego powodu, zastosowanie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy, w każdym przypadku musi być poprzedzone dokładnymi ustaleniami i wnikliwą oceną tych ustaleń. Odnośnie argumentu podniesionego przez organ odwoławczy, że przy ustalaniu stanu majątkowego skarżącego, nie można było pominąć okoliczności, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do zajmowanego lokalu mieszkalnego, podkreślić należało, że organ nie wskazał, jakie wnioski wynikają z powyższego w zakresie dotyczącym podstaw odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Tym bardziej, że równocześnie organ podniósł, iż posiadanie tytułu prawnego do zajmowanego lokalu mieszkalnego jest warunkiem ubiegania się o dodatek mieszkaniowy. Podkreślić raz jeszcze należało, że w razie wykazania rażącej dysproporcji między niskimi dochodami podanymi w deklaracji, a rzeczywistym stanem majątkowym wnioskodawcy, organ – zgodnie z art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych - jest obowiązany ustalić, czy stwierdzony rzeczywisty stan majątkowy wskazuje, iż wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Powyższa okoliczność również nie została ustalona w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze wyżej wymienione naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uzupełnić ustalenia w zakresie okoliczności, czy skarżący w okresie wskazanym w przedłożonej przez niego deklaracji o wysokości dochodów, ponosił koszty eksploatacji samochodu, a zatem czy niskie dochody wykazane w deklaracji były w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym. W razie pozytywnej oceny, należy ustalić czy powyższy stan majątkowy wskazywał, że skarżący był w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. W tym celu organ orzekający, w sposób wyczerpujący zbierze i rozpatrzy cały materiał dowodowy. Oceni na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, które wymieniono wyżej, zostały udowodnione. W uzasadnieniu wskaże, na podstawie jakich dowodów uznał konkretne okoliczności za ustalone i z jakich powodów ocenił dowody jako wiarygodne, ewentualnie z jakich przyczyn odmówił wiary poszczególnym dowodom. Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie miała przymiotu wykonalności - jako utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego - bezprzedmiotowe było rozstrzygnięcie w zakresie art. 152 P.p.s.a.