IV SA/Gl 342/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], Nr [...], w przedmiocie dodatku mieszkaniowego, w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jako bezprzedmiotowe, 2. odmówić ustanowienia adwokata. W treści pisma procesowego z dnia [...], J. B. wniosła o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu wywodząc, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika. Następnie, to jest w dniu [...] (w odpowiedzi na wezwanie z dnia [...]) skarżąca złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzowała, iż zakres jej żądania obejmuje ustanowienie adwokata a nadto także zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniosła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Podkreśliła bowiem, iż zarówno ona sama jak i pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym małżonek oraz córka są osobami [...], poruszają się częściowo [...] i uskarżają się na bardzo poważne kłopoty zdrowotne a co za tym idzie obciążają ich znaczne koszty związane z bieżącym utrzymaniem i leczeniem. Równocześnie podała, że posiada dom o powierzchni [...] a także grunty rolne o powierzchni [...] i [...]. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Miesięczny dochód brutto gospodarstwa domowego strony zadeklarowany został jako [...], na co składa się pobierana przez nią [...] w wysokości [...] oraz [...] jej małżonka, w kwocie [...]. W dalszej części wniosku skarżąca wyszczególniła kwoty miesięcznych kosztów jej gospodarstwa domowego (ogółem [...]), podając między innymi, że wydatkuje na leki [...], na paliwo posiadanego samochodu (przystosowanego do przewozu [...]): [...] oraz na czynsz: [...]. Do przywołanych wyżej kosztów dochodzą nadto opłaty roczne (podatek od nieruchomości, składki ubezpieczeniowe itd.). Wnioskująca wskazała również, iż posiadany samochód nabyła za pożyczkę zaciągniętą z [...]. Z kolei dom wraz z gruntem, znajdujące się w Ł. zakupione zostały za wszystkie oszczędności jej rodziny, celem zapewnienia [...] córce zabezpieczenia na przyszłość. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że skarga w niniejszej sprawie złożona została na decyzję wydaną w przedmiocie dodatku mieszkaniowego. Cel i charakter tego świadczenia wskazują przy tym jednoznacznie, iż stanowi ono formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Zgodnie zaś z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wnioskująca korzysta zatem w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie postępowanie w kwestii zwolnienia jej od rzeczonych kosztów było bezprzedmiotowe i z tego powodu należało je umorzyć działając na podstawie art. 161 §1 pkt 3 i §2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §3 tej ustawy. W tym miejscu godzi się zwrócić uwagę, że skarżąca występowała już w niniejszej sprawie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych a postępowanie w tym zakresie zostało także umorzone wcześniejszym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 29 marca 2007 r. Odnosząc się natomiast do wniosku J. B. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego godzi się przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Skarżąca znajduje się wprawdzie w niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej. Zarówno bowiem ona sama jak i jej córka oraz małżonek są osobami [...] i uskarżają się na poważne problemy zdrowotne (patrz: stosowne [...], stanowiące karty nr 7-9 akt niniejszej sprawy). Nadto uzyskują niewielki jak na trójosobową rodzinę dochód w kwocie netto ogółem [...] (vide: zaświadczenia [...] - karta nr 11 akt sprawy) a równocześnie ponoszą znaczne koszty związane z bieżącym utrzymaniem i leczeniem. Decydujący wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie wywarła jednak okoliczność, iż posiadają oni nieruchomości w postaci domu o powierzchni [...] oraz gruntów o powierzchni określonej we wniosku jako [...] i [...]. Trzeba w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć, że wskazane nieruchomości nie służą zaspokojeniu koniecznych potrzeb mieszkaniowych rodziny skarżącej. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika bowiem jednoznacznie, że osoby te zamieszkują gdzie indziej, a mianowicie w lokalu położonym w K. przy ul. [...] o powierzchni użytkowej [...]. Skarżącej przysługuje do wskazanego mieszkania prawo spółdzielcze lokatorskie (patrz: wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego, stanowiący kartę nr 7 akt administracyjnych). Tymczasem fakt posiadania przez stronę nieruchomości innej niż ta, która stanowi miejsce jej zamieszkania stanowi okoliczność, która w sposób zasadniczy przemawia przeciwko zastosowaniu wobec niej dobrodziejstwa procesowego w postaci prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy bowiem mieć na uwadze nie tylko wysokość osiąganych przez wnioskodawcę dochodów bieżących. Niezbędne jest także uwzględnienie jego możliwości zarobkowych, w tym ewentualnego istnienia źródeł, z których przy dołożeniu należytej staranności, mógłby pozyskać środki finansowe na pokrycie przewidywalnych kosztów postępowania. W konsekwencji, przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy przyjąć, iż stan majątkowy i dochody strony są takie, jakie miałaby ona, gdyby w pełni te możliwości wykorzystała (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87, publ. OSNCP 1988, nr 7-8, poz. 103). Skoro zatem skarżąca posiada nieruchomości, których sprzedaż mogłaby z powodzeniem umożliwić jej pozyskanie środków wystarczających nie tylko na pokrycie kosztów związanych z udziałem w sprawie adwokata, lecz nadto wydatnie poprawiłaby sytuację materialną jej rodziny, to nie sposób uznać aby zachodziła w jej przypadku przesłanka wynikająca z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Trzeba tu bowiem zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). W rezultacie, zastosowanie tej instytucji prawnej powinno sprowadzać się wyłącznie do sytuacji, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Przez uszczerbek, o którym mowa w przywołanym art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy natomiast rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). W świetle powyższego uznano, że skoro wnioskodawczyni powołuje się na problemy natury finansowej a pomimo to nie widzi potrzeby zbycia bądź czerpania pożytków cywilnych z nieruchomości (których posiadanie – trzeba to raz jeszcze wyraźnie wyeksponować - nie wiąże się z niezbędnymi potrzebami mieszkaniowymi jej rodziny), to nawet uwzględniwszy fakt niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej w jakiej się znajduje, trudno przyjąć, aby wykazała ona w sposób przekonujący, iż jej stan majątkowy rzeczywiście nie pozwala na pokrycie kosztów związanych z toczącym się postępowaniem, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności odmówiono ustanowienia adwokata, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.