IV SA/Gl 342/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska po rozpoznaniu w dniu 4 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego postanawia 1. umorzyć postępowanie w kwestii wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. akt IV SA/Gl 342/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę A.G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. Dnia [...] skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wskazała, iż osiąga dochody pochodzące z [...] w wysokości miesięcznie [...] zł., nadto posiada dom o powierzchni [...] m² i [...] hektara nieruchomości rolnej, ale nie posiada żadnych przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Z uwagi na fakt, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, Sąd wezwał ją do uzupełnienia wskazanego wniosku o dodatkowe oświadczenia i dokumenty dotyczące osiąganych przychodów oraz ponoszonych wydatków. W zakreślonym terminie skarżąca nadesłała dokumenty potwierdzające, iż otrzymuje świadczenie [...] w wysokości netto [...] zł. miesięcznie (k - [...]), ponosi wydatki związane z podatkiem rolnym i podatkiem od nieruchomości za rok [...] w wysokości - [...] zł. i [...] zł. (k - [...]), dostarczaniem wody i odprowadzaniem ścieków za miesiąc [...] w wysokości - [...] zł. (k - [...]), opłatami za telefon w wysokości za miesiąc [...] [...] zł. (k - [...]), opłatą za gaz za miesiąc [...] w wysokości - [...] (k - [...]). Dodatkowo skarżąca przedłożyła fakturę korygującą opłat za energię elektryczną zapłaconą w dniu [...] w wysokości - [...]zł. (k - [...]) i dwa rachunki związane z zakupem leków w miesiącu [...] w łącznej wysokości - [...] zł. (k - [...]) oraz potwierdzenie spłaty, w miesiącu [...], pożyczki z funduszu świadczeń socjalnych w wysokości [...] zł. (k -[...]). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że rozpoznawany wniosek (zgodnie z dyspozycją zawartą w rubryce 4 urzędowego formularza) obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Na podstawie art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) lub w zakresie częściowym (obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego). Zauważyć jednak przyjdzie, że skarga w niniejszej sprawie złożona została na decyzję wydaną w przedmiocie choroby zawodowej. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących chorób zawodowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zatem skarżąca jest objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych, co w świetle art. 241 p.p.s.a. oznacza, że jest zwolniona zarówno od uiszczania opłat sądowych, w tym wpisów sądowych i opłat kancelaryjnych, jak i ponoszenia wydatków. W tym stanie rzeczy wniosek skarżącej, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych uznać należy za bezprzedmiotowy i dlatego na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 p.p.s.a. postępowanie w tym zakresie zostało umorzone, co orzeczono w punkcie 1 sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego należy wskazać, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, a więc zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, następuje wtedy, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższych uregulowań kryterium decydującym o przyznaniu bądź odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie wnioskowanego prawa. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, co do tego, że ciężar wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem prawa pomocy spoczywa na stronie jako wnioskodawcy, która w druku wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób nie budzący zastrzeżeń winna udzielić wyczerpujących wyjaśnień, co do stanu rodzinnego i majątkowego. Warto w tym miejscu przypomnieć, że ustawodawca formułując cytowany wyżej przepis użył terminu "wykazać" w znaczeniu udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywujący, przekazać, a zatem unaocznić (por. Słownik języka polskiego, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN sp. z o.o. Warszawa 1978r., wydanie IX 1994 r., str. 805). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Analiza dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych i przedłożonych przez skarżącą na wezwanie Sądu wskazuje, iż jest ona osobą [...] i otrzymuje stały dochód w wysokości miesięcznie netto [...] zł. oraz jest właścicielką budynku mieszkalnego (domu jednorodzinnego) o powierzchni [...] m² wraz z działką o powowierzchni [...] m² i nieruchomości rolnej o powierzchni [...] ha (k - [...]). Przedstawiona przez skarżącą sytuacja dochodowa oraz stan majątkowy pozwalają uznać, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, z uwagi na okoliczność posiadania stałego źródła utrzymania w postaci [...] w wysokości miesięcznie netto [...] zł. Dodatkowo mając na uwadze rozmiar tego dochodu, po odliczeniu ponoszonych stałych wydatków za miesiąc [...] w wysokości [...] zł. (związanych z: podatkiem rolnym i od nieruchomości, dostarczaniem wody i odprowadzaniem ścieków, rachunkiem telefonicznym, opłatą za gaz) i uwzględnieniu posiadanych składników majątkowych nie sposób uznać, aby skarżąca mogła ponieść dotkliwy uszczerbek majątkowy z tytułu udzielenia pełnomocnictwa adwokatowi lub radcy prawnemu do sporządzenia skargi kasacyjnej. Jednocześnie zauważyć przyjdzie, że skarżąca w miesiącu [...] zadeklarowała wydatki w wysokości [...] zł. (z tytułu zapłaty w dniu [...] faktury korygującej za energię elektryczną w wysokości [...]zł., dwóch rachunków związanych z zakupem leków w łącznej wysokości - [...] zł. i potwierdzenia spłaty pożyczki z funduszu świadczeń socjalnych w wysokości [...] zł.) nie wskazując przy tym żadnych innych stałych kosztów utrzymania. Tym samym nie sposób uznać, że same poniesione tylko w tym jednym miesiącu koszty są niezbędne do jej bieżącego utrzymania, bowiem dotyczą bliżej nieokreślonego okresu rozliczeniowego, jak również powstały między innymi z tytułu korekty opłat za energię elektryczną, a więc zdaniem Sądu, nie stanowią wydatków stałych. Wskazuje na to ich brak we wcześniejszych miesiącach tj. [...]. Zdaniem Sądu, z oświadczeń skarżącej nie wynika również, aby zachodziły w jej przypadku nadzwyczajne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, nadzwyczajne zdarzenia losowe) skutkujące powstaniem szczególnie trudnej sytuacji finansowej lub obciążeniem jej ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (por. art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., zeszyt 1, poz. 8). Nadto, w postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia. Biorąc pod uwagę wysokość dochodu i oświadczenie o stałych miesięcznych wydatkach skarżąca nie spełnia kryterium, od którego ustawa p.p.s.a. uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, posiadane przez skarżącą środki finansowe pomniejszone o wykazane koszty pozwalają na zaspokojenie jej podstawowych potrzeb bytowych. Nie sposób bowiem uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z udzieleniem pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej dla radcy prawnego lub adwokata w przedmiotowej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych. Zauważyć również należy, iż przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Mając na uwadze przedstawiony stan rzeczy i podniesione wyżej okoliczności, Sąd, działając na podstawie art. 160, art. 245 § 1 i 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie 2 sentencji postanowienia.