IV SA/Gl 360/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Starszy referent Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2007r. sprawy ze skargi E.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta R. odmówił przyznania E. P. prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci A. i A. P. Rozstrzygnięcie to zostało oparte na ustaleniu, że wnioskodawczyni nie spełnia wymogu art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Organ ustalił, że wnioskodawczyni wspólnie wychowuje syna J. Ł. z jego ojcem M. Ł. Ustalenia takie organ wywiódł z oświadczenia strony, że M. Ł. interesuje się synem, odwiedza go kilka razy w tygodniu, zabiera na spacery, pomaga w sprawowaniu opieki nad nim. W odwołaniu od tej decyzji E. P. zaprzeczyła ustaleniu organu, iż wspólnie wychowuje syna z jego ojcem. Podniosła, że tylko z dziećmi mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Okoliczność, iż ojciec J. interesuje się nim nie oznacza, że razem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Uważa, że organ błędnie zinterpretował jej wypowiedź, a nadto, że powinna zabronić kontaktów ojców z dziećmi ponieważ zostanie to "żle odebrane przez MOPS". Nadmieniła, że z zasądzonych na syna alimentów M. Ł. się wywiązuje. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji podzielając zawarte w niej ustalenia i wnioski. Organ odwoławczy wskazał, że z akt sprawy, tj. wywiadu środowiskowego z dnia [...] , jak również z odwołania wynika, że strona syna J. wychowuje z jego biologicznym ojcem, co powoduje, że nie można jej uznać za osobę samotne wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. P. nie zgodziła się z decyzją organu odwoławczego. Wskazała, że ojciec córek, na które ubiega się o zaliczkę alimentacyjną, nie płaci alimentów i nie interesuje się nimi. Natomiast ojciec syna płaci zasądzone sądownie alimenty, odwiedza go raz, dwa razy w tygodniu, zabiera na spacery, co w jej ocenie, nie świadczy o wspólnym wychowywaniu. Podniosła, iż sama wychowuje dzieci, którym nie jest w stanie zapewnić godnego życia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Prawo do zaliczki alimentacyjnej reguluje ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), zwana dalej ustawą o zaliczce. Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 24 roku życia. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 5 w/wym. ustawy osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba ta jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W sprawie nie jest kwestionowane, że A. i A. P. spełniają warunki, o których mowa w powołanym wyżej art. 7 ustawy o zaliczce. Ponadto w/wym. są uprawnione do świadczeń alimentacyjnych na podstawie tytułu wykonawczego (ugoda zawarta przed Sądem Rejonowym w R. z dnia [...] sygn. akt [...]), zaś egzekucja tych świadczeń jest bezskuteczna (zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. z dnia [...] ). Zasadniczym zagadnieniem w sprawie było zatem ustalenie, czy skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dzieci, uprawnionych do świadczeń alimentacyjnych w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) osoba samotnie wychowującą dziecko to panna, kawaler, wdowa lub wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Skarżąca jest osobą rozwiedzioną zatem postępowanie w zakresie przyznania zaliczki alimentacyjnej wymagało ustalenia, czy w istocie wychowuje ona wspólnie syna J. Ł. wraz z jego ojcem. W pierwszej kolejności trzeba zaakcentować, że ustawodawca w żadnym z obowiązujących aktów prawnych nie zdefiniował pojęcia "wychowywania" czy "wspólnego wychowywania". Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r. i o.) wskazuje, że wychowywanie jest elementem władzy rodzicielskiej (art. 95). Zgodnie z art. 96 k.r. i o. rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny, duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień. Natomiast zgodnie ze znaczeniem językowym, do którego w braku ustawowej definicji należy się odwołać "wychowanie" to system działań mających na celu ukształtowanie człowieka pod względem fizycznym, moralnym i umysłowym oraz przygotowanie do życia w społeczeństwie, wykształcenie w określonym kierunku (por. M Szymczak Słowik języka Poleskiego PWN t III Warszawa 1981 r.). Wychowanie jest więc procesem polegającym na stałym oddziaływaniu na osobowość dziecka w kierunku jego wszechstronnego rozwoju. Zdaniem Sądu w cyt. art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi zatem o faktyczne wykonywanie funkcji wychowawczych. Natomiast zawarta w tym przepisie normatywna przesłanka "wspólnego wychowywania" zakłada zgodne, stałe współdziałanie rodziców w procesie wychowawczym. Nie budzi zatem wątpliwości, że proces indywidualizacji normy prawnej dokonany być powinien na tle konkretnego stanu faktycznego. Stwierdzenie, czy sytuacja faktyczna pozwala na przyjęcie, że skarżąca wychowuje wspólnie dziecko z jego ojcem powinna być poprzedzona wszechstronną oceną wszystkich aspektów tej sytuacji. Powyższe wymusza przeprowadzenie postępowania dowodowego, dokonanie wszechstronnych ustaleń faktycznych oraz wnikliwe rozważenie wszelkich okoliczności sprawy. Tym wymogom organy, w ocenie Sądu, nie sprostały, dlatego też decyzje wydane w tej sprawie należało uznać za przedwczesne. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zawarta w art. 7 k.p.a. zasada nakazująca organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. Z kolei art. 77 § 1 k.p.a. mówi, że organ administracji publicznej zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowolne należy więc traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (powołany wyżej art. 77 § 1 k.p.a. a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.. Wracając na grunt niniejszej sprawy przyjdzie stwierdzić, iż dowodem przesądzającym o stanowisku organów orzekających w sprawie było złożone w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczenie strony, na podstawie którego ustalono, że skarżąca wspólnie wychowuje syna J. Ł. wraz z jego ojcem. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji przesądzające w tym względzie było oświadczenie skarżącej, że M. Ł. interesuje się synem, odwiedza go, zabiera na spacery, pomaga w sprawowaniu opieki nad dzieckiem. Natomiast organ odwoławczy poprzestał wyłącznie na stwierdzeniu, iż z oświadczenia strony oraz z jej odwołania wynika, że wspólnie wychowuje syna z jego ojcem. Tymczasem w odwołaniu strona nie przyznała faktu wspólnego wychowywania syna. Natomiast okoliczność, iż nie zaprzeczyła, że ojciec kontaktuje się z synem nie dawała podstawy do wyciągnięcia wniosków negatywnych dla strony. Powyższe oznacza, że organ odwoławczy wbrew obowiązkowi rozpoznania sprawy na nowo w jej całokształcie (art. 136 k.p.a.) nie rozpatrzył i nie rozważył należycie zgromadzonego materiału dowodowego i nie odniósł się do twierdzeń i zarzutów zawartych w odwołaniu. Nadto zawarta w uzasadnieniach dokonanych rozstrzygnięć argumentacja nie pozwala na zajęcie przez Sąd stanowiska co do słuszności rozumowania organów wydających w sprawie decyzje. Tym bardziej, iż decyzje obu instancji budzą zasadnicze zastrzeżenia z punktu widzenia prawa materialnego. Otóż wychowywaniem dziecka nie można nazwać częstszych lub rzadszych, ale sporadycznych kontaktów rodzica z dzieckiem, gdyż prawo do takich kontaktów może mieć nawet osoba pozbawiona władzy rodzicielskiej. Wychowanie, jak wskazano na wstępie niniejszych rozważań, jest procesem polegającym na stałym oddziaływaniu na osobowość dziecka w kierunku jego wszechstronnego rozwoju. Wychowanie to permanentny proces przejawiający się w trosce o codzienny byt dziecka, jego fizyczny i psychiczny rozwój poprzez zapewnienie mu zarówno środków utrzymania, właściwych warunków bytowych, edukacyjnych, czy też osobistą dbałość. Zaś wspólne wychowywanie zakłada zgodne, stałe współdziałanie rodziców w procesie wychowawczym. Tymczasem materiał zawarty w aktach administracyjnych niniejszej sprawy nie daje podstaw do jednoznacznego ustalenia współdziałania skarżącej z ojcem jej syna w procesie jego wychowania. Wprawdzie M. Ł. partycypuje w kosztach utrzymania syna, to jednak przyjęcie o wspólnym jego wychowywaniu ze skarżącą wymagało ustalenia, iż wykonuje on swój obowiązek przez osobiste starania w zakresie jego wychowania. Tymczasem z przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia oświadczenia strony wynika tylko tyle, że ojciec interesuje się dzieckiem, odwiedza go, pomaga w sprawowaniu opieki. Zdaniem Sądu, brak przesłanki "samotnego wychowywania dziecka" nie może nastąpić z tych przyczyn, że ojciec dziecka pozostającego na wychowaniu skarżącej wykazuje zainteresowanie osobą dziecka w większym lub mniejszym stopniu bez konkretnego ustalenia jego wpływu na przebieg procesu wychowawczego dziecka. O spełnieniu wymaganej w treści art 3 pkt 17a przesłanki nie może decydować ani hipotetycznie przysługująca władza rodzicielska, ani takie zachowania które mają na celu jedynie utrzymanie między rodzicem i dzieckiem dobrej więzi emocjonalnej ale takie zachowania, które wpływają zasadniczo na przebieg procesu wychowawczego dziecka. Tego rodzaju okoliczności nie zostały należycie rozważane przez organy obu instancji. Ponadto w rozpoznawanej sprawie konieczność poczynienia wszechstronnych ustaleń oraz szczegółowa analiza stanu faktycznego jest tym bardziej uzasadniona, iż z przyjęcia faktu wspólnego wychowywania małoletniego J. Ł. przez jego rodziców wynikają skutki materialne dla pozostałych dzieci skarżącej, które niewątpliwie pozbawione są opieki ich ojca. Mając to na uwadze Sąd uznał, że sprawa nie została należycie wyjaśniona i rozważona zgodnie z regułami art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Dlatego też zachodzi konieczność ponownego jej rozpatrzenia celem dokonania we wskazanym zakresie stanowczych ustaleń i wyciągnięcia wniosków uwzględniających powyższą ocenę prawną, przy zachowaniu wszelkich praw przysługujących stronie oraz zasad postępowania wskazanych w art. 7, art. 9 i 77 k.p.a. Ponadto dodatkowo już tylko można podnieść, że ograniczenie uprawnień do zaliczki alimentacyjnej ze względu na wspólne wychowywanie dziecka w rozumieniu art 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, rodzi wątpliwości co do zgodności z Konstytucją odnośnych przepisów o zaliczce alimentacyjnej, czego wyrazem są pytania prawne kierowane do Trybunału Konstytucyjnego przez niektóre sądy administracyjne. W niniejszej sprawie zawieszenie postępowania sądowego do czasu wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny nie wchodzi jednak w grę, gdyż Sąd zakwestionował wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd o wystąpieniu w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki "wspólnego wychowywania dziecka", co oznacza, że na obecnym etapie sprawy owo ograniczenie z powołanego wyżej przepisu nie ma zastosowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 20 września 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.