IV SA/Gl 37/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz, Sędziowie WSA Stanisław Nitecki, WSA del. Barbara Rymaszewska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita, po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie należności przedemerytalych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz K. R. kwotę złotych [...]/[...]/ tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Działu Ewidencji i Świadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w M. przyznał K. R. prawo do świadczenia przedemerytalnego. Postanowieniem z dnia [...] r. organ wznowił postępowanie w sprawie w związku z informacją z ZUS z dnia [...]r., iż w okresach od [...] r. do [...]r. oraz od [...]r. do dnia [...] r. K. R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej, co stanowi nową istotną okoliczność do wznowienia postępowania, nieznaną organowi w chwili wydawania decyzji o przyznaniu świadczenia przedemerytalnego. Po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] r. PUP M. orzekł o uznaniu K.R. za osobę bezrobotną z dniem [...] r. oraz przyznał mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Za bezsporny okres zatrudnienia przyjęto [...] lat, [...] miesiące i [...] dni. Decyzja ta jest ostateczna. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Działu Ewidencji i Świadczeń Powiatowego Urzędu Pracy w M., działający z upoważnienia Starosty Powiatu, na podstawie art. 37 k, art. 6 pkt 15 lit. b ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 z późn. zm.), w związku z art. 29 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz. U. z 2004r. Nr 120, poz. 1252) oraz art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a - uchylił decyzję z dnia [...] r. i odmówił przyznania K.R. prawa do świadczenia przedemerytalnego. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia przedemerytalnego, bowiem przed złożeniem wniosku o świadczenie nie był pracownikiem a osobą współpracującą, w latach [...]-[...] również nie pozostawał w stosunku zatrudnienia, zatem nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia przedemerytalnego. Organ powołał się przy tym na pismo ZUS O/R., z którego wynika, iż w tych okresach podlegał ubezpieczeniu jako osoba współpracująca, co stanowi zdaniem organu podstawę do zakwestionowania prawdziwości zapisów w świadectwach pracy złożonych przez K.R... Ponadto w ocenie organu K.R. nie spełnia kolejnej przesłanki z art. 37k ustawy, gdyż stosunek pracy nie został rozwiązany ani z przyczyn dotyczących zakładu pracy w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 20a ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu ani na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 1993r. o ochronie roszczeń pracowniczych. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, wnosząc o zmianę decyzji organu I instancji i przyznanie świadczenia przedemerytalnego. Skarżący zakwestionował wyłączenie go z kręgu osób, którym przysługuje świadczenie przedemerytalne. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że osoba ubiegająca się o świadczenie przedemerytalne musi spełniać warunki do uznania za osobę bezrobotną, przyznania prawa do zasiłku oraz warunki określone przynajmniej w jednym z pięciu punktów art. 37 k ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu łącznie. Poza sporem jest, że skarżący w dniu rejestracji spełnił warunki do uznania za osobę bezrobotną oraz do nabycia prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Udokumentowany na dzień rejestracji, tj [...] r. okres uprawniający do emerytury, wynoszący zgodnie z obliczeniami PUP w M. [...] lat, [...] miesiące i [...] dni, byłby wystarczający, aby skarżący mógł nabyć świadczenie przedemerytalne na zasadzie art. 37 k ust. 1 pkt 2 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, gdyby spełniał on pozostałe warunki, wynikające z tego przepisu. Z przedłożonej dokumentacji wynika również, że K. R. od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do [...] r. podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. W świadectwie pracy stwierdzono wprawdzie, że "stosunek pracy rozwiązany został z dniem [...] r. przez zakład pracy na podstawie art. 30 par. 1 pkt 2 kodeksu pracy, w rzeczywistości jednak skarżący, jako osoba współpracująca przy prowadzeniu działalności gospodarczej nie był zatrudniony i w związku z tym niemożliwe było rozwiązanie z nim stosunku pracy. Mając to na uwadze organ stwierdził, że świadectwo pracy z dnia [...] ., wydane przez "A" I. R. w M. zawiera fałszywe dane, którym organ odwoławczy nie mógł dać wiary. Na powyższą decyzję Wojewody [...] K. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o jej uchylenie w związku z naruszeniem art. 37 k i art. 37 l ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa. Skarżący zarzucił: błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że w okresie [...] r. - [...] r. był on osobą współpracującą z H. R. i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu społecznemu podczas, gdy w tym czasie był on pracownikiem H. R. i jako pracownik podlegał ubezpieczeniu społecznemu, jak również błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że w okresie [...]r. do [...]r. był on osobą współpracującą z I. R. podczas gdy w tym okresie był przez I. R. zatrudniony. Ponadto podniósł, że od [...]r. do [...]r. pracodawca opłacał za skarżącego wszystkie składki ubezpieczeniowe. Fakt, że czynił to z opisem "osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej" wynikało jedynie z wymogów ustawy, która narzucała takie nazewnictwo dla małżonków osób prowadzących działalność gospodarczą, zaś ZUS nie akceptował innego określenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z podniesionymi przez skarżącego zarzutami organ wyjaśnił, że w art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2 a. Zgodnie z ust. 2, jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. W myśl ustępu 11 za osobę współpracującą uważa się m. in. małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma. Pracownicy i osoby współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność opłacają składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe na innych zasadach. Składki osób współpracujących, zgodnie z art. 16 ust. 5 a finansuje w całości z własnych środków osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Inna jest również podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych pracowników oraz osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. W przypadku pracowników podstawę tę stanowi przychód, zaś podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób współpracujących z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 §l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego oraz normy procedury administracyjnej w stopniu określonym w cytowanym przepisie. K. R. urodził się [...] r., w dacie ustania ostatniego stosunku pracy miał więc ukończone [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni. Organy administracji przyjęły, iż skarżący legitymuje się okresem zatrudnienia [...] lat, [...] miesiące i [...] dni. Uprawnienia K.R. do świadczenia przedemerytalnego rozważane mogą być zatem na gruncie art. 37 k ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 14.12.1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. z 2003r. nr 58 poz.514 ze zmianami), zgodnie z którym świadczenie przedemerytalne przysługuje osobie, spełniającej warunki do uzyskania statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, jeżeli do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w którym była zatrudniona przez okres nie krótszy niż 6 miesięcy, ukończyła co najmniej 55 lat mężczyzna oraz osiągnęła okres uprawniający do emerytury wynoszący co najmniej 35 lat dla mężczyzn. K. R. dla udowodnienia, iż spełnia przesłanki do przyznania świadczenia przedemerytalnego złożył świadectwa pracy i umowy o pracę. Z dokumentów tych wynika, że w okresie [...]–[...] pozostawał w stosunku zatrudnienia – do [...]r. w "B" H. R. w M. i od [...]r. w "A" I. R.. W obydwu przypadkach, jak wynika ze świadectw pracy, K.R. pracował w pełnym wymiarze godzin jako [...]. Spór w sprawie niniejszej dotyczy charakteru pracy skarżącego w latach [...]– [...]r. W ocenie sądu organy administracji przed rozstrzygnięciem sprawy nie dokonały wyczerpujących ustaleń i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Stwierdzenie, iż świadectwa pracy przedłożone przez skarżącego nie odzwierciedlają rzeczywistego charakteru pracy wyłącznie na podstawie notatki ZUS o charakterze ubezpieczenia nie zostało poparte przekonującą argumentacją i analizą.. Zakwestionowanie danych zawartych w świadectwie pracy winno zostać poprzedzone próba uzyskania dowodów potwierdzających okoliczności podniesione w notatce oraz wyjaśnieniem przyczyn rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi w świadectwach pracy Organy nie podjęły nawet próby wyjaśnienia przyczyn rozbieżności pomiędzy treścią dokumentu urzędowego, jakim jest świadectwo pracy a danymi zawartymi w notatce ZUS. Nie umożliwiono również wnioskodawcy wyjaśnienia tych okoliczności. W tej sytuacji wydanie decyzji należy uznać za przedwczesne. Stosownie do art. 81 k.p.a. okoliczność faktyczna może zostać uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Przepis ten wyraźnie wskazuje, iż organ prowadzący postępowanie nie może uznać okoliczności za udowodnioną, jeżeli w aktach sprawy nie ma dowodu, że strona wypowiedziała się co do przeprowadzonych dowodów lub, że taką możliwość miała – np. została wezwana do zapoznania się z materiałem zebranym w sprawie i zgłoszenia uwag. W rozpoznawanej sprawie tym bardziej było to konieczne, iż organ odrzucił dowody, których wcześniej nie kwestionował, przyznając skarżącemu prawo do świadczenia przedemerytalnego decyzją z dnia [...] r. Pozbawienie nabytych uprawnień winno zostać poprzedzone szczególnie wnikliwym postępowaniem, w którym strona winna mieć zapewniony czynny udział. Z pewnością nie stanowi spełnienia tego wymogu doręczenie zainteresowanemu końcowej decyzji w sprawie. Słusznie skarżący zatem podnosi zarzut, iż nikt od niego nie żądał przed wydaniem decyzji wyjaśnienia tych okoliczności. Organy prowadzące postępowanie przyjęły, że będąc osobą bliską I. R. (małżonek), nie mógł zostać przez nią zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Przepisy kodeksu pracy nie wykluczają takiej możliwości. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi w art. 8.ust.1 i 2, że za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, a jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. Za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność uważa się m.in. dzieci drugiego małżonka i przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, i współpracują przy prowadzeniu tej działalności. Z przepisów powyższych wynika m.in., że po pierwsze małżonek może zostać zatrudniony na podstawie umowy o pracę oraz że traktowany jest w takim przypadku jako osoba współpracująca, ale wyłącznie dla celów ubezpieczeniowych. . Tak więc o tym, czy doszło w istocie do zawarcia umowy o pracę, decyduje treść stosunku łączącego strony, charakter wykonywanych czynności. Z przepisów zdaje się wynikać, że sposób ubezpieczenia nie przesądza o tym, czy daną osobę można traktować jeszcze jako pracownika, czy już jako osobę współpracującą.. Poza tym świadczenie przedemerytalne nie jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego. Z akt sprawy nie wynika również, z jakich przyczyn K.,R. miałby zostać uznany za osobę współpracującą z poprzednim pracodawcą – H. R.. W aktach znajduje się jedynie świadectwo pracy potwierdzające zatrudnienie K.R. w firmie H.R. na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, a więc dokument sprzeczny z danymi wskazanymi przez ZUS. Tymczasem brak jakichkolwiek własnych ustaleń organów rozstrzygających w niniejszym postępowaniu, na jakiej podstawie można uznać K.R. za osobę współpracującą, czy spełniał on przesłanki z art. 8 ust.11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia (Dz.U. z 198r. , Nr137 poz.887 Nie sposób się również zgodzić z wnioskiem Wojewody [...], iż K. R. nie został zwolniony z firmy żony z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Świadectwo pracy wskazuje jako przyczynę rozwiązania umowy o pracę redukcję etatów i powołuje jako podstawę prawną art. 30 §1 pkt 2 kodeksu pracy. Jest to niewątpliwie podstawa zwolnienia określana jako leżąca po stronie zakładu pracy w rozumieniu ustawy z dnia 14.12.1994r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu 9Dz.U. z 2003r. nr 58 poz.514 ze zmianami). Należy również podnieść, iż skarżący mnie miał możliwości ustosunkowania się do materiału zebranego w sprawie oraz wyjaśnienia powyższych okoliczności i wątpliwości. Niw został wezwany do zapoznania się z dowodami zebranymi w sprawie, nie podjęto próby wyjaśnienia okoliczności spornych. Takie postępowanie organów w niniejszej sprawie należy uznać za sprzeczne z ogólnymi zasadami regulującymi tryb postępowania administracyjnego, zwłaszcza z zasadami wyrażonymi w art. 7 i 10 k.p.a., tj. zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej i zasadą czynnego udziału stron w postępowaniu. Zasada czynnego udziału stron w toczącym się postępowaniu, polegająca na uprawnieniu strony do aktywnego uczestniczenia w każdym stadium toczącego się postępowania, przejawia się m.in. w obowiązku zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania, prawie strony do wglądu do akt sprawy, prawie do zgłaszania dowodów, obowiązku zawiadamiania strony o terminie i miejscu przeprowadzania dowodów, prawie strony do wypowiedzenia się przed wydaniem przez organ decyzji. Organy administracji mogą odstąpić od zasady czynnego udziału strony w toczącym się postępowaniu jedynie w przypadku wskazanym w art. 10 § 2 k.p.a., tj. w sytuacji gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Przed rozpatrzeniem materiału dowodowego organ obowiązany jest wysłuchać wypowiedzi stron, co do przeprowadzonych dowodów, zgromadzonych materiałów oraz wszystkich zgłoszonych żądań. Przepis art. 10 § 1 k.p.a. zaznacza, iż takie ustosunkowanie się do całego materiału faktycznego i dowodowego zgromadzonego w sprawie, który będzie podstawą do podjęcia decyzji, jest szczególnym uprawnieniem strony z racji jej czynnego udziału w postępowaniu. Organ w trakcie całego postępowania dowodowego musi stronie stwarzać możliwość ustosunkowania się do dowodów, a czy strona z tej możliwości skorzysta czy nie, to jest już sprawa jej koncepcji obrony swoich interesów. W utrwalonym orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, iż naruszenie zagwarantowanej stronie ustawowo zasady czynnego jej udziału w postępowaniu, we wszystkich jego istotnych czynnościach, stanowi kwalifikowaną wadę procesową tego postępowania, niezależnie od tego, czy miało to wpływ na treść decyzji – wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 1997r. sygn. akt III SA 1795/95 LEX NR 29916, wyrok NSA z dnia 26 stycznia 1999r. sygn. akt III SA 979/98 LEX NR 39458. Należało w tej sytuacji uznać, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania, co z mocy art. 145 §1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. skutkuje koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, bowiem uchybienia wyżej opisane dotyczą postępowania przed organami obydwu instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji przede wszystkim zapewnią skarżącemu (jego pełnomocnikowi) możliwość czynnego działu w sprawie, w tym także ustosunkowania się do zebranych dowodów i uwzględnią zawarte w uzasadnieniu uwagi co do stanu prawnego. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. sąd orzekł o obowiązku zwrotu kosztów poniesionych przez skarżącego, to jest kosztów zastępstwa procesowego. Zasądzona kwota obejmuje podatek VAT. Z mocy art. 152 p.p.s.a. sąd określił, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.