IV SA/Gl 370/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Burmistrz Miasta P., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3-9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.), przyznał K. K. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę K. K., w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017r., w kwocie 500 zł. miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia [...]r., nr [...], Burmistrz Miasta P. uchylił K. K. z dniem 14.09.2016 r. powyższą decyzję z dnia [...]r., bowiem od dnia 14.09.2016 r. nie zamieszkiwała z córką w P., w związku z tym nie miała możliwości sprawowania nad nią opieki. W wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji z dnia [...]r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]r., a skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na tą decyzję została oddalona w dniu 1 sierpnia 2017 r. prawomocnym wyrokiem o sygn. akt IV SA/Gl 127/17 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej w skrócie: "CBOS"). Pismem z dnia 10.01.2017 r. Burmistrz Miasta P. zawiadomił K. K. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego przez nią świadczenia wychowawczego i żądania jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzją z dnia [...]r., nr [...], Burmistrz Miasta P. ustalił, że świadczenie wychowawcze otrzymane przez K. K., na podstawie decyzji Burmistrza Miasta P. z dnia [...]r., nr [...], w okresie od 01 października do 31 grudnia 2016 r. na K. K w łącznej wysokości 1 500,00 zł. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał ją do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał treść art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uznając, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Natomiast za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: 1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania; 2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie; 3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze; 4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego; 5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydal tę decyzję. 3. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Zdaniem organu, K. K. podczas składania wniosku o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego została pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia o przypadkach wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Jednakże tego nie uczyniła po wyprowadzeniu się z domu, czyli po dniu 14.09.2016 r., kiedy nie zamieszkiwała z córką K. w P., w związku z tym nie miała możliwości sprawowania nad nią opieki, a mimo to pobrała w pełnej wysokości świadczenie za miesiąc wrzesień 2016 r. Z tego powodu żądanie zwrotu nienależnie wypłaconego świadczenia jest w pełni uzasadnione. W odwołaniu K. K. szczegółowo opisała swoją trudną sytuację życiową, która została szeroko przestawiona podczas wywiadu środowiskowego. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez wadliwe ustalenie, że otrzymane świadczenie pieniężne w kwocie 1 500,00 zł. zostało nienależnie pobrane, w sytuacji gdy jako matka małoletniej przeznaczyła tę kwotę wyłącznie na potrzeby córki, o czym świadczą załączone paragony i rachunki imienne. Dodatkowo poinformowała, że złożyła skargę do sądu administracyjnego co do postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej jej prawo do świadczenia wychowawczego (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...]r., nr [...], którą uchylona została decyzja z dnia [...]r. o przyznaniu jej prawa do świadczenia wychowawczego). Jej zdaniem, obecnie wydana decyzja jest przedwczesna, co uzasadnia umorzenie postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, ewentualnie uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Natomiast w przypadku uznania, że faktycznie pobrane przez nią świadczenie wychowawcze zostało nienależnie pobrane zwróciła się z prośbą o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jej sytuacji rodzinnej, co sygnalizowała już wielokrotnie w postępowaniu w sprawie uchylenia decyzji przyznającej jej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę K. Wskazała, że sytuacja ta wynika z krzywdzącego ją zachowania współmałżonka, który nadużywa uprawnień rodzicielskich i izoluje ją od córki oraz dopuścił się wobec niej przemocy, co skutkowało naglącą potrzebą zmiany miejsca zamieszkania ze względów jej bezpieczeństwa. Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...]r. Po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz przytoczeniu obowiązujących przepisów prawa, Kolegium stwierdziło, że w przypadku K. K. zachodzi przesłanka świadczeń nienależnie pobranych z art. 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż zostały one wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tego świadczenia. K. K. przez fakt niezamieszkiwania wspólnie z dziećmi utraciła możliwość sprawowania bezpośredniej opieki nad córką K., zatem przestała być osobą uprawnioną do pobierania świadczenia wychowawczego. Z tego powodu wypłacone świadczenia rodzinne w kwocie 1 500,00 zł., w okresie od 01.10.2016 r. do 31.12.2016 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi. Jednocześnie poinformowało, iż zgodnie z art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Odnosząc się do twierdzenia zawartego w odwołaniu, że "co do postępowania w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej jej świadczenie wychowawcze złożyła skargę do sądu administracyjnego, dlatego uważa, że niniejsza decyzja jest przedwczesna", Kolegium wyjaśniło, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada dwuinstancyjności, dlatego decyzja Kolegium z dnia [...]r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r., nr [...], uchylającą prawo do świadczenia wychowawczego jest ostateczna. A zatem fakt złożenia skargi na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie wstrzymuje procedowania organu I instancji w sprawie ustalenia i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach K. K., działając przez pełnomocnika, zarzuciła organom pomocy społecznej naruszenie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez wadliwe ustalenie, że otrzymane świadczenie pieniężne w kwocie 1 500,00 zł. zostało nienależnie pobrane, w sytuacji gdy jako matka małoletniej K. przeznaczała tę kwotę wyłącznie na jej potrzeby, o czym świadczą załączone do akt paragony i imienne rachunki, oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, zwłaszcza art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i niezałatwienie jej z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli, a także art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez naruszenie obowiązku zebrania i rozpatrzenia w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego oraz właściwej jego oceny, które to naruszenia miały wpływ na treść zaskarżonej decyzji. Z tego powodu wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, a także zasądzenia kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Dodatkowo domagała się zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, toczącego się na skutek złożonej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r., utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...]r. z uwagi na to, że jest to zagadnienie wstępne w rozpatrywanej sprawie, oraz umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami, ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jej sytuacji rodzinnej, opisane w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Przy czym, stosownie do postanowień art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W następstwie rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji tego rodzaju uchybień, które skutkowałyby jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Przyjdzie zaznaczyć, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest wyłącznie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r., która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]r., mocą której ustalono, że świadczenie wychowawcze otrzymane przez skarżącą, na podstawie decyzji Burmistrza Miasta P. z dnia [...]r., w okresie od 01 października do 31 grudnia 2016 r. na córkę K. K. w łącznej wysokości 1 500,00 zł. jest świadczeniem nienależnie pobranym, a także zobowiązano do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi. Podstawą materialnoprawną decyzji jest art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Sąd w pełni podziela dokonane przez organy administracji ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, w sprawie została spełniona przesłanka polegająca na wypłaceniu skarżącej świadczenia, pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego. Taką okolicznością jest fakt wydania w dniu [...]r. decyzji uchylające decyzję z dnia [...]r. w sprawie przyznania skarżącej świadczeń wychowawczych na córkę K. od dnia 14 września 2016 r. w związku nie możliwością sprawowania nad nią opieki. Nadmienić należy, że skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...]r. została oddalona prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 1 sierpnia 2017 r. o sygn. akt IV SA/Gl 127/17. Stąd też nie zasługuje na uwzględnienie wniosek o zawieszenie postępowania złożony w skardze. Potwierdzeniem możliwości dochodzenia na drodze postępowania administracyjnego wypłaconych skarżącej świadczeń jest pozostała treść przepisu art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Skarżąca, na podstawie decyzji z dnia [...]r. została uznana za osobę uprawnioną do świadczeń wychowawczych na córkę K., a po jej uchyleniu, w związku ze zmianą miejsca zamieszkania od dnia 14 września 2016 r., co nastąpiło decyzją z dnia [...]r., nie przysługiwało jej już świadczenie wychowawcze. Nie ulega wątpliwość, że otrzymane w ten sposób świadczenie zostało wypłacone w związku z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a w konsekwencji doszło do nienależnego ich pobrania w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zakres regulacji tego przepisu jest bowiem na tyle szeroki, że przesłanka w postaci: "zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń wychowawczych", obejmuje nie tylko sytuację polegającą na tym, że nie została jeszcze uchylona decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego i osoba dotychczas uprawniona, pomimo wystąpienia tych przesłanek, nadal pobiera takie świadczenie, ale także dotyczy przypadku, w którym została uchylona decyzja o przyznaniu świadczenia, a organ mimo to wypłaca świadczenie. Dopuszczalne jest bowiem dochodzenie, w trybie art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zwrotu nienależnego świadczenia od skarżącej, w której przypadku organ pierwotnie przyznał uprawnienie do takiego świadczenia, a następnie skarżąca jej utraciła w wyniku wydania ostatecznej decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu, dla przyjętej kwalifikacji prawnej, nie mają znaczenia podnoszone przez skarżącą okoliczności szczególnie trudnej sytuacji rodzinnej, bowiem z chwilą zaprzestania opieki nad córką K. przelane środki jej się nie należały. Podkreślić w tym miejscu należy, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Skarżąca powinna się więc liczyć z tym, że organ zażąda zwrotu przelanych kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Na podstawie zebranych w sprawie akt dokumentacyjnych uprawnione jest stanowisko, że w sprawie wystąpiła druga przesłanka, od której wystąpienia ustawodawca uzależnił możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane, tj. pouczenia pobierającej świadczenie o braku podstaw do ich pobierania. Skarżąca była pouczona o sytuacjach skutkujących możliwością powstania nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji o braku podstaw do pobierania świadczenia wychowawczego, w tym o skutkach zaniechań w tym zakresie w postaci powstania nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Po pierwsze, już na formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, który złożyła w dniu 1 kwietnia 2016 r. Na stronie 6 tego dokumentu, została zawarta informacja o tym, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie wychowawcze. Dalej pouczono, że niepoinformowanie organu właściwego w sprawie świadczeń rodzinnych o takich zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych. Ponadto, w decyzji z dnia [...]r. wskazano, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wychowawczych osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie, a osoba, która nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (treść pouczenia). Jak zauważa się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nie można dokonywać wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w oderwaniu od treści jej art. 20 ust. 1. W niniejszej sprawie nie budzi więc wątpliwości, że skarżąca nie tylko została prawidłowo pouczona o okolicznościach wyłączających prawo do świadczenia wychowawczego, ale również zrozumiała adresowane do niej pouczenie. Powyższa okoliczność w połączeniu z faktem wydania decyzji uchylającej świadczenie, stanowi o jej świadomości braku podstaw do pobierania świadczenia wypłacanego przez organ pomocy społecznej. Co więcej, w skarżąca sama precyzuje i przyznaje, że od dnia 14 września 2016 r. zmieniła miejsce zamieszkania. W przedstawionych okolicznościach faktycznych, przyznać należy rację Kolegium, które stwierdziło, że doszło do wypłaty świadczeń wychowawczych w związku z zaistnieniem okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a w konsekwencji doszło do nienależnego ich pobrania w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Możliwe jest zatem jednoczesne orzekanie o tych sprawach, czyli w jednej decyzji administracyjnej orzekanie o ustaleniu świadczeń wychowawczych za świadczenia nienależnie i określenie zasady ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Końcowo można tylko poinformować, biorąc pod uwagę podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z sytuacją rodzinną i finansową, że może ubiegać się o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, o czym wspomina również organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przepis art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi bowiem, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące jej sytuacji. W tym stanie sprawy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i nie zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi, wynikające z przepisu art. 145 § 1 i § 2 p.p.s.a., jak też zawiera uzasadnienie odpowiadające wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.