IV SA/Gl 372/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W treści skargi z dnia 24 marca 2012 r. T.M. wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu wywodząc, iż nie osiąga dochodów ani nie posiada majątku. Wobec faktu, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 8 maja 2012 r. skarżącego wezwano do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. T.M. nadesłał rzeczony formularz w dniu 17 maja 2012 r. precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje nie tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, lecz nadto także zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ponownie wskazał, że nie osiąga jakichkolwiek dochodów i nie posiada żadnego majątku. Równocześnie oświadczył, iż gospodaruje samotnie i zamieszkuje w lokalu spółdzielczym o powierzchni 34,70 m2. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z dnia 22 maja 2012 r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała. W tym zakresie skarżącego wezwano o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz za zamieszkiwany aktualnie lokal, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu czynszu, opłat za tzw. media i na zakup leków powinny być udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie należy przedłożyć stosowne aktualne (to jest wydane nie wcześniej niż w ciągu trzech ostatnich miesięcy) dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - wskazanie źródeł, z których skarżący aktualnie czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Wskazano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach, należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli natomiast skarżący zaciągnął w tym celu pożyczki od osób fizycznych, należy podać ich wysokość oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia pożyczkodawców potwierdzające okoliczność ich udzielenia oraz wysokość przekazanych w tym zakresie kwot; - nadesłanie zeznania podatkowego złożonego za rok 2011. Jeżeli natomiast skarżący zeznania takiego nie składał lub nie osiągnął w tym roku dochodu podlegającego opodatkowaniu - zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, potwierdzającego ten fakt. W odpowiedzi na powyższe, wnioskujący nadesłał jedynie zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 5 czerwca 2012 r., potwierdzające fakt, iż za rok 2011 nie składał zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu. Przedłożył także pismo procesowe datowane na 5 czerwca 2012 r., w którym oświadczył, że "ostatnie trzy miesiące i wcześniej" nie miał żadnych dochodów oraz, że "pożycza na życie od rodziny i znajomych". W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, którego upływ nastąpił z dniem 8 czerwca 2012 r. nie złożył natomiast pozostałych wymienionych w wezwaniu wyjaśnień i dokumentów. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi T.M. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie zasiłku celowego będącego jednym ze świadczeń wymienionych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Tymczasem zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe trzeba wyjaśnić, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w konsekwencji, jego wniosek w omawianym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku wyżej wymienionego o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Trzeba bowiem podkreślić, że skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia 22 maja 2012 r. Odpowiadając na to wezwanie nadesłał jedynie zaświadczenie potwierdzające fakt, iż nie składał zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011. Nie określił natomiast miesięcznej wysokości kosztów ponoszonych w związku z bieżącym utrzymaniem (czynsz za zamieszkiwany aktualnie lokal, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp.), nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby potwierdzać rozmiar tych kosztów ani też nie sprecyzował, czy obciążają go z tytułu tych należności zaległości płatnicze. Równocześnie nie wyjaśnił w sposób dostatecznie wiarygodny, z jakich źródeł czerpie środki na pokrycie tych wydatków. Ograniczył się bowiem do lakonicznego stwierdzenia, że "ostatnie trzy miesiące i wcześniej" nie miał żadnych dochodów i "pożycza na życie od rodziny i znajomych". Wywód ten trudno jednak uznać za precyzyjny i przekonujący, skoro wbrew wyraźnej treści wezwania wnioskodawca nie podał wysokości pożyczek, które miał zaciągać, ani nie przedłożył stosownych umów tych pożyczek, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczeń pożyczkodawców potwierdzających okoliczność ich udzielenia oraz wysokość przekazanych w tym zakresie kwot. Nie podał także nawet tego, które konkretne osoby mają mu wspomnianych pożyczek udzielać. Wobec powyższego, zdaniem rozpoznającego wniosek nie można przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja materialna strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny. Przyznanie prawa pomocy jest natomiast możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia 22 maja 2012 r. wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz dostatecznie precyzyjnych i wiarygodnych oświadczeń co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, jak również nie przedkładając żadnych dokumentów pozwalających na poczynienie w tym zakresie niezbędnych ustaleń, skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie zachował przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.