IV SA/Gl 38/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2016 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją nr [...] z dnia [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza C. na podstawie art. 7, art. 8, art. 9 ust. 1 i ust. 8a, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (t.j. Dz. U. z 2015 poz. 163 z późn. zm. – dalej "u.p.s.") przyznano M. F. zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 150,00 zł jednorazowo. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 5 października 2015 r. M. F. złożył wniosek o przyznanie pomocy na zakup żywności. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji organ I instancji ustalił, że osiągnięty przez wnioskodawcę dochód wynosi 529 zł nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art.8 ust. 1 u.p.s. Ponadto stwierdził, że rodzina znajduje się w trudnej sytuacji i zwróciła się o pomoc ze względu na ubóstwo, niepełnosprawność i długotrwałą lub ciężką chorobę. Zauważył ponadto, że spełnione są kryteria do przyznania pomocy, w tym wynikające z Uchwały nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wsparcia finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020. Dalej wskazał, że M. F. nie jest w stanie zapewnić sobie gorącego posiłku ze względu na niskie dochody oraz na opisaną w wywiadzie środowiskowym trudną sytuację rodzinną. Organ I instancji stwierdził, że przyznanie pomocy w formie gorącego posiłku jest nieuzasadnione ze względu na możliwość samodzielnego przygotowania posiłku i przyznał stronie zasiłek celowy na zakup żywności. Ze względu na trudną sytuację bytową strony, brak środków finansowych na zaspokojenie niezbędnej potrzeby jaką jest żywność decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W odwołaniu strona wyraziła niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia, żądając jego uchylenia i przyznania mu zasiłku na zakup żywności w kwocie 250,00 zł jednorazowo. Zdaniem strony decyzja organu I instancji nie uwzględnia jego sytuacji bytowej i materialnej. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.) Uznało za prawidłowe ustalenia organu I instancji podkreślając, że strona spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 u.p.s i zaistniały przesłanki do otrzymania wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. W odniesieniu do żądania strony zawartego w odwołaniu, Kolegium podkreśliło, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi, a zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. W skardze M. F. wskazał, że nie zgadza się z podjętą decyzją oraz wniósł o jej uchylenie i przekazanie do ponownego rozpatrzenia, o zwolnienie z kosztów sądowych oraz wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Zaakcentował, że jego sytuacja życiowa jest trudna, a przyznany mu zasiłek celowy w wysokości 150,00 zł, w ocenie skarżącego jest zbyt niski. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 22 września 2016 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie żądań skarżącego oraz zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy oraz uregulowania prawne dotyczące świadczeń z zakresu pomocy społecznej podkreślając, że kwota przyznanego zasiłku jest zbyt mała i nie uwzględnia sytuacji bytowej i materialnej skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a")., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 p.p.s.a, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 poz. 163 z późn. zm. – dalej "u.p.s."). Po myśli art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Z brzmienia wskazanego przepisu ("może przyznać") wynika, że nawet spełnienie wymagań formalnych do otrzymania zasiłku celowego (spełnienie kryterium dochodowego oraz co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 u.p.s.) nie stwarza po stronie wnioskodawcy roszczenia o prawo do jego przyznania. Rola sądu administracyjnego, kontrolującego decyzję opartą na konstrukcji uznania administracyjnego jest odmienna, niż w przypadku związania organu treścią normy prawa materialnego. Organowi przypisana została bowiem swoboda decyzyjna, a wybór rozwiązania sprawy nie może zostać mu narzucony. W przypadku uznania administracyjnego kontrola sądowa nie obejmuje zatem kwestii słuszności wyboru rozstrzygnięcia. Ogranicza się natomiast do oceny sposobu ustalenia treści kryteriów indywidualizujących, sposobu ich wykorzystania w rekonstrukcji normy z przepisu i zbudowania treści decyzji, a także sposobu uzasadnienia przez organ administracyjny powyższych działań i towarzyszących im rozumowań, a w przypadku pojawienia się kryteriów mogących ze sobą pozostawać w kolizji – sposobu i wyniku wyważenia pozostających w kolizji wartości z punktu widzenia ich znaczenia dla treści decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2012r. sygn. akt I OSK 1389/12, z dnia 14 grudnia 2010r. sygn. I OSK 1279/10 publ. CBOSA). Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. W przypadku zasiłków celowych organ działając w ramach przyznanej mu władzy dyskrecjonalnej zobowiązany jest uwzględniać, że istotą tej formy wsparcia finansowego jest umożliwienie potrzebującym podmiotom życia w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a sytuacja wnioskującego oceniana być powinna każdorazowo, jako indywidualny przypadek, przy czym rozstrzygnięcie organu nie może charakteryzować się dowolnością, lecz wynikać z wynikających wszechstronnie zebranego i szczegółowo przeanalizowanego materiału dowodowego. Należy zauważyć, że obowiązkiem organu jest także rozważenie interesu publicznego przejawiającego się tu jako obowiązek właściwego rozdzielenia posiadanych środków, tak by zrealizować wsparcie dla wszystkich potrzebujących. Wynika z tego, że odmowa przyznania pełnej, czy też częściowej pomocy społecznej wymaga wykazania, że ilość posiadanych środków finansowych gminy nie pozwala na zaspokojenie interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przypomnieć tu jednak trzeba, że zgodnie z przyjętym w judykaturze stanowiskiem organ nie jest zobowiązany do precyzyjnego określania możliwości finansowych gminy, a badanie tej kwestii wykracza poza kompetencje sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010r. sygn. akt I OSK 116/10 publ. CBOSA). Istotny dla oceny legalności zaskarżonej decyzji jest przede wszystkim cel pomocy społecznej. Jako instytucja polityki społecznej państwa ma ona na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia i możliwości. Z założenia nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych. Nie jest bowiem możliwe zabezpieczenie wszystkich potrzeb zgłoszonych organom pomocy społecznej, jak również nie jest możliwe udzielenie wszelkich świadczeń w oczekiwanej i wnioskowanej przez te osoby wysokości. Istotnym jest, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Wobec tego osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do samodzielnego podejmowania działań zmierzających do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, może jej zostać przyznana pomoc w określonej postaci. Ustawa o pomocy społecznej ustanawia zasadę indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji świadczeń nakłada konieczność indywidualnego rozpoznania zgłaszanych żądań oraz dostosowywanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Zasada fakultatywności polega na braku roszczenia po stronie osób i rodziny w zakresie przyznania świadczenia z pomocy społecznej na wskazany cel, w określonym przez wnioskującego rodzaju, formie i rozmiarze. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że motywy działania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, jak też rozważania przedstawione w decyzji organu odwoławczego nie pozwalają uznać wydanego rozstrzygnięcia za arbitralne, pozbawione oparcia w zebranym materiale dowodowy. Przede wszystkim organ wywiódł, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, posiadającą orzeczenie z dnia [...] o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Nadto nie posiada własnego źródła dochodu i spełnia kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej dla osoby samotnie gospodarującej. Skarżący nie jest w stanie zapewnić sobie gorącego posiłku ze względu na niskie dochody oraz na opisaną w wywiadzie środowiskowym trudną sytuację rodzinną. Organ stwierdził również, że przyznanie pomocy w formie gorącego posiłku jest nieuzasadnione bowiem skarżący ma możliwość samodzielnego przygotowania posiłku i przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości niższej niż wynikało to z wniosku. Faktem bezspornym jest również, że skarżący uzyskuje permanentnie pomoc finansową w postaci zasiłków celowych, a musi on zdawać sobie sprawę, że jest to pomoc doraźna, przyznawana w miarę posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej możliwości finansowych. Zdaniem Sądu całościowa ocena sytuacji skarżącego wskazuje na wypełnianie przez organy pomocy społecznej wobec skarżącego dyrektywy wynikającej z art. 3 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którą pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W przedstawionych okolicznościach trudno jest odmówić racji organowi co do tego, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Zainteresowany bowiem musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Reasumując Sąd stwierdził, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego wskazanych w skardze i piśmie pełnomocnika oraz prawidłowo zastosowały przepisy ustawy o pomocy społecznej, a wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.