IV SA/Gl 380/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Skierowaną do M.L. decyzją Burmistrza Miasta L. z dnia [...] r. Nr [...] orzeczono w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków i wyjazdu syna F. do K., za miesiąc listopad 2012 r.. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że powodem odmowy świadczenia jest przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia oraz dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacja majątkową rodziny, wskazująca, że rodzina strony jest w stanie sama przezwyciężyć trudną sytuacja domową wykorzystując własne zasoby materialne. Wskazano, iż w toku postępowania ustalono, że strona mieszka w domu jednorodzinnym i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci oraz z matką, a dochód czteroosobowej rodziny wynosi 3.532,53 zł., a zatem znacznie przekracza kryterium dochodowe wynoszące od października 2012 r. 456 zł na osobę w rodzinie. W odwołaniu od tej decyzji M.L. stwierdziła, że nie zgadza się z odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Strona podniosła, że jej matka jest osobą schorowaną i niepełnosprawną w wieku 85 lat i nie może sama prowadzić gospodarstwa domowego i dlatego prowadzi jej gospodarstwo domowe z jej środków, matka nie jest ubezwłasnowolniona i sama decyduje o wydawaniu własnych środków pieniężnych i jedynie partycypuje w zakupie opału. Tak więc dochody jej matki w całości wykorzystywane są na jej potrzeby, natomiast rodzina strony utrzymuje się z zasiłków rodzinnych, alimentów zasądzonych na synów, świadczenia pielęgnacyjnego oraz wynagrodzenia za praktyczną naukę zawodu. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z art. 2 ust. 1, art. 3 ust.1, art. 4, art. 8 ust. 1, pkt. 2, art. 12, art. 17 ust. 1, pkt. 5, art. 39 ust. 1, ust. 2 oraz art. 106 ust. 1 i ust 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) orzeczono utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie M.L. w dniu 26 listopada 2012 r. wystąpiła do MOPS w L. o przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków i wyjazdu syna F. do K. za miesiąc listopad 2012 r.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że przepisy ustawy o pomocy społecznej definiują pomoc społeczną jako instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, zaś pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest więc zapobieganie sytuacjom, o których wyżej mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, przy tym potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ odwoławczy podkreślił, iż po myśli art. 8 omawianej ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł., osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł. i rodzinie, w której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt. 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej t. j. sieroctwa; bezdomności, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby; przemocy w rodzinie; potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi; potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych; trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczpospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą: trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego; alkoholizmu lub narkomanii; zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej; klęski żywiołowej lub ekologicznej. Kolegium podniosło, że z materiału dowodowego rozpatrywanej sprawy (wywiad środowiskowy z dnia 04 grudnia 2012 r.) wynika, że czteroosobowa rodzina M.L. legitymuje się miesięcznym dochodem w wys. 3.532,53 zł. (renta matki strony - 2.181,42 zł., zasiłek rodzinny - 182,00 zł., alimenty na syna - 500,00 zł., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką - 520,00 zł., wynagrodzenie za praktykę syna – F. 149,11 zł.). Zatem miesięczny dochód na osobę w tej rodzinie stanowi 884,13 zł. i przekracza ustawowe kryterium na osobę w rodzinie t.j. kwotę 456,00 zł. Jednocześnie organ odwoławczy zaakcentował, że w trakcie wywiadu stwierdzono, że wnioskodawczyni wraz z rodziną zamieszkuje w domu jednorodzinnym (stanowiącym jej własność), wyposażonym w niezbędny sprzęt gospodarstwa domowego. Organ w trakcie wywiadu ustalił również, że w ostatnich miesiącach w domu tym przeprowadzone zostały remonty na łączną wartość 23 tys. zł., z czego PCPR w L. ze środków PEFRON dofinansował 10 tys. zł., natomiast pozostałą część tych kosztów pokryła matka strony. W ocenie Kolegium powyższe ustalenia faktyczne wskazują na wystąpienie w sprawie wątpliwości co do prawdziwości zadeklarowanej przez stronę sytuacji materialnej. W sprawie brak jest również podstaw do stwierdzenia, wystąpienia szczególnych okoliczności. Dalej Kolegium przywołało przepisy art. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej, które dają organowi podstawę do podjęcia negatywnego rozstrzygnięcia administracyjnego w razie stwierdzenia korzystania przez stronę z przyznanych z MOPS środków w sposób niezgodny z przeznaczeniem jak również w razie stwierdzenia dysproporcji między zadeklarowanymi przez stronę dochodami, a jej sytuacją finansową (majątkową). Organ zaś może zweryfikować wystąpienie tej dysproporcji przez ustalenie posiadanych przez stronę zasobów dóbr materialnych, a dokonując takiej weryfikacji winien wziąć pod uwagę to jakie wydatki ponosi strona w związku z utrzymaniem tych dóbr. W opinii organu odwoławczego, skoro przy deklarowanym braku dochodów i stanie majątkowym stać było stronę na pokrycie kosztów remontów, to można zasadnie wywieść, że w sprawie występuje dysproporcja między wykazanymi, a faktycznie posiadanymi dochodami. Odpowiadając na zarzuty strony podniesione w odwołaniu, iż organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji zasadnie przyjął, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, albowiem z przepisu art. 6 pkt. 14 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólne gospodarowanie opiera się zaś na podziale zadań związanych w właściwym prowadzeniem gospodarstwa domowego (W. Maciejko (w:) W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Wydawnictwo Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 72-73). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca M.L. wyraziła niezadowolenie z treści skarżonej decyzji. Szeroko opisała trudną sytuację materialną rodziny, powielając argumentację odwołania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W tym kontekście uznano, że skarga M.L.nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych wykazała bowiem, że decyzja zapadła na skutek przeprowadzenia potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy dowodów, właściwej ich oceny, poprawnych rozważań faktycznych, które znalazły dostateczny wyraz w jej motywach. W dalszej kolejności wskazać należy, że świadczenia dla osób wymagających wsparcia ze strony pomocy społecznej podlegają regulacji zawartej w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Celami pomocy społecznej określonymi w art. 2 i 3 wyżej wskazanej ustawy jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie samodzielnie pokonać, umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Cele te osiąga się poprzez wyprowadzenie osoby z systemu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 3 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej choroby, z drugiej natomiast strony konieczne jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o taką pomoc kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z powołaną normą w odniesieniu do osoby gospodarującej w rodzinie, kwota dochodu uprawniająca do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z przepisami obowiązującymi w dniu wydania skarżonej decyzji wynosiła 456 zł.. Za dochód stosownie do art. 8 ust 3 ustawy uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Oznacza to, że dochód jaki rodzina strony skarżącej uzyskuje w wysokości 3532,53 zł. przekracza, a zatem prawie o 100% (dokładnie o 93,66 %) przekracza kryterium dochodowe ustalone dla osoby gospodarującej w rodzinie. Nie budzi przy tym wątpliwości prawidłowość wyliczenia dochodu w rodzinie wnioskodawczyni. Z akt sprawy wynika, że rodzina skarżącej liczy 4 osoby. Rodzina ta to skarżąca, dwójka jej dzieci oraz jej matka. Sąd w całości podziela ustalenia organów orzekających, że matka skarżącej wchodzi w skład jej rodziny. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, przez rodzinę uznaje się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W toku postępowania ustalono, że strona mieszka z matką w domu jednorodzinnym, w którym prowadzony został remont w celu likwidacji barier architektonicznych, strona zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki matce i z tego tytułu korzysta ze świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podziela ustalenia organów administracji prowadzące do wniosku, że skarżąca i jej matka wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. W takiej sytuacji organ odwoławczy prawidłowo rozważył wniosek strony skarżącej w kontekście zaistnienia przesłanek z art. 41 ustawy o pomocy społecznej (chociaż nie wskazując wprost na ten przepis), podnosząc , że w sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia wystąpienia szczególnych okoliczności. W myśl wskazanego przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Świadczenie to winno być traktowane jako pomoc szczególna, doraźna ukierunkowana na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej, najczęściej z przeznaczeniem na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z tej pomocy. Ustawodawca nie wyjaśnia pojęcia szczególnie uzasadnionego przypadku, jednakże w ocenie Sądu należy je odnosić do zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych, takich jak np. żywność. Wąskie ujęcie szczególnych przypadków uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy administracji dokonały właściwej analizy sytuacji materialnej i życiowej rodziny strony skarżącej. Godzi się przy tym podzielić pogląd Kolegium, że dokonane ustalenia faktyczne wskazują na wystąpienie w sprawie wątpliwości co do prawdziwości zadeklarowanej przez stronę sytuacji materialnej. Przepisy art. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej, dają organowi podstawę do podjęcia negatywnego rozstrzygnięcia administracyjnego w razie stwierdzenia korzystania przez stronę z przyznanych z MOPS środków w sposób niezgodny z przeznaczeniem jak również w razie stwierdzenia dysproporcji między zadeklarowanymi przez stronę dochodami, a jej sytuacją finansowa (majątkową). W opinii Sądu, skoro przy deklarowanym braku dochodów i stanie majątkowym stać było stronę na pokrycie kosztów poważnego remontu (wydatek strony - 13000,00 zł.), to można zasadnie mniemać, że w sprawie występuje dysproporcja między wykazanymi, a faktycznie posiadanymi dochodami. Trzeba także podkreślić, że zasiłek celowy jest bowiem świadczeniem stanowiącym szczególnego rodzaju pomoc społeczną, dlatego przyznanie tego świadczenia będzie uzasadnione, jeżeli osoba lub rodzina nie będzie w stanie utrzymać się wykorzystując własne zasoby pieniężne i majątkowe, a co za tym idzie, to właśnie własne dochody i zasoby strona w pierwszej kolejności powinna przeznaczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Reasumując wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonały właściwych ustaleń i wyjaśniły okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącą pomoc nie została jej przyznana. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy - zdaniem Sądu - skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i dostatecznie poprawnych rozważań prawnych. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.