IV SA/Gl 384/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2019 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Prezydent Miasta M. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 5, art. 4, art. 8, art. 10, art. 13, art. 21 art. 27 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego na rzecz K. L. (dalej jako skarżący) odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz syna H.. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść przepisów normujących zasady przyznawania świadczenia wychowawczego i wskazał, że dochód rodziny w roku bazowym to jest 2014 r. wynosi 956,30 zł na osobę i przekracza kryterium dochodowe wynoszące 800 zł. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wniósł skarżący, który wyraził swoje niezadowolenie z treści otrzymanego rozstrzygnięcia. W odwołaniu tym skarżący podniósł, że dochód jego rodziny został wadliwie ustalony, ponieważ nie pomniejszono go o wypłatę wynagrodzenia z pracy na kopalni oraz zaakcentował, że jest jedynie współwłaścicielem gospodarstwa rolnego. W kolejnym piśmie, będącym uzupełnieniem wniesionego odwołania ponownie wystąpił o przeliczenie wysokości dochodu posiadanego przez jego rodzinę i odwołał się do analogicznych argumentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...]r. nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie i odniósł się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem organu odwoławczego skarżący zasadnie zwrócił uwagę na uchybienia, których dopuścił się organ pierwszej instancji w zakresie ustalania wysokości dochodu jego rodziny i z tego powodu dokonał własnego ustalenia dochodu rodziny skarżącego. Pomniejszony dochód rodziny o wysokość utraconego wynagrodzenia wynosi 28 870,47 zł, a miesięczny dochód rodziny wynosi 2405,87 zł. Równocześnie organ ten stwierdził, że do dochodu tego należy doliczyć dochód z gospodarstwa rolnego, przy czym nie z całości obszaru, lecz z tej części, która przypada na skarżącego, a zatem o kwotę 145,14 zł. W konsekwencji miesięczny dochód rodziny wynosi 2 551,01 zł, a na osobę w rodzinie 850,33 zł, czyli jest wyższy od kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia wychowawczego. Z decyzją tą nie zgodził się skarżący, który wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej skarżący zarzucił decyzji organu odwoławczego błąd w ustaleniach faktycznych, powodujący błędne rozstrzygnięcie. Wskazanej decyzji zarzucił naruszenie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego zastosowanie, a także postanowień art. 7, art. 77 przywoływanego Kodeksu oraz art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W motywach skargi podniósł te same argumenty odnoszące się do wadliwego ustalenia wysokości dochodu jego rodziny. W jego ocenie dochód rodziny wynosi 792,18 zł i uprawnia go do skutecznego ubiegania się o świadczenie wychowawcze na syna. W skardze tej podkreślił także, że dochód z gospodarstwa rolnego winien wynieść 0 zł, ponieważ nie spełnia ono wymogów obszarowych, a zatem nie powinno się go uwzględniać w wysokości dochodu warunkującego przyznanie przedmiotowego świadczenia. Naruszenie postanowień art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego spowodowane zostało tym, że organy administracji nie dokonały wyczerpującej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i nie podjęły rozstrzygnięcia zgodnego z rzeczywistym stanem faktycznym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zaprezentowało w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie podnieść, że skarżący domaga się przyznania świadczenia wychowawczego na syna H. w następstwie wniosku złożonego 18 stycznia 2017 r. W ramach prowadzonego postępowania skarżący kwestionuje jedynie zasady ustalania dochodu rodziny, a tym samym nie zgłasza żadnych uwag do ustaleń organów administracji w zakresie składu rodziny. Skład orzekający wypowiadający się w rozpoznawanej sprawie z urzędu dokonał kontroli składu rodziny i nie dostrzegł w działaniach organów administracji uchybień, które uzasadniałyby uwzględnienie skargi z tego powodu. Skoro skład osobowy nie budzi kontrowersji i Sąd nie dostrzegł w tym zakresie uchybień, problematyka ta nie będzie już przedmiotem dodatkowej analizy. Jak zostało to powyżej zaznaczone skarżący kwestionuje wyliczenia wysokości dochodu rodziny przez organy administracji publicznej, a w szczególności doliczenie do dochodu rodziny dochodów z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, ponieważ w jego ocenie gospodarstwo to nie posiada 1 ha i z tego powodu nie powinno być brane pod uwagę. Na wstępie rozważań poświęconych zasadom ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącego przyjdzie dostrzec, że organ odwoławczy w tym zakresie przeprowadził własne ustalenia i w ich następstwie wysokość dochodu rodziny skarżącego ustalona została na znacznie niższym poziomie niż uczynił to organ pierwszej instancji, jednakże i tak na poziomie przekraczającym wysokość kryterium uprawniającego do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Powyższa okoliczność oznacza, że skład orzekający w niniejszej sprawie obowiązany będzie w szczególności do zweryfikowania, czy wyliczenia poczynione przez organ wyższego stopnia są prawidłowe, a tym samym, czy decyzja organu odwoławczego wydana została zgodnie z przepisami prawa. Stosownie do postanowień art. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, gdy mowa jest o dochodzie, oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W świetle postanowień przywołanego przepisu na gruncie przedmiotowej ustawy zastosowanie mają zasady ustalania dochodu obowiązujące na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stosownie do postanowień art. 3 pkt 1 przywołanej ustawy, gdy mowa jest o dochodzie oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1509, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wśród których wymienione zostały dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. Po myśli art. 5 ust. 8 przywoływanej ustawy w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Zgodnie natomiast z ust. 8a tego przepisu ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem: oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną oraz gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Według ust. 9 wskazanego przepisu w przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz dochody pozarolnicze, dochody te sumuje się. Podkreślić należy, że w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w art. 7 ust. 5-10 przyjęto analogiczne regulacje do tych, które obowiązują na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji zbędne jest ich powielanie. Przyjdzie zauważyć, że ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jest aktem wprowadzającym określone regulacje mające na celu ustalenie dochodu rodziny ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego w sposób oddający jej realną sytuację, czyli realną wysokość dochodów. Uzyskanie takiego efektu wielokrotnie nie jest możliwe i z taką sytuacją stykamy się w przypadku gospodarstwa rolnego, ponieważ dochód z tego gospodarstwa ustalany jest w sposób fikcyjny uwzględniający przeciętny dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego ustalany przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Dochód taki ustalany jest na mocy postanowień art. 18 ustawy o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381 ze zm.). W skardze do tutejszego Sądu skarżący akcentuje, że organy administracji publicznej obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, ponieważ z gospodarstwem rolnym mamy do czynienia wówczas, gdy jego powierzchnia przekracza 1 ha. Stanowisko skarżącego z jednej strony jest trafne, ponieważ faktycznie w ustawie o podatku rolnym o gospodarstwie rolnym mówi się wówczas, gdy jego powierzchnia przekracza 1 ha. W analogiczny sposób ustawodawca mówi o gospodarstwie rolnym w ustawie z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1405). W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych normujących zasady ustalania dochodu rodziny ubiegającej się o świadczenie wychowawcze ustawodawca wymienił jedynie dochód z gospodarstwa rolnego i nie wskazał, jak ma być jego powierzchnia. Równocześnie ustawodawca zamieścił w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci reguły ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego i jako lex specialis mają one pierwszeństwo przed unormowaniami zawartymi w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Zatem jeżeli osoba ubiegająca się o przyznanie przedmiotowego świadczenia posiada gospodarstwo rolne o powierzchni mniejszej niż wynika to z przywołanych powyżej regulacji to wbrew twierdzeniom skarżącego dochód takiego gospodarstwa nie jest pomijany, lecz uwzględniany w dochodzie rodziny ubiegającej się o świadczenie wychowawcze, według zasad przewidzianych w art. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. W świetle przedstawionych rozważań skład orzekający w niniejszej sprawie opowiedział się za stanowiskiem, że ustalenia wysokości dochodu przeprowadzone przez organ odwoławczy są prawidłowe, ponieważ jak podnosił to skarżący, jest jedynie współwłaścicielem tego gospodarstwa i do dochodu jego rodziny doliczono tylko tę część wskazanego dochodu, która odpowiada współudziałowi w tej współwłasności. W konsekwencji wyliczenia wysokości dochodu rodziny skarżącego są prawidłowe, a zatem brak było podstaw do uwzględnienia wniesionej skargi. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie dostrzegł w działaniu organów administracji publicznej naruszenia przepisów Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie postępowanie przed tutejszym Sądem było zawieszone z uwagi na pytanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności postanowień art. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci z Konstytucją RP. Istota pytania wskazanego powyżej sądu sprowadzała się do tego, że kwestionował on brak wykorzystania w tej ustawie mechanizmu pozwalającego przyznać przedmiotowe świadczenie w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w wysokości obniżonej o wysokość przekroczenia. Trybunał Konstytucyjny mocą postanowienia z 2018 r. sygn. akt P 5/16 umorzył postępowanie w sprawie uznając, że w tym zakresie nie ma przedmiotu prowadzenia postępowania przed tym organem. Jednocześnie w postanowieniu tym Trybunał Konstytucyjny niejednomyślnie przyjął, że w przyjętym w mającej zastosowanie ustawie rozwiązaniu brak jest przekroczenia przepisów prawa uzasadniających uznanie naruszenia przepisów Konstytucji RP. W zdaniu odrębnym do tego postanowienia jeden z sędziów zajął stanowisko przeciwne sprowadzające się do uznania, że regulacje przyjęte w przywołanej ustawie naruszają postanowienia Konstytucji RP. Skład orzekający w niniejszej sprawie związany jest orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, który nie dostrzegł w przepisach leżących u podstaw podejmowanych rozstrzygnięć naruszeń uzasadniających stwierdzenie ich niezgodności z przepisami Konstytucji RP. Sąd administracyjny jest w swoim orzekaniu związany treścią ustawy i dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia organu administracji publicznej obowiązany jest kierować się przepisami ustaw, mających zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Tak wyznaczone ramy sądowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji nie dają podstaw do tego, aby sąd dokonywał takiej interpretacji przepisów ustawy, która będzie odbiegała od znaczenia nadanego mu przez władzę ustawodawczą. Skoro władza ustawodawcza ustaliła określone kryteria uprawniające przyznanie przedmiotowego świadczenia i nie skorzystała z instrumentu przewidzianego na gruncie innej ustawy (o świadczeniach rodzinnych), to tym samym uznać należy, że takie działanie było świadome i przepis leżący u podstaw działania organu administracji miał mieć takie brzmienie. W tej sytuacji skład orzekający kontrolujący zaskarżoną decyzję obowiązany był ustalić, czy rozstrzygnięcie wskazanego organu odpowiada wymogom wynikającym z treści mającego zastosowanie przepisu. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić.