IV SA/Gl 394/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2007r. sprawy ze skargi K. Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] Nr [...]. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego umorzył postępowanie w sprawie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wydanej na rzecz K.C. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że umorzenie postępowania jest uzasadnione, gdyż do otrzymania jednorazowego zapomogi z tytułu urodzenia dziecka niezbędne jest nie tylko urodzenie żywego dziecka, ale również i trwanie tego stanu w okresie złożenia wniosku i w całym okresie prowadzenia postępowania administracyjnego. Śmierć dziecka w okresie prowadzenia postępowania skutkuje stwierdzeniem, że osoba ubiegająca się o to świadczenie nie jest uprawniona do tego świadczenia. Tym samym wniosek należało uznać za bezprzedmiotowy. Z momentem śmierci dziecka status rodzica ulega przekształceniu na rodzica nieżyjącego dziecka. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła K.C. W odwołaniu tym wystąpiła o ponowne rozpatrzenie jej wniosku i podniosła, że w dniu [...] urodziła dziecko, które po [...] minutach zmarło. Potwierdzeniem urodzenia żywego dziecka są dokumenty wystawione przez urząd stanu cywilnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wpierw przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie dokonało własnej analizy stanu normatywnego. Zdaniem organu odwoławczego w przypadku, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, to wówczas organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z brzmienia art. 15b ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) wynika, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia żywego dziecka przysługuje ojcu lub matce albo opiekunowi prawnemu niezależnie od ich dochodów. Tym samym przepis ten na jednym poziomie lokuje opiekuna prawnego dziecka z jego rodzicami, co oznacza, że dla skutecznego ubiegania się o wskazaną zapomogę niezbędne jest nie tylko urodzenie się żywego dziecka, ale również i trwanie tego stanu w okresie złożenia wniosku i w całym okresie prowadzenia przez organ administracji postępowania z tego wniosku. Śmierć dziecka w trakcie prowadzonego postępowania, a tym bardziej przed dniem złożenia wniosku o przyznanie zapomogi musi skutkować stwierdzeniem, że osoba ubiegająca się o to świadczenie nie jest uprawniona do tego świadczenia, co w konsekwencji oznacza, że wniosek jest bezprzedmiotowy. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła K.C. Jej zdaniem z brzmienia przedmiotowego przepisu jak również z treści wniosku o przyznanie tej zapomogi nie wynika związek życia bądź śmierci dziecka z prawem do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji powołał się na opinię wyrażoną w komentarzu do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego a nie na przepis prawa. Według skarżącej przedmiotowy przepis nie zawiera w swej treści warunku życia bądź nie życia dziecka i nie utożsamia go z prawem do zasiłku. Nadto zaznaczyła, że w następstwie przeprowadzonych badań prenatalnych była przygotowana na wychowywanie dziecka [...], jednakże w praktyce okazało się, że córka przeżyła jedynie [...] minut. Podniosła także, że przy składaniu wniosku nikt od niej nie żądał aktu zgonu dziecka, taki akt złożyła, ponieważ jest osobą prawdomówną i nie zataiła żadnej informacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przytoczyło analogiczną argumentację do tej, jaką zaprezentowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie jedynym spornym aspektem jest przyjęcie przez organy administracji, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia żywego dziecka przysługuje jedynie tym wnioskodawcom, których dziecko w dniu wydania decyzji żyje. Skarżąca nie zgadza się z taką wykładnią art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych i utrzymuje, że jedynym warunkiem przyznania wskazanego świadczenia jest urodzenie żywego dziecka, natomiast z punktu widzenia tej zapomogi jest obojętne jak długo urodzone dziecko żyło. Z uwagi na tak rozbieżne oceny stanu normatywnego we wskazanym zakresie niezbędne jest jego przywołanie, a następnie dokonanie wykładni. Stosownie do postanowień art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. Zapomoga ta przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka – niezależnie od wysokości dochodów. Wniosek o wypłatę zapomogi składa się w terminie 3 miesięcy od dnia narodzin. Wniosek złożony po terminie właściwy organ pozostawia bez rozpoznania. Zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu jednorazowa zapomoga przysługuje z tytułu urodzenia się żywego dziecka. Z powyższej normy prawnej wynika, że objęte nią są jedynie te dzieci, które urodziły się żywe, co automatycznie oznacza, że z tytułu urodzenia się dziecka martwego nie przysługuje już zapomoga. Nadto przywołana norma nie określa jak długo urodzone dziecko ma żyć, czy do momentu wydania decyzji czy też wystarczy minimalny okres, który pozwoli wystawić akt urodzenia, a następnie akt zgonu. Przy analizie przytoczonego przepisu zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie należy zwrócić uwagę na zamieszczony w nim zwrot "urodzenia się", a nie z tytułu ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem urodzonego dziecka. Oznacza to, że ustawodawca punkt ciężkości kładzie na samym fakcie urodzenia się dziecka i zarazem pomija inne okoliczności. W dalszej części przywoływanego przepisu stanowi się, że zapomoga ta przysługuje matce lub ojcu albo opiekunowi prawnemu. Z takiego brzmienia art. 15b ust. 2 organy administracji wysunęły wniosek, że omawiana zapomoga przysługuje jedynie na takie dziecko, które urodziło się żywe i żyje do dnia wydania decyzji przez uprawniony organ. Do przyjęcia takiego rozumienia wskazanego przepisu przez organy administracji, skłoniło je zrównanie pozycji matki lub ojca z opiekunem prawnym, ponieważ opiekun prawny ustanawiany jest jedynie dla dzieci żywych. Ostatnim wymogiem przy ubieganiu się o przyznanie omawianej zapomogi jest niezbędność złożenia wniosku w terminie trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka, ponieważ w przypadku spóźnionego wniosku organ pozostawia wniosek bez rozpoznania. Przedstawiona przez organy administracji wykładnia art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jedną z możliwych, jakie można przeprowadzić. Wskazany przepis można interpretować również i w ten sposób, że z wnioskiem we wskazanym okresie może wystąpić każda z wymienionych w nim osób, a ich sytuacja jest równoprawna. O ile wymienienie we wskazanym przepisie rodziców dziecka jest naturalne o tyle wskazanie opiekuna prawnego, jako podmiotu uprawnionego do wystąpienia ze wskazanym wnioskiem jest już warunkowe. Ponieważ opiekun prawny będzie mógł ubiegać się o przyznanie zapomogi jedynie wówczas, kiedy żaden z rodziców tego nie uczyni wcześniej. Otrzymanie zapomogi przez któregokolwiek z rodziców spowoduje, że opiekun prawny utraci wskazaną możliwość, nawet wówczas, gdy taki status nabędzie przed upływem wskazanego w przepisie trzymiesięcznego terminu. Oznacza to, że z uwagi na wskazany krąg podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie jednorazowej zapomogi można wysunąć taki wniosek, do jakiego doszły organy administracji, jednakże wydaje się, że powyższa wykładnia nie jest prawidłowa i oddająca istotę przyjętego unormowania. Jak zostało, bowiem wcześniej zaznaczone omawiana zapomoga przyznawana jest z tytułu urodzenia się żywego dziecka, zatem ustawodawca jednoznacznie oznaczył przesłankę, która musi być spełniona, aby zapomoga została przyznana. Nadto ustawodawca wymienił podmioty, które mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem. Zdaniem Sądu skład podmiotów uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem nie może oddziaływać na przesłankę warunkującą przyznanie zapomogi. Oznacza to zarazem, że przyjęta przez organy administracji wykładnia art. 15b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest prawidłowa. Zdaniem Sądu należy przychylić się do stanowiska prezentowanego przez skarżącą, że jedynym warunkiem wymaganym do otrzymania przedmiotowej zapomogi jest urodzenie się żywego dziecka i złożenie wniosku przez osobę uprawnioną we wskazanym terminie. Natomiast przepis ten nie warunkuje przyznania zapomogi w zależności od tego czy w dniu wydania decyzji przez organ administracji dziecko żyje czy też nie. W tej sytuacji wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie orzekał o wykonalności zaskarżonej decyzji po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ mocą zaskarżonej decyzji skarżącej odmówiono przyznania jednorazowej zapomogi. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. SW