IV SA/Gl 408/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Referent stażysta Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2007 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych OPS w J. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta J., na podstawie art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) uchylił od dnia 1 listopada [...] r. prawo do zasiłku rodzinnego przyznane B. P. decyzją z dnia [...]r. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał, iż w dniu 24 października [...]r. strona zgłosiła się do organu "z prośbą" o uchylenie z dniem 1 listopada [...] r. prawa do zasiłku rodzinnego na córkę K. P. w związku z faktem, iż córka w dniu 18 października [...] r. urodziła dziecko. Z kolei na podstawie art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny nie przysługuje jeżeli dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wniosła o jej uchylenie i potwierdzenie uprawnień do zasiłku rodzinnego na rzecz córki z powodu spełnienia przesłanek ustawowych do jego otrzymania oraz o potwierdzenie, że K. P. tworzy wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką i powinna być wliczana w skład rodziny. W uzasadnieniu strona podała, iż w dniu 24 października [...] r. czyniąc zadość przepisom art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poinformowała OPS o urodzeniu przez córkę w dniu 18 października [...] r. dziecka. Organ I instancji dokonując niewłaściwej interpretacji art. 7 pkt 4 w/w ustawy, pozbawił stronę prawa do zasiłku rodzinnego na córkę. Wskazano, iż córka skarżącej nie złożyła wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego na własne dziecko, nadto nie spełnia przesłanek do jego otrzymania, nie została wydana decyzja administracyjna ustalająca prawo do zasiłku rodzinnego, K. P. nie uczy się i zamieszkuje razem z matką, a także pozostaje na jej utrzymaniu. Z kolei sam fakt urodzenia dziecka nie powoduje automatycznego nabycia uprawnienia do zasiłku na własne dziecko. Nie zostały więc – w ocenie strony – spełnione przesłanki art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a co za tym idzie strona zachowała uprawnienie do zasiłku rodzinnego na córkę K.. Podano również, iż organ w uzasadnieniu swej decyzji nieprawidłowo wskazał, iż B. P. "poprosiła" o uchylenie prawa do zasiłku rodzinnego. Intencją jej bowiem było jedynie poinformowanie OPS o fakcie urodzenia dziecka przez jej córkę. Organ polecił natomiast wypełnienie druku, który jednocześnie okazał się być wnioskiem, tym samym strona została wprowadzona w błąd. Uznano zatem, iż organ naruszył art. 7, 8 i 9 K.p.a. wykorzystując nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Co za tym idzie nie zaszły przesłanki z art. 155 K.p.a. i decyzja jest obarczona wadą prawną ponieważ podjęta została w oparciu o w/w przepis, z kolei powinna być wydana w oparciu o art. 32 ust. 1 znowelizowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto zarzucono organowi naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podano, iż K. P. przez sam fakt bycia rodzicem jest osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego na własne dziecko co powoduje, że zachodzi jedna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiająca przyznanie stronie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę K. P.. Przepis art. 7 pkt 4 ustawy odwołuje się albowiem do pojęcia "uprawnionego do zasiłku rodzinnego na własne dziecko", który to zwrot należy rozumieć jako przewidzianą przez prawo możliwość ubiegania się przez rodzica o zasiłek rodzinny na własne dziecko. Dopóki więc nie zostanie wydana decyzja odmawiająca przyznania zasiłku rodzinnego dziecku lub osobie uczącej się na własne dziecko należy uznać, iż na podstawie w/w ustawy za osobę uprawnioną uważa się dziecko będące rodzicem innego dziecka. Nadto wskazano, iż strona wyraziła zgodę na uchylenie decyzji na mocy, której otrzymała na córkę zasiłek rodzinny, dlatego też w decyzji powołano art. 155 K.p.a. jednakże nawet w przypadku braku zgody strony możliwe byłoby uchylenie tej decyzji w trybie ustawy o świadczeniach rodzinnych albowiem istotnej zmianie uległa sytuacja rodzinna. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe stosowanie i błędną interpretację oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu powtórzyła argumenty odwołania dodatkowo wskazując, iż na wniosek strony do przedmiotowego zagadnienia ustosunkował się Departament Świadczeń Rodzinnych Ministerstwa Polityki Społecznej w ocenie, którego sam fakt urodzenia dziecka nie powoduje automatycznego nabycia uprawnień do zasiłku rodzinnego, nie jest też jednoznaczny z byciem uprawnionym do zasiłku rodzinnego. Wskazano na naruszenie przez organ II instancji art. 35 § 3 K.p.a. w związku z art. 36 K.p.a., albowiem ostateczne rozpatrzenie odwołania nastąpiło po upływie 3 miesięcy od dnia jego wniesienia. Nadto na naruszenie art. 75 § 1 i 77 § 1 K.p.a. przez nieuwzględnienie oświadczenia strony o okolicznościach złożenia wniosku (oświadczenia) o uchylenie prawa do świadczeń i nie przeprowadzenie z urzędu dowodu w tej sprawie. Wskazano również, iż decyzje organów obu instancji mogą być obarczone wadą prawną powodującą ich nieważność w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 i 7 K.p.a. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem zapadła z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mianowicie błędny jest pogląd organu odwoławczego, że przesłanki art. 7 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały wypełnione przez sam fakt urodzenia dziecka przez córkę skarżącej. Otóż trafnie zarzuca skarżąca, że przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy dziecko jest uprawnione do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Tymczasem sam fakt urodzenia dziecka nie jest w tym względzie wystarczający. Przepisy art. 4-7 cyt. ustawy przewidują zarówno pozytywne, jak i negatywne przesłanki nabycia uprawnień do zasiłku rodzinnego. Jeżeli nie zachodzi któraś z tych pierwszych, albo istnieje jakaś przesłanka negatywna, to zasiłek rodzinny nie przysługuje, co jest równoznaczne z brakiem uprawnień do tego świadczenia. O ile zatem kwestia uprawnień córki skarżącej do zasiłku rodzinnego na jej dziecko nie była przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego, to należało ją całościowo wyjaśnić w ramach przedmiotowego postępowania, jako przesłankę do rozstrzygnięcia o uprawnieniach samej skarżącej. W powyższym zakresie jako chybione należy potraktować argumenty użyte przez organ odwoławczy – zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w odpowiedzi na skargę. W tej ostatniej wskazano na niemożność zaliczenia córki skarżącej do dwóch rodzin z uwagi na definicję rodziny wyrażoną w art. 3 pkt 16 ustawy. Dla rozstrzygnięcia o uprawnieniach skarżącej istotne jest tylko stwierdzenie, czy mimo urodzenia własnego dziecka jej córka nadal może być zaliczona do rodziny skarżącej. W świetle wymienionego art. 3 pkt 16 nie ma w tym zakresie żadnych przeszkód. Natomiast możliwość założenia, czy funkcjonowania córki skarżącej w innej rodzinie nie jest objęta niniejszym postępowaniem. Można jednak podnieść, że właściwa wykładnia art. 3 pkt 16 winna iść w tym kierunku, że dziecko posiadające własne dziecko może wchodzić w skład dotychczasowej rodziny, o ile nie jest uprawnione do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. W ten sposób następuje też nawiązanie właśnie do art. 7 pkt 4 omawianej ustawy. W przeciwnym razie ten ostatni przepis ustawodawca sformułowałby o wiele prościej, a mianowicie, że zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli dziecko posiada (wychowuje) własne dziecko. Nie trudno dostrzec przy tym sprzeczności w jakie popadł organ odwoławczy. Z jednej strony wiąże on przepis art. 7 pkt 4 z faktem urodzenia dziecka, a z drugiej – użyty w tym przepisie zwrot "uprawniona do zasiłku rodzinnego na własne dziecko" rozumie jako przewidzianą przez prawo możliwość ubiegania się przez rodzica o zasiłek rodzinny na własne dziecko. A przecież możliwość taka otwiera się wtedy, gdy spełnione są wszystkie wymogi ustawowe, a nie tylko kryterium podmiotowe. Absurdalne byłoby zakładać, by chodziło o samą możliwość wystąpienia z wnioskiem, który z powodów merytorycznych nie może być uwzględniony. W szczególności uprawnienie do złożenia wniosku nie jest tożsame z uprawnieniem do zasiłku rodzinnego na własne dziecko. Z kolei powoływanie się Kolegium na art. 27 cyt. ustawy jest niezrozumiałe, gdyż jest to przepis regulujący wyłącznie problem wypłaty świadczeń w przypadku zbiegu uprawnień do tych świadczeń, a nie normujący zakresu tych uprawnień. W świetle powyższych wywodów podzielić wypadnie stanowisko skarżącej, że Kolegium dokonało wadliwej wykładni przytoczonych przepisów, na niekorzyść osób mogących się ubiegać o świadczenia rodzinne. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy uwzględni przedstawioną ocenę prawną i wyjaśni sprawę pod kątem hipotezy art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec stanowiska skarżącej nie ulega bowiem wątpliwości, że sprawa nie może być rozpatrywana w trybie art. 155 kpa. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. O wykonalności decyzji orzeczono z mocy art. 153 tego Prawa.