IV SA/Gl 413/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi B.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., Nr [...], działając na podstawie art. 2, art. 17, art. 18, oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 856 z późn. zm.), a także art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm., dalej: Kpa) i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 114, dalej: "ustawa" lub "u.ś.r.") – po rozpatrzeniu odwołania B.H. od decyzji, działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta B., Zastępcy Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka W.H. w wysokości 1.000 zł – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach w pierwszej kolejności odnotował, że wydana przez organ pierwszej instancji decyzja z dnia [...] r. znak [...], zobowiązująca stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na W.H. w wysokości 1000 zł, była decyzją następczą, wydaną po uzyskaniu mocy ostateczności wydanej przez ten organ decyzji z dnia [...] r. nr [...], mocą której uznano zrealizowane świadczenia w formie jednorazowej zapomogi za nienależnie pobrane. Przypomniał, że od tej decyzji strona złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało ją w mocy. Podkreślił, że na tę decyzję Kolegium nie została złożona skarga. W dalszych motywach uzasadnienia zaskarżonej decyzji Kolegium odniosło się do prawnych regulacji przedmiotu i wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 30 ust 1 pkt 2 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Natomiast art. 30 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 8 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Przywołane przepisy ustawy statuują obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a także zawierają definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego. Odnosząc przytoczone regulacje prawne do okoliczności faktycznych przypomniał, że decyzją z dnia [...] r. przyznano stronie jednorazową zapomogę, natomiast decyzją z dnia [...] r. ([...]) organ pierwszej instancji działając w trybie art. 151 Kpa uchylił decyzję przyznającą stronie prawo do jednorazowej zapomogi i odmówił przyznania jej tego prawa. Następnie decyzją z dnia [...] r. uznał zrealizowane świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka jako nienależnie pobrane. W następstwie tychże zdarzeń organ pierwszej instancji ustalił, że kwota 1000 zł pobrana przez stronę jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał ją do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami. Za Naczelnym Sądem Administracyjnym podał, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie ustalenie (przesądzenie), że było to świadczenie pobrane nienależnie. Ponadto obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia ze świadomością, że jej się one nie należały. Obowiązek zwrotu jest więc determinowany uprzednim ustaleniem istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie, co pozwala na skuteczne nałożenie obowiązku zwrotu – tak NSA w wyrokach z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12. Nadto zaznaczył, że w wyrokach tych Sąd orzekł, że art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia organom administracji wydawanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych pod warunkami określonymi w tym przepisie. Oznacza to, że tylko w wypadku wypełnienia wszystkich przesłanek w nim określonych organ administracji może wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przepis ten zawiera również definicję ustawową pojęcia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Tym samym – jak podał – oznacza to, że aby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane jest możliwe orzekanie w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Organ odwoławczy zaakceptował w pełni pogląd organu pierwszej instancji i stwierdził, że w wyniku analizy całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego, nie znalazł podstaw do zajęcia w przedmiotowej sprawie odmiennego stanowiska od zaprezentowanego w zaskarżonej w trybie odwoławczym decyzji organu pierwszej instancji. W sparwie – co jest istotne – decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) uznano zrealizowane świadczenie w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na W.K. jako nienależnie pobrane. Wskutek wniesionego od niej odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławczego w B. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało ją w mocy. Decyzja Kolegium została doręczona w dniu 05 grudnia 2014 r. i do dnia 07 stycznia 2015 r. nie została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zdaniem Kolegium odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ administracji prawidłowo ocenił zaistniały stan faktyczny a dokonując jego sumsumpcji pod regulacje prawne przedmiotu nie naruszył przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie w sprawie. Na zakończenie Kolegium pouczyło stronę, że może ona złożyć odrębny wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń w oparciu, o który organ pierwszej instancji przeprowadzi odrębne postępowanie. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona kwestionując stanowisko organu odwoławczego uznała zaskarżoną decyzję za krzywdzącą. Analogicznie, jak w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zanegowała prawidłowość przyjęcia przez organy jej wiedzy, a tym samym świadomości, iż nie należy się jej przedmiotowe świadczenie, tj. jednorazowa zapomoga w wysokości 1.000 zł z tytułu urodzenia się dziecka W.H. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ drugoinstancyjny powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu objętej skargą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz.1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące przy tym są przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270, dalej Ppsa), tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że – co do meritum – nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów pierwszej oraz drugiej instancji, jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadnienia. Na wstępie podkreślenia wymaga, że – co zostało także uwypuklone powyżej – dla wydania zaskarżonej decyzji istotne było ustalenie, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. (nr [...]) uznającą zrealizowane świadczenie w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka strony – W.H., jako nienależnie pobrane. Tym samym, innymi słowy, decyzja orzekająca o uznaniu za nienależnie pobrane opisane świadczenie rodzinne w toku kontroli międzyinstancyjnej została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego, a decyzje te, co także wymaga zaznaczenia, nie były poddane kontroli sądowej, gdyż strona skarżąca nie wystąpiła ze stosowną skargą do sądu administracyjnego. Na obecnym etapie zatem, w aktualnie zakreślonym przedmiocie sprawy, nie może być przedmiotem sporu okoliczność, iż strona skarżąca nienależnie pobrała świadczenia rodzinne. Oznacza to, iż argumentacja skarżącej, co do de facto wadliwej kwalifikacji pobranego przez stronę świadczenia rodzinnego jako nienależnie pobranego nie może na obecnym etapie odnieść oczekiwanego skutku. Jak zostało już wywiedzione, sprawa orzeczenia o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne została już ostatecznie zakończona i nie podlega kontroli w tym postępowaniu. W przedmiotowej sprawie w części dyspozytywnej decyzji organ pierwszoinstancyjny orzekł, a w pełni zaaprobował to organ drugiej instancji, wyłącznie o zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka W.H. w wysokości 1000 zł (należność główna) wraz z odsetkami. Nie może budzić wątpliwości, iż ażeby można było nakazywać zwrot określonych świadczeń, to najpierw należy przesądzić, że były to świadczenia pobrane nienależnie – co w przedmiotowej sprawie wystąpiło. Ostateczna decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane wiąże nie tylko organ przy rozstrzyganiu o obowiązku zwrotu tych świadczeń ale również sąd administracyjny. Dlatego też – jak uczyniły to orzekające w sprawie organy – po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane orzekły one w przedmiocie jego zwrotu przez osobę, która je pobrała. Inny jest zakres obu tych postępowań. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1-4 ustawy, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r., czyli kwestie terminów. W przedmiotowej sprawie organy działając mocą art. 30 ust. 1 u.ś.r. stanowiącym, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu – zobligowane były do takiego procedowania. Zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraziły także tak WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 15 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 200/14 a przypomniany i przywołany w wyroku WSA w Łodzi z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 907/15 – dostępny, jak wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu konsekwencją przytoczonych przez ustawodawcę, a wskazanych powyższej poszczególnych etapów działania organów, niedopuszczalne jest poddawanie ponownej analizie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istniały przesłanki do uznania pobranego przez stronę skarżącą świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Obecnie bowiem organ administracji publicznej zasadnie rozstrzygnął mając na względzie przepis art. 30 ust. 1 ustawy, który expressis verbis stanowi, iż osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Podsumowując ten wywód Sąd zwraca uwagę, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Toteż, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną – tak też WSA w Lublinie w wyroku z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 770/13. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconego jej świadczenia. Wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wnikliwym ustaleniem stanu faktycznego i prawnego, co znajduje odzwierciedlenie w prawidłowej i wyczerpującej argumentacji organu, sformułowanej w sposób wymagany przez przepisy procedury administracyjnej. W konsekwencji Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 Ppsa, orzekł o oddaleniu skargi.