IV SA/Gl 426/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 10 lutego 2015 r. M. M. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. Skarżący podniósł, że jest osobą samotnie gospodarującą, długotrwale bezrobotną, pozbawioną jakiegokolwiek majątku oraz nie uzyskującą żadnych dochodów. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z dnia 16 lutego 2015 r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała. W tym zakresie skarżącego wezwano o: - podanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz koszty zakupu leków powinny być udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp; - precyzyjne wskazanie źródeł, z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. W odpowiedzi wnioskujący nadesłał pismo procesowe z dnia 4 marca 2015 r., w którym podał, iż "na leki żywność, ubranie nie ma żadnych pieniędzy" i nie uzyskuje żadnych dochodów poza dodatkiem mieszkaniowym (78 zł) albowiem Ośrodek Pomocy Społecznej w C. od 3 lat "nie pomaga mu w żaden sposób". Wskazał również, że jest osobą długotrwale bezrobotną, nie posiada żadnego majątku i zamieszkuje w lokalu socjalnym, w którym "nie posiada" światła. Skarżący powtórzył powyższą argumentację w kolejnym piśmie procesowym, datowanym na 12 marca 2015 r. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku M. M. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Nie budzi także wątpliwości, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zbadać wnikliwie, z jednej strony - stan majątkowy i wysokość dochodów strony, zaś z drugiej - wysokość ponoszonych przez nią kosztów utrzymania. Następnie poddaje się ocenie relację pomiędzy tymi dochodami i kosztami. Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy tu odnotować, iż z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że ostatnim świadczeniem z pomocy społecznej, jakie pobierał skarżący było wsparcie w formie posiłku przyznane decyzją z dnia [...] r., na okres od 12 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. Dokumenty dołączone do tych akt potwierdzają również, iż w roku 2013 wnioskodawca nie regulował opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem. Tym samym trzeba przyznać, że jego sytuacja materialna była w przeszłości niewątpliwie trudna. Materiał dowodowy zgromadzony w rzeczonych aktach administracyjnych dotyczy jednak zasadniczo okresu sprzed półtora roku (w szczególności wywiad środowiskowy z dnia [...] r. oraz wydane w tamtym roku decyzje pierwszoinstancyjne) i nie pozwala na dokonanie wyczerpujących ustaleń co do tego, jak sytuacja ta kształtuje się obecnie. Dokonanie takich ustaleń było natomiast konieczne albowiem skarżący jest osobą młodą (37 lat) i zdrową (wynika to ze wspomnianego wyżej wywiadu środowiskowego), a co za tym idzie, istniejie wysokie prawdopodobieństwo, że jego sytuacja materialna mogła ulec w międzyczasie poprawie (np. poprzez znalezienie zatrudnienia). Dlatego, pismem z dnia 16 lutego 2015 r. skarżącego wezwano o podanie i udokumentowanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania oraz o podanie źródeł, z których czerpie obecnie środki na pokrycie tych wydatków. Zdaniem rozpoznającego wniosek, M. M. nie udzielił na to wezwanie dostatecznie jasnej i wyczerpującej odpowiedzi. Nadesłał bowiem jedynie dwa pisma procesowe: z dnia 4 marca 2015 r. i z dnia 12 marca 2015 r., w których oświadczył, że od dawna nie otrzymuje żadnego wsparcia z pomocy społecznej i nie uzyskuje żadnego dochodu poza dodatkiem mieszkaniowym, w kwocie 78 zł. Z drugiej zaś strony w ogóle nie określił, jakie konkretnie miesięczne koszty utrzymania ponosi, ani jaka jest ich wysokość. Ograniczył się bowiem do gołosłownych stwierdzeń, z których wynika, jakoby żadnych takich kosztów nie uiszczał. Podał bowiem, że w mieszkaniu "nie posiada" światła i nie ma telefonu stacjonarnego ani komórkowego, zaś "na leki, żywność i ubranie nie ma żadnych pieniędzy". Oświadczenia takie trudno jednak uznać za przekonujące. Skoro bowiem wyżej wymieniony wywodzi wyraźnie, że aktualnie (i już od dawna) nie otrzymuje żadnej pomocy z OPS w C. (a więc także pomocy w formie posiłków czy produktów żywnościowych) i nie powoływał się na fakt korzystania ze wsparcia innych instytucji charytatywnych, to wskazuje, że musi ponosić przynajmniej określone koszty związane z wyżywieniem. Pomimo wezwania wnioskujący nie nadesłał też żadnych dokumentów dotyczących obciążających go wydatków związanych z zamieszkiwanym lokalem (czynsz i opłata za wodę, energię elektryczną, wywóz nieczystości itp.), które również muszą go obciążać, skoro ma do tego lokalu określony tytuł prawny. Jeżeli natomiast także obecnie, wobec braku pieniędzy, należności tych nie uiszcza, to mógł przecież ten fakt uprawdopodobnić np. wezwaniami do zapłaty zaległości z niniejszego tytułu, zaświadczeniami o wysokości istniejących w tym zakresie zaległości, ewentualnie dokumentem potwierdzającym, że odłączono mu dostęp do energii elektrycznej. Żadne takie dokumenty nie zostały jednak przedstawione. W świetle zaprezentowanych wyżej okoliczności nie można przyjąć, aby aktualny stan majątkowy i sytuacja materialna strony zostały zobrazowane w sposób wystarczająco jasny. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nierzetelne czy niepełne wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest natomiast przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.