IV SA/Gl 430/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A w C. na decyzję Zarządu Województwa [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa [...] na lata 2007-2013, w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 500 zł (pięćset zł 00/100), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić; W dniu 23 maja 2016 r. do Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym A w C. zażądał całkowitego bądź częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżący podmiot finansuje swoją statutową działalność polegającą na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, przede wszystkim ze środków przekazywanych w ramach umowy zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia. Środki te nie są jednak wystarczające, co stanowi skutek niedoszacowania wartości procedur wysokospecjalistycznych i ratujących życie, których udzielenia nie można odmówić pacjentom. Udzielanie powyższych świadczeń ponad limit powoduje zadłużanie się szpitala, gdyż NFZ z reguły nie pokrywa tych wydatków w całości, zaś częściowy zwrot dokonywany jest z dużym opóźnieniem (po upływie około roku), co nie pozwala na bieżące regulowanie zobowiązań. Równocześnie we wniosku zadeklarowano, że kapitał własny strony skarżącej to (-) 44.148.041,89 zł, wartość posiadanych przez nią środków trwałych: 52.119.537,60 zł, jej wynik finansowy za ostatni rok obrotowy to strata w wysokości 6.053.673,48 zł, z kolei wynik finansowy za okres styczeń-luty 2016 r., to również strata, w kwocie 1.774.011,43 zł. Nadto podano, iż skarżący A posiada cztery rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kształtuje się następująco: - rachunek podstawowy: 1.878.147,15 zł; - rachunek ZFŚS: 72.605,96 zł; - rachunek pomocniczy: 16.106,31 zł; - rachunek pomocniczy: 179,44 zł. Dodatkowo zaakcentowano, że wobec wnioskodawcy toczą się postępowania egzekucyjne. Odpowiadając na wezwanie z dnia 9 czerwca 2016 r. skarżący A nadesłał kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - sporządzony na aktualnie obowiązującym formularzu, określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r., gdzie sprecyzował, iż domaga się całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. W treści tego formularza zasadniczo powtórzono podnoszoną wcześniej argumentację dodając, iż udział środków przekazywanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia w finansowaniu działalności statutowej tego podmiotu wynosi 99 %. Zaktualizowano przy tym dane dotyczące stanu rachunków bankowych strony i w tym zakresie podano, że rachunek podstawowy służący zaspokajaniu roszczeń z tytułu wynagrodzeń, danin publicznoprawnych i zobowiązań wobec dostawców wykazywał na koniec maja stan 789.371,91 zł. W tym miejscu zaznaczono, iż tak wysoka kwota stanowi kumulację środków sprzed daty wypłat wynagrodzeń pracowniczych, których miesięczna wartość wynosi około 1.800.000 zł. Równocześnie wskazano, iż na drugim rachunku - dotyczącym funduszu socjalnego, zdeponowane jest 733.670,96 zł, z kolei na dwóch pozostałych rachunkach bankowych (rachunki pomocnicze), brak jest jakichkolwiek środków. Na potwierdzenie tych danych przedstawione zostały wyciągi bankowe obrazujące stan wszystkich w/w rachunków na dzień 31 maja 2016 r. Nadto zadeklarowano, że stan gotówki w kasie A na dzień 31 maja 2016r. wynosił 19.715,82 zł, stan jego należności to 6.425.458,05 zł, zaś stan zobowiązań oraz rezerw na zobowiązania to 112.041.632,13 zł. Do wniosku dołączone zostały raporty kasowe obrazujące przepływy gotówki w skarżącym podmiocie, a także jego bilans, rachunek zysków i strat na dzień 31 grudnia 2015 r. oraz informacja o stanie należności i zobowiązań według stanu na ten dzień. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) nastąpić może wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności przyjdzie wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, jako że stanowi odstępstwo od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym z mocy art. 84 Konstytucji RP oraz art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych może być stosowane w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. To z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych może zatem nastąpić dopiero wtedy, gdy zdobycie środków na sfinansowanie tych należności jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Co więcej, trzeba zwrócić uwagę, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu Sądu (bądź referendarza mogącego podejmować rozstrzygnięcia w tym zakresie z mocy art. 258 § 1 p.p.s.a). Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd nie musi uwzględniać jego wniosku. Rzeczona fakultatywność jest tu konsekwencją faktu, że tego rodzaju podmiot posiada zorganizowaną strukturę i w swojej działalności powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z jego funkcjonowaniem oraz zgromadzić środki na ten cel. W tym zakresie rozpoznający wniosek w pełni popiera stanowisko wyrażone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2007 r. (sygn. akt I FZ 434/07 - dostępne w CBOSA). Mając na uwadze zaprezentowane wyżej rozważania prawne godzi się podkreślić, że pomimo trudnej sytuacji finansowej, przejawiającej się choćby wysoką stratą za rok ubiegły oraz bardzo wysokim stanem zobowiązań (i rezerw na zobowiązania), których suma kilkunastokrotnie przekracza stan należności, skarżący podmiot funkcjonuje i utrzymuje pewien poziom płynności finansowej. Trzeba tu mieć w polu widzenia, iż w okresie, w którym ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych posiadał na podstawowym rachunku bankowym płynne aktywa obrotowe w znacznej wysokości (ponad 1.878.000 zł - na koniec kwietnia 2016 r. oraz ponad 789.000 zł - na koniec maja 2016 r.), a nadto środki w kasie (z raportu kasowego za okres od 23 do 31 maja 2016 r. wynika, że do kasy A wpływały określone kwoty - z innych tytułów niż kontrakt zawarty z NFZ i były one przeznaczane przede wszystkim na rozliczanie oraz wypłatę zaliczek pracownikom lecz również, choć w mniejszym stopniu, na spłatę zobowiązań). Wnioskodawca dysponował zatem odpowiednimi płynnymi środkami pieniężnymi, a taki stan rzeczy - w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadniczo wyklucza przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. Pomimo to, uznano jednak, że żądania zgłoszonego przez stronę nie można było oddalić. Rozpoznając niniejszy wniosek nie sposób bowiem pominąć faktu, iż skarżący podmiot jest A, którego działalność polega - jak podkreślono we wniosku - na udzielaniu świadczeń zdrowotnych, w tym pomocy medycznej ratującej życie. Z tego powodu należało zastosować nieco szerszą optykę postrzegania kondycji finansowej wnioskującego niż tylko i wyłącznie poprzez saldo jego płynnych środków finansowych. Stronę skarżącą należy zaliczyć do szczególnej kategorii podmiotów ubiegających się o przyznanie prawa pomocy i dlatego, w ocenie rozpoznającego wniosek nie może ona być w tym zakresie oceniana w ten sam sposób jak osoba prawna w jej klasycznym i powszechnym rozumieniu. Trzeba wyraźnie podkreślić, że działalność skarżącego A jest w znacznej części (jak deklarowano aż 99 %) finansowana ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia, a więc niezależnie od wyników działania jednostki, co odróżnia ją od innych osób, w których, co do zasady wynik finansowy w całości zależy od ich działalności i procesów decyzyjnych zarządu (por. postanowienie tutejszego Sądu z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I SO/Gl 8/14 - dostępne w CBOSA). W tym kontekście przyjęto, że wniosek strony zasługuje na akceptację w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (taki był zresztą pierwotny zakres jej wniosku - vide: formularz - karta nr 24 akt sprawy). Reasumując, uwzględniwszy specyfikę skarżącego podmiotu, zakres jego działalności, która polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych finansowanych przez NFZ, jak również ujemny wynik finansowy i niewątpliwie słabą kondycję finansową, a także to, że środki zdeponowane na swoim rachunku podstawowym przeznacza w głównej mierze na wypłatę wynagrodzeń pracowniczych uznano, że uiszczenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi, w kwocie 2.000 zł stanowiłoby dla niego zbyt duże obciążenie, mogące rzutować negatywnie na warunki realizacji działalności statutowej. Z drugiej strony jednak - biorąc pod uwagę skalę środków będących w posiadaniu tego A, jak również opisane wyżej okoliczności świadczące o istnieniu po jego stronie pewnej płynności finansowej, brak było podstaw do całkowitego zwolnienia go od rzeczonych kosztów. W tych ramach przyjęto, że należność na poziomie 500 zł (czyli odpowiadająca zaledwie ¼ należnego wpisu) mieści w jego możliwościach płatniczych. Mając na względzie powyższe postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 i art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.