IV SA/Gl 431/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], działając na podstawie 104 K.p.a. i 163 K.p.a. oraz art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2016 r, poz. 1518 ze zm.) odmówił S. K. przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017 na dziecko K. L. w okresie zasiłkowym 2015/2016, podając w uzasadnieniu, że strona nie spełnia warunków do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia, gdyż nie jest ani rodzicem, ani opiekunem prawnym dziecka. Od powyższej decyzji S. K. wniósł odwołanie, wskazując, że jest opiekunem faktycznym dziecka K. L. i ponosi koszty związane z jej utrzymaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ omówił stan faktyczny i prawny sprawy. Kolegium wskazało, że postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek S. K. z dnia 29 lipca 2016 r. o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017 na dziecko K. L.. Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy K. – Z. powierzył S. K. pieczę nad małoletnią K. L.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdziło, że S. K. nie spełnia przesłanek ustawowych do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko: K. L., gdyż dziecko zostało mu powierzone w pieczę, a zatem aktualnie nie jest osobą uprawnioną do wnioskowanego świadczenia na wskazane dziecko. W szczególności S. K. nie jest dla tego dziecka rodzicem, opiekunem faktycznym, ani też opiekunem prawnym. Organ wyjaśnił stronie, że zgodnie z art. 2 pkt 10 cytowanej ustawy opiekun faktyczny to osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. S. K. taką osobą nie jest, nie ma też ustanowionej opieki prawnej nad tym dzieckiem. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący powtórzył, że jest opiekunem faktycznym dziecka K. L. i ponosi koszty jej utrzymania. Do skargi dołączył orzeczenie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] stwierdzające brak merytorycznych przesłanek do ustanowienia rodziny zastępczej dla K. L. oraz z dnia [...]r. powierzające skarżącemu pieczę nad tym dzieckiem. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Na rozprawie skarżący w całości podtrzymał skargę akcentując, że jest opiekunem faktycznym dziecka zgodnie z dokumentacją, którą także posiada MOPS, a postanowieniem z dnia [...]r. została prawomocnie przyznana mu piecza. Zaznaczył, że trwa procedura sądowa w sprawach jego ojcostwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – nie zaś pod względem słuszności i celowości. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 z późn. zm. -dalej "ustawa"). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich przyznawania i wypłacania (art. 1 ust. 1). Świadczeń rodzinnymi w świetle ustawy są m.in. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego (art. 2 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Do zasiłku rodzinnego, omawiana ustawa, w przepisie art. 8, przewiduje między innymi dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (pkt 6). Przy czym możliwość przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego uzależniona jest od uprzedniego przyznania samego zasiłku. Zgodnie z tym przepisem zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka: opiekunowi faktycznemu dziecka lub osobie uczącej się. Z definicji legalnej określonej w art. 3 pkt 14 ustawy wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. W ustawie o świadczeniach rodzinnych pojęcie opiekuna faktycznego wzmocniono zatem o element wystąpienia opiekuna z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Można stwierdzić, że opieka faktyczna jest postrzegana jako swoisty stan przejściowy z ekspektatywą ustanowienia formalnych relacji opiekuna i osoby, która sama nie może zapewnić sobie opieki. W sprawie niniejszej organy prawidłowo ustaliły, że S. K. nie mieści się w katalogu podmiotów uprawnionych do przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dziecko K. L.. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący nie jest w rozumieniu art. 4 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 14 ustawy opiekunem faktycznym dziecka – z uwagi na brak wniosku do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. W realiach niniejszej sprawy podkreślenia wymaga, że ustawa zawiera własną definicję pojęcia opiekuna faktycznego dziecka, którym w myśl art. 3 pkt 14 jest osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Z definicji tej wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest opiekunem faktycznym dziecka osoba, która wprawdzie faktycznie wykonuje wobec dziecka czynności opiekuńcze, ale nie wystąpiła o jego przysposobienie. Już tylko to uniemożliwia uznanie skarżącego za opiekuna faktycznego K. L. w rozumieniu przepisów ustawy. Z odpisu zupełnego aktu urodzenia K. L. wynika, że S. K. nie jest ojcem dziecka (karta 22 akt administracyjnych). Na dowód sprawowanej przez siebie "opieki" S. K. przedstawił postanowienie Sądu Rejonowego K.- Z. Wydział V Rodzinny i Nieletnich z dnia [...]r. sygn. akt [...]. Orzeczeniem tym powierzono skarżącemu – jako uczestnikowi postępowania o ustanowienie rodziny zastępczej dla małoletniej K. L.– pieczę nad małoletnią K. L., jednocześnie ustanawiając nadzór kuratora nad warunkami wychowawczo - bytowymi małoletniego dziecka pozostającego pod pieczą, na czas trwania postępowania w sprawie. W tym miejscu wskazać trzeba, że na podstawie art. 112 5 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r. poz. 2082 ze zm.), zwanej dalej "K.r.o." Sąd może powierzyć sprawowanie pieczy zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka. Sprawowanie pieczy zastępczej sąd może także powierzyć małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka, jeżeli osoby te zostały wpisane do rejestru osób zakwalifikowanych do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej, prowadzenia rodzinnego domu dziecka albo pełnią już funkcję rodziny zastępczej zawodowej lub rodziny zastępczej niezawodowej oraz prowadzących rodzinny dom dziecka (§ 1). Jeżeli jest to uzasadnione dobrem dziecka sąd może tymczasowo, nie dłużej jednak niż na 6 miesięcy, powierzyć pełnienie funkcji rodziny zastępczej małżonkom albo osobie niepozostającej w związku małżeńskim, którzy nie są wstępnymi albo rodzeństwem dziecka, niespełniającym warunku niezbędnych szkoleń, określonego w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dotyczących rodzin zastępczych. (§ 2). Tym samym ustawodawca, kierując się zasadą dobra dziecka, określił zasady funkcjonowania pieczy zastępczej nad dzieckiem, która ma charakter tymczasowy do czasu unormowania jego sytuacji życiowej i prawnej. Z dołączonego do skargi postanowienia Sądu Rejonowego K.-Z. w K. Wydział V Rodzinny i Nieletnich z dnia [...]r. sygn. akt [...] wynika, że sąd zmienił zarządzenia wychowawcze odnośnie małoletniej K. L. ograniczając władze rodzicielską matce – A. L. i powierzając pieczę nad dzieckiem S. K., który w świetle prawa nie jest ani ojcem dziecka, ani jego opiekunem prawnym, ani też opiekunem faktycznym. Z twierdzeń skarżącego wynika, że jest on biologicznym ojcem dziecka, ale twierdzenia te nie znajdują potwierdzenia w dokumentacji sprawy. Nie jest kwestionowane, że skarżący nie jest opiekunem prawnym dziecka. Skarżący nie jest również opiekunem faktycznym w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy. Wobec powyższego, w ocenie Sądu organ zasadnie uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych do uzyskania prawa do zasiłku rodzinnego na K. L., a tym samym dodatku do tego świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez to dziecko, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Należy przy tym podkreślić, że organy nie kwestionują wykonywanych przez skarżącego czynności związanych z wychowywaniem K. L.. Czym innym jednak jest opieka w znaczeniu potocznym (tak jak rozumie to skarżący), a czym innym w znaczeniu prawnym (nawet gdy odnosi się do zdefiniowanego w art. 3 pkt 14 "opiekuna faktycznego"), nadanym odpowiednią ustawą. Jak już wskazano na wstępie rozważań, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w swoim orzecznictwie nie mogą opierać się na kryterium słuszności, celowości lub sprawiedliwości społecznej. Niewątpliwie strona ponosi szereg obowiązków związanych z powierzoną jej pieczą nad małoletnią K. L., tym niemniej w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, z uwagi na rozróżnienie pojęć "pieczy" oraz "opieki" organy nie miały podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając zatem na uwadze, że organ odwoławczy w sposób niewadliwy dokonał subsumpcji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy do wynikających z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek przyznania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku, brak jest podstaw by przyjąć, że proces decyzyjny stosowania tych regulacji przebiegł nieprawidłowo i zarazem, aby wieńcząca go zaskarżona decyzja była wadliwa. W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.