IV SA/Gl 446/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją Prezydenta Miasta Z. Nr [...] z dnia [...] odmówiono M.R. świadczenia w postaci zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, iż strona pomimo prośby o podanie dokładnej informacji dotyczącej uzyskanego dochodu w miesiącach od [...] do [...] nie przedstawiła takiej informacji. W pismach wyjaśniających strona nie ustosunkowała się do prośby organu I instancji. Stąd też, z uwagi na brak możliwości zweryfikowania sytuacji dochodowej strony organ stwierdził, iż strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym co może stanowić podstawę do odmowy wnioskowanego świadczenia. Od tej decyzji M.R. wniósł odwołanie, w którym wyraził swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. W piśmie tym zatytułowanym "odwołanie" M.R. wniósł o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. Wskazał między innymi, że postępowanie organów to nakłanianie go do "życia z kradzieży" i "morderstwa samobójczego". Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium ustosunkowując się do żądania strony o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji wyjaśniło, iż tryb odwoławczy ma pierwszeństwo przed trybem nadzwyczajnym, w jakim dokonuje się np. stwierdzenia nieważności decyzji. W świetle przepisów k.p.a., jeżeli strona korzysta z toku instancji, to do jego wyczerpania nie powinny być podejmowane działania zmierzające do usunięcia nieprawidłowości w decyzji środkami pozainstancyjnymi, w tym w drodze stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a., to znaczy nie może rozpatrywać sprawy, co do istoty jak w postępowaniu odwoławczym. Zgodnie z przyjętą zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądów administracyjnych linią, tryb odwoławczy ma pierwszeństwo zastosowania przed trybami nadzwyczajnymi. Dalej wskazano, że postępowanie organu I instancji wszczęte zostało na wniosek M.R. z dnia [...] o przyznanie zasiłku stałego oraz środków pomocowych na miarę godności człowieka. Organ I instancji w dniu [...] przeprowadził przewidziany prawem wywiad środowiskowy, w trakcie którego skonkretyzował wniosek strony i ustalił, iż obok zasiłku stałego wnosi ona o przyznanie zasiłku okresowego, zasiłku celowego na żywność, na energię elektryczną, na doładowanie butli z gazem i na zakup opału. Ustalono, iż strona jest osobą niepełnosprawną, bierna zawodowo, ma problemy ze zdrowiem. Dochód strony stanowi dodatek mieszkaniowy, który jest w całości przekazywany na poczet opłaty czynszowej. Organ I instancji zobowiązał M.R. do dostarczenia w zakreślonym terminie informacji dotyczących jego sytuacji dochodowej w miesiącach od [...] do [...]. M.R. pismami z dnia [...] i [...] oraz [...] wystąpił do organu I instancji z wyjaśnieniami, przy czym z treści tych pism nie wynika jednoznacznie jakim dochodem M.R. dysponował w okresie od [...] do [...]. Strona wskazała jedynie, iż utrzymywała się z kradzieży. Kolegium podniosło, iż zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z ust. 2 pkt. 1 tego przepisu zasiłek stały ustala się w wysokości w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 529 zł miesięcznie. Wysokość zasiłku ustala się, odejmując od kryterium dochodowego dochód osoby samotnie gospodarującej lub odpowiednio dochód na osobę w rodzinie. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Natomiast w myśl art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu k.p.a. Zauważono, że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Z brzmienia przepisu art. 37 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, że postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Wskazać jednak należy, iż organ właściwy do przyznania zasiłku stałego, o którym orzeka w formie aktu związanego w przypadku spełnienia warunków przewidzianych w przepisie stanowiącym podstawę materialnoprawną jego wydania (art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), będzie zobligowany do podjęcia pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy, chyba że zachodzi jedna z przeszkód określonych w art. 11, bądź też przyznanie takiego uprawnienia pozostawałoby w kolizji z celami i zasadami pomocy społecznej. W ocenie Kolegium Odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie wystąpiła jedna z przeszkód uzasadniających odmowę przyznania świadczenia. Podstawę odmowy wnioskowanej pomocy stanowił art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło, iż przyznanie pomocy społecznej w zdecydowanej większości przypadków uzależnione jest od sytuacji majątkowej potencjalnego świadczeniobiorcy, w szczególności zaś od jego dochodów, zaś pracownicy prowadzący postępowanie w sprawie przyznania świadczeń mają uprawnienia do sprawdzania i weryfikowania takich informacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż organ I instancji pracuje z trudnym klientem, jednakże nie zwalnia to organu administracji od należytego i wyczerpującego informowania strony postępowania o jego uprawnieniach i obowiązkach oraz o konsekwencjach związanych z niepodejmowaniem współpracy o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium stwierdza, iż zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Strona winna przedstawić szczegółowe informacje dotyczące jej sytuacji finansowej w w/w okresie. Jak wynika z akt sprawy strona nie udzieliła w tym zakresie wymaganych informacji odbiegając w w/w pismach stanowiących odpowiedź na żądanie organu prowadzącego przedmiotowe postępowanie. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji przedwcześnie uznał, iż zachowanie strony wskazuje na brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Po pierwsze zauważyć należy, iż strona nie złożyła oświadczenia o braku współpracy, natomiast jej pisma stanowiące odpowiedź na żądanie organu I instancji dotyczące podania sytuacji dochodowej w okresie od [...] do [...] wskazują na chęć lub próbę współpracy z pracownikiem socjalnym, niestety na etapie postępowania organu I instancji nieefektywną. Kolegium zauważyło, iż konieczne jest pouczenie strony o konsekwencjach braku współpracy poprzez nie podanie istotnych dla sprawy informacji. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, iż ustalenie prawa do zasiłku stałego uzależnione jest od ustalenia dochodu strony, a brak możliwości ustalenia dochodu z przyczyn leżących wyłącznie po stronie wnioskodawcy uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.Nadto Kolegium wskazało, iż art. 3 ust 1 ustawy o pomocy społecznej przewiduje wsparcie dla rodzin i osób w ich wysiłkach zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji materialno-bytowej. Jedną z możliwości przezwyciężenia sytuacji w jakiej znalazła się strona jest jej uprawnienie do wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego, który został szczegółowo określony w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Takie prawo ma również zgodnie z art. 110 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej, który może wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne. Końcowo, wobec powyższych ustaleń Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż pomimo tego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy może wskazywać na brak współpracy strony z organem I instancji w zakresie ustalenia jej faktycznej sytuacji dochodowej, uznanie o braku współpracy z pracownikiem socjalnym nastąpiło w ocenie organu odwoławczego przedwcześnie. Kolegium, wskazując na ciężką sytuację strony oraz fakt, iż wnioskodawca mógł nie zostać dostatecznie zapoznany z warunkami przyznania pomocy społecznej, stwierdziło, iż organ I instancji w ponownym postępowaniu administracyjnym ponownie podejmie kroki zmierzające do ustalenia faktycznej sytuacji dochodowej strony. W bardzo obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący M.R. oświadczył, iż nie zgadza się z treścią zaskarżonej decyzji i domaga się stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Ponownie wskazał, że postępowanie organów to nakłanianie go do "życia z kradzieży" i "morderstwa samobójczego". Wyjaśnił, że jego zdaniem to co uzyska z "kradzieży" nie może być potraktowane jako jego dochód. Podniósł, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Na zakończenie podkreślił, ze korzysta z prawa do własnej obrony i "po urzędach chodzi z siekierami i nożami w torbie". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi. W dualistycznym uzasadnieniu odpowiedzi na skargę, z jednej strony Kolegium przytoczyło argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, a z drugiej strony wskazywało, że utrzymało w mocy decyzję organu I instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle wyżej powołanych kryteriów Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu zatem skarga M.R. nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie skarżący uczynił kasacyjną decyzję organu odwoławczego, który wobec stwierdzonych podczas kontroli instancyjnej uchybień stosując art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji. Zatem w niniejszej sprawie ocenie Sadu poddane zostało zbadanie, czy zaistniały przesłanki warunkujące przekazanie sprawy do rozstrzygnięcia organowi I instancji. Godzi się podnieść, że charakter rozstrzygnięć organu odwoławczego w sposób bezpośredni jest determinowany obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą dwuinstancyjności. Jej istota polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy zawisłej przed organem pierwszej instancji. Co istotne rola organu odwoławczego nie ogranicza się tu jedynie do kontroli decyzji, lecz organ ten jest zobligowany ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć, według stanu prawnego i faktycznego obowiązującego w chwili wydawania decyzji. Organ odwoławczy rozpoznając sprawę obowiązany jest poddać ocenie materiał dowodowy zebrany i zbadany przez organ I instancji musi również ocenić dokonane przez ten organ ustalenia, a następnie usunąć stwierdzone naruszenia prawa materialnego i procesowego, których dopuścił się organ niższej instancji (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C.H. BECK Warszawa 2006 r., s. 606). Wyjątkiem od zasady merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy jest treść art. 138 § 2 K.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części. Zastosowanie powołanego unormowania uzasadnione jest zatem brakiem jakiegokolwiek postępowania dowodowego przed organem I instancji lub prowadzeniem, go w sposób wadliwy w całości czy znacznej części. Bowiem w takiej sytuacji organ wyższej instancji nie może, bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, konwalidować stwierdzonych uchybień. Wskazać przyjdzie, że w dniu wydawania decyzji przez organ I instancji jak i organ odwoławczy obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182). Art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zawierający konstytucyjną zasadę pomocniczości , stanowi iż, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 7 tej ustawy pomocy tej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej. Na mocy natomiast art. 8 ust. 1 omawianej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40,41, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją mającą za zadanie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W myśl przepisu art. 4 omawianej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W myśl tej zasady (aktywności) osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ponieważ ustawodawca nie sprecyzował, w jaki sposób ów obowiązek ma być realizowany, należy rozumieć go szeroko. Będzie to każde zachowanie beneficjenta zmierzające do przezwyciężenia trudnej sytuacji, a więc np. współpraca z pracownikiem socjalnym, organami pomocy społecznej, aktywne poszukiwanie pracy, wniesienie powództwa o alimenty lub inne roszczenia (patrz artykuł Karoliny Stopka CASUS 2007/4/23). Przeto też w każdym przypadku przyznanie pomocy społecznej jest uzależniona od własnej inicjatywy rodzin i osób, które winny podejmować działania mające na celu zmianę swojej sytuacji bytowej. Formy tego współdziałania określa organ pomocy społecznej tym niemniej omawiana ustawa w art. 11 ust. 2 stanowi, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W tej mierze wskazać przyjdzie, iż w aktach sprawy zalegają dokumenty z treści których wynika, że skarżący nie pozostawał bierny, reagował na pisma organu I instancji składając stosowne wyjaśnienia, które jednak organ I instancji uznał za niesatysfakcjonujące. Sąd w składzie tu orzekającym zgadza się z twierdzeniem organu odwoławczego, że specyficzna postawa prezentowana przez skarżącego nie zwalnia organu I instancji od należytego i wyczerpującego informowania strony postępowania o jego uprawnieniach i obowiązkach oraz o konsekwencjach związanych z niepodejmowaniem współpracy o której mowa w art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwym przy tym jest, że strona winna przedstawić szczegółowe informacje dotyczące jej sytuacji finansowej. Jak wynika z akt sprawy strona nie udzieliła w tym zakresie wymaganych informacji na żądanie organu prowadzącego przedmiotowe postępowanie. Należy jednak podzielić stanowisko organu odwoławczego, że organ I instancji przedwcześnie uznał, iż zachowanie strony wskazuje na brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Faktycznie bowiem strona nie złożyła oświadczenia o braku współpracy, natomiast jej pisma stanowiące odpowiedź na żądanie organu I instancji dotyczące podania sytuacji dochodowej w okresie od [...] do [...] wskazują w samej rzeczy na chęć lub próbę współpracy z pracownikiem socjalnym. Trafnie przy tym Kolegium zauważyło, iż konieczne jest pouczenie strony o konsekwencjach braku współpracy poprzez nie podanie istotnych dla sprawy informacji, albowiem ustalenie prawa do zasiłku stałego uzależnione jest od ustalenia dochodu strony. Dopiero brak możliwości ustalenia dochodu z przyczyn leżących wyłącznie po stronie wnioskodawcy uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia. Przewidywana bowiem w omawianej ustawie pomoc ma charakter przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Taka rola pomocy społecznej stawia przede wszystkim na edukację jej beneficjentów. Powinna ona wzmocnić ich odpowiedzialność oraz uświadomić im prawo do samostanowienia o sobie. Istotne jest również przeciwdziałanie uzależnieniu od pomocy społecznej. Prawidłowo była również konstatacja Kolegium wskazująca, iż art. 3 ust 1 ustawy o pomocy społecznej przewiduje wsparcie dla rodzin i osób w ich wysiłkach zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji materialno-bytowej. Jedną z możliwości przezwyciężenia sytuacji w jakiej znalazła się strona jest jej uprawnienie do wyegzekwowania obowiązku alimentacyjnego, który został szczegółowo określony w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a takie prawo ma również zgodnie z art. 110 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej, który może wytaczać na rzecz obywateli powództwa o roszczenia alimentacyjne. Z powyżej naprowadzonych powodów Sąd w składzie tu orzekającym podzielił pogląd organu odwoławczego, że pomimo tego, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy może wskazywać na brak współpracy strony z organem I instancji w zakresie ustalenia jej faktycznej sytuacji dochodowej, jednakże uznanie o braku współpracy z pracownikiem socjalnym nastąpiło przedwcześnie. Stąd też trafna jest uwaga Kolegium, że skarżący nie został dostatecznie zapoznany z warunkami przyznania pomocy społecznej. Należy tu podkreślić, iż powinność współdziałania wyznacza określone obowiązki dla świadczeniobiorcy i pracownika socjalnego. W ocenie Sądu stwierdzone w niniejszym postępowaniu, uchybienia proceduralne dotyczące zaskarżonej decyzji organu I instancji nie mogły zostać usunięte w ramach postępowania odwoławczego z uwagi na pewne wadliwości przeprowadzonego przed organem I instancji postępowania wyjaśniającego. Z tych względów w ocenie Sądu decyzja organu I instancji nie zapadła po wszechstronnym wyjaśnieniu stanu faktycznego, a te okoliczności uzasadniły zastosowanie przez Kolegium regulacji art. 138 § 2 k.p.a., gdyż okoliczności, których wyjaśnienie w decyzji kasacyjnej nakazał organ odwoławczy były niezbędne do merytorycznego rozpoznania sprawy i nie mogły zostać wyjaśnione w toku uzupełniającego postępowania dowodowego. Ustosunkowując się do żądania strony o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji godzi się powtórzyć za organem odwoławczym, że tryb odwoławczy ma pierwszeństwo przed trybem nadzwyczajnym, w jakim dokonuje się np. stwierdzenia nieważności decyzji. W świetle przepisów k.p.a., jeżeli strona korzysta z toku instancji, to do jego wyczerpania nie powinny być podejmowane działania zmierzające do usunięcia nieprawidłowości w decyzji środkami pozainstancyjnymi, w tym w drodze stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a., to znaczy nie może rozpatrywać sprawy, co do istoty jak w postępowaniu odwoławczym. Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.