IV SA/Gl 448/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. - Zakład Pracy Chronionej w S. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie inspekcji pracy oddala skargę. Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy decyzją nr [...] zawartą w nakazie z dnia 09 lutego 2017 r., nr rej.: [...] nakazał zapewnić pracownikom A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Zakład Pracy Chronionej w S., wykonującym pracę w budynku portierni, mieszczącym się na terenie B w K. przy ul. [...], ustępu zlokalizowany w budynku, w którym odbywa się praca lub w budynku połączonym z nim obudowanym przejściem. Pismem z dnia 21 lutego 2017 r. A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Zakład Pracy Chronionej z siedzibą w S. wniosło odwołanie od nakazu. W treści odwołania strona wskazała, że portiernia, o której mowa w nakazie, nie posiada instalacji kanalizacyjnej, dlatego brak jest możliwości wyposażenia ww. portierni w ustęp. Jednocześnie strona wskazała na możliwość wyposażenia tego pomieszczenia w ustęp posiadający szczelny zbiornik nieczystości, zgodne z § 27 ust. 4 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z dnia 28 sierpnia 2003 r. Decyzją Znak: [...] z dnia [...]r. Okręgowy Inspektor Pracy Państwowej Inspekcji Pracy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2015 r. poz. 640 ze zm.) orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że po kontroli przeprowadzonej w dniach 13,16,30 stycznia oraz 3,6,9 lutego 2017 r. w A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Zakładzie Pracy Chronionej z siedzibą w S., inspektor pracy skierował do pracodawcy nakaz z dnia 09 lutego 2017 r., nr rej.: [...], w sprawie zapewnienia pracownikom Spółki wykonującym pracę w budynku portierni, mieszczącym się na terenie B w K. przy ul. [...], ustępu zlokalizowany w budynku, w którym odbywa się praca lub w budynku połączonym z nim obudowanym przejściem. Nakaz został prawidłowo doręczony stronie w dniu 14 lutego 2017 r. Organ odwoławczy podniósł, że w ramach kontroli przeprowadzonej w A Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Zakładzie Pracy Chronionej z siedzibą w S. dokonano ustaleń w zakresie realizacji przez pracodawcę obowiązku zapewnienia bezpiecznych warunków pracy w budynku portierni mieszczącym się na terenie B w K. przy ul. [...]. Inspektor pracy ustalił, że w budynku portierni brak jest ustępu -pracownikom zapewniono dostęp do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, w tym ustępu, zlokalizowanych na parterze oraz w piwnicach budynku głównego B, mieszczących się w odległości nie większej niż 75 m (ok. 25 m) od stanowiska pracy zlokalizowanego w pierwszym pomieszczeniu portierni; skorzystanie z ustępu wymaga jednakże przejścia ok. 10 metrowego odcinka, na terenie otwartym, pomiędzy wolnostojącym budynkiem portierni a budynkiem głównym Zespołu (budynki nie są połączone obudowanym przejściem). Inspektor pracy ustalił również, że budynek portierni wyposażony jest w instalację wodociągową i kanalizacyjną. Organ zaznaczył, iż powyższe ustalenia zostały zaprotokołowane w protokole kontroli, nr rej.: [...], z którym Prezes Zarządu - Kierownik Zakładu został zapoznany i który podpisał, a nadto do ustaleń zawartych w protokole nie wniesiono zastrzeżeń. Organ odwoławczy podkreślił, że myśl przepisu art. 207 § 2 pkt 1 i 2 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany: 1) organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy; 2) zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń. Zgodnie zaś z przepisem § 111 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zmianami oraz z 2011 r. Nr 173, poz. 1034) pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom pomieszczenia i urządzenia higie-nicznosanitarne, których rodzaj, ilość i wielkość powinny być dostosowane do liczby zatrudnionych pracowników, stosowanych technologii i rodzajów pracy oraz warunków, w jakich ta praca jest wykonywana. Wymagania dla pomieszczeń i urządzeń higienicznosa-nitarnych określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. Na podstawie § 3 ust. 2 załącznika nr 3 do ww. rozporządzenia pracodawca zatrudniający do dwudziestu pracowników powinien zapewnić im co najmniej ustępy i umywalki, a także warunki do higienicznego przechowywania odzieży własnej (domowej), roboczej i ochronnej oraz do higienicznego spożywania posiłków. Jeżeli w zakładzie pracy takiego pracodawcy nie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia i prace brudzące lub nie występują szczególne wymagania sanitarne, miejsca do spożywania posiłków, przechowywania odzieży oraz umywalki mogą znajdować się w jednym pomieszczeniu. Natomiast zgodnie z § 28 ust. 1 i 2 załącznik nr 3 do ww. rozporządzenia na każdych trzydziestu mężczyzn zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadać co najmniej jedna miska ustępowa i jeden pisuar, lecz nie mniej niż jedna miska i jeden pisuar przy mniejszej liczbie zatrudnionych. Na każde dwadzieścia kobiet zatrudnionych na jednej zmianie powinna przypadać jedna miska ustępowa, lecz nie mniej niż jedna miska przy mniejszej liczbie zatrudnionych. Organ odwoławczy podkreślił, że w trakcie postępowania kontrolnego inspektor pracy ustalił, że budynek portierni wyposażony jest w instalację wodociągową i kanalizacyjną. Pomimo tego w budynku portierni brak jest ustępu - pracownikom zapewniono dostęp do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, w tym ustępu, zlokalizowanych na parterze oraz w piwnicach budynku głównego B, mieszczących się w odległości nie większej niż 75 m (ok. 25 m) od stanowiska pracy zlokalizowanego w pierwszym pomieszczeniu portierni. Organ zaakcentował, że w trakcie kontroli inspektor pracy ustalił, że w umywalce zabudowanej w drugim pomieszczeniu portierni nie zapewniono dostępu do ciepłej wody. W tym zakresie do pracodawcy skierowana została decyzja ustna: "Zapewnić dostęp do ciepłej wody w umywalce zabudowanej w drugim pomieszczeniu portierni w K. przy ul. [...]". Okręgowy Inspektor Pracy podkreślił, że w treści odwołania Prezes Zarządu - Kierownik Zakładu, a zatem ta sama osoba, która bez wznoszenia zastrzeżeń, podpisała protokół kontroli, nr rej.: [...] wskazała, że "portiernia nie posiada instalacji kanalizacyjnej". Jednocześnie w treści odwołania strona wskazała na § 27 ust. 4 ww. rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z tym przepisem dla pracowników zatrudnionych na otwartej przestrzeni poza terenem zakładu pracy przez okres nie dłuższy niż 3 miesiące oraz zatrudnionych w budynkach niewyposażonych w instalację wodociągową i kanalizacyjną mogą być urządzane ustępy wyposażone w szczelne zbiorniki nieczystości. W takim przypadku ustępy mogą nie spełniać wymagań określonych w ust. 1, 2 i 3 oraz w § 26 ust. 2. Okręgowego Inspektora Pracy w K. podniósł, iż w jego opinii powyższe nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem budynek portierni wyposażony jest w instalację wodociągową i kanalizacyjną. Ustalenia takie zostały zaprotokołowane w dokumencie urzędowym, jakim jest protokół kontroli. Ustalenia te zostały zatwierdzone i podpisane przez Prezesa Zarządu - Kierownika Zakładu. Pomimo prawidłowego pouczenia w zakresie uprawnienia do wniesienia zastrzeżeń do ustaleń stanu faktycznego zawartego w protokole, Prezes Zarządu - Kierownik Zakładu nie skorzystał z tego uprawnienia, nie zakwestionował dokonanych ustaleń. Ponadto organ podkreślił, że wykonanie przez pracodawcę w czasie kontroli decyzji ustnej: "Zapewnić dostęp do ciepłej wody w umywalce zabudowanej w drugim pomieszczeniu portierni w K. przy ul. [...]", świadczy o tym, że budynek portierni wyposażony jest w instalację wodociągową i kanalizacyjną. PoDsumowując – organ odwoławczy wskazał – że z tych względów inspektor pracy był uprawniony do wydania zaskarżonego nakazu. Przepis art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy stanowi bowiem, że w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżące A Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, Zakład Pracy Chronionej w S. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że budynek portierni jest własnością B, a firma użytkuje ten budynek i nie jest w stanie wyposażyć portierni w ustęp, ponieważ wiązałoby się to z remontem, na który B musiałby wydać zgodę, której na dzień dzisiejszy nie wyda gdyż dyrekcja B ma w planach przeprowadzenie remontu budynku portierni w bieżącym roku. Strona skarżąca poinformowała, iż ustęp jest zlokalizowany w budynku B oddalonego o 25 m od budynku portierni, natomiast dbając o jak najlepsze warunki pracy pracowników jest w stanie wyposażyć portiernie w toaletę przenośną dopóki nie zostanie przeprowadzony remont. Rygorystyczne egzekwowanie nieżyciowego przepisu spowoduje zamknięcie w/w portierni i w konsekwencji likwidację stanowisk pracy osób niepełnosprawnych, co w obecnej sytuacji na rynku pracy będzie skutkowało z problemami tychże osób. Jednocześnie strona skarżąca podniosła, że osoby pracujące na w/w posterunku nie wnoszą żadnych zastrzeżeń do pracy oraz do korzystania z ustępu zlokalizowanego w budynku B i wniosła o przesłuchanie tych osób. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Organy inspekcji pracy są uprawnione do kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy (art. 1 ustawy z dnia 13.04.2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy). Nakazy usunięcia stwierdzonych uchybień kierują do pracodawców, albowiem to pracodawcy są odpowiedzialni za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy (vide: art. 207 par. 1 kodeksu pracy). Jak stanowi art. 3 kodeksu pracy pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 sierpnia 2003r. (sygn. IPK 284/02, OSNP 2004/17/297) wyjaśnił przy tym, że w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy pracodawcą jest przedsiębiorca, który jako osoba fizyczna prowadzi działalność na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, nie zaś prowadzone przez niego przedsiębiorstwo jako zorganizowany zespół składników materialnych i niematerialnych przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej. Merytorycznie zaskarżona decyzja nie naruszyła prawa. Podstawę prawną skarżonego nakazu stanowiły przepisy: art. 11 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, art. 233 kodeksu pracy oraz § 2 pkt 2 i § 111 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i § 3 ust. 2 i § 28 ust. 1 i 2 załącznika numer 3 do tego rozporządzenia. Z art. 11 punkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy, o ile dotyczy ono naruszenia zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień. Powołany przez organ w decyzji pierwszoinstancyjnej art. 233 kodeksu pracy stanowi, że pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom odpowiednie urządzenia higieniczno-sanitarne oraz dostarczyć niezbędne środki higieny. Do urządzeń higieniczno-sanitarnych zaliczają się też pomieszczenia higieniczno-sanitarne obejmujące: szatnie, umywalnie, pomieszczenia z natryskami, pomieszczenia higieny osobistej kobiet, ustępy, palarnie, jadalnie, pomieszczenia do ogrzewania się pracowników, do prania, odkażania, suszenia i odpylania odzieży roboczej i ochronnej (vide: słownik pojęć zawarty w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z dnia 26.09.1997r. tj. Dz. U. z 2003r. Nr 169, poz. 1650). Szczegółowe regulacje w zakresie wymagań stawianych poszczególnym pomieszczeniom higieniczno-sanitarnym zawiera załącznik numer 3 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. I tak z par. 1 punkt 1 załącznika numer 3 wynika, że pomieszczenia higieniczno-sanitarne powinny znajdować się w budynku, w którym odbywa się praca, albo w budynku połączonym z nim obudowanym przejściem, które w przypadku przechodzenia z ogrzewanych pomieszczeń pracy powinno być również ogrzewane. Paragraf 25 wskazuje, w jakich odległościach od stanowisk pracy powinny być lokalizowane ustępy, a paragraf 26 określa skąd powinny prowadzić wejścia do ustępów, w co ustępy powinny być wyposażone oraz jakim wymogom powinny odpowiadać drzwi prowadzące do pomieszczeń ustępu. Użycie przez ustawodawcę kategorycznych sformułowań przy określaniu obowiązków pracodawcy związanych z zapewnieniem pracownikom pomieszczeń i urządzeń higieniczno-sanitarnych oraz przy określaniu wymogów jakim powinny odpowiadać pomieszczenia i urządzenia higieniczno-sanitarne, jednoznacznie wskazuje, że organy inspekcji pracy zostały pozbawione możliwości orzekania na podstawie tzw. "uznania administracyjnego". Stwierdzenie zatem w czasie kontroli inspekcji pracy okoliczności niewypełnienia w ogóle, bądź niewypełnienia należycie, obowiązków pracodawcy w zakresie zapewnienia pracownikom pomieszczeń i urządzeń higieniczno-sanitarnych, rodzi po stronie organu konieczność wystosowania wobec pracodawcy nakazu usunięcia w określonym terminie stwierdzonych uchybień stosownie do zapisu art. 11 punkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Każdy obywatel ma bowiem prawo, stosownie do art. 66 pkt 1 Konstytucji RP, do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia realizacji tego prawa określa ustawa kodeks pracy i wydane z upoważnienia kodeksu pracy ogólne warunki bezpieczeństwa i higieny pracy. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika zaś bezspornie - czego nie kwestionuje strona skarżąca - że w budynku portierni brak jest ustępu -pracownikom zapewniono dostęp do pomieszczeń higieniczno-sanitarnych, w tym ustępu, zlokalizowanych na parterze oraz w piwnicach budynku głównego B, mieszczących się w odległości nie większej niż 75 m (ok. 25 m) od stanowiska pracy zlokalizowanego w pierwszym pomieszczeniu portierni; skorzystanie z ustępu wymaga jednakże przejścia ok. 10 metrowego odcinka, na terenie otwartym, pomiędzy wolnostojącym budynkiem portierni a budynkiem głównym Zespołu (budynki nie są połączone obudowanym przejściem). Ustalono również, że budynek portierni wyposażony jest w instalację wodociągową i kanalizacyjną. Przy takich ustaleniach nakaz mający zapewnić dostęp do pomieszczenia ustępowego wraz z umywalką bez konieczności wychodzenia na zewnątrz budynku, w którym odbywa się praca jest nakazem zgodnym z treścią przywołanych przepisów. Prawidłowości wystosowanego nakazu nie podważa argumentacja przywołana w skardze skoncentrowana na wykazywaniu trudności z wykonaniem nałożonego nakazu. Należy także wskazać, że obowiązek zapewnienia osobom świadczącym pracę bezpiecznych i higienicznych warunków pracy dotyczy również pracodawców prowadzących działalność w budynkach będących własnością innego podmiotu. Prawo osób wykonujących pracę do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy nie może być ograniczone z powodu wykonywania pracy w budynkach, stanowiących własność innych podmiotów - innych pracodawców (w analizowanej sprawie własność B). A zatem obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy ciąży na podmiocie, na rzecz którego wykonywana jest praca - niezależnie od podstawy prawnej użytkowania obiektu, w którym praca jest wykonywana. Nadto, w zakresie obowiązku przestrzegania przez pracodawcę przepisów prawa, w tym obowiązku przestrzegania przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, wola pracowników nie ma znaczenia, dlatego też bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji pozostaje to, że pracownicy wykonujący pracę na posterunku portierni, nie wnoszą zastrzeżeń co do warunków pracy oraz konieczności korzystania z ustępu zlokalizowanego w budynku B. Podsumowując godzi się wskazać, że dokonując kontroli kwestionowanej decyzji w wyżej określonych ramach nie dostrzegł Sąd uchybień skutkujących jej wzruszeniem. Zapadła ona bowiem w wyniku wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, właściwej oceny dowodów, trafnych ustaleń faktycznych oraz prawidłowych rozważań prawnych, przy zastosowaniu właściwej normy prawnej. Zatem nie uchybia przepisom prawa procesowego. Kierując się powyższymi względami Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i dlatego orzekł jak w wyroku na mocy art. 151 P.p.s.a.