IV SA/Gl 45/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.), Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Protokolant stażysta Agnieszka Zygmunt, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2005 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...]r., nr [...] Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Prezydent Miasta J. odmówił przyznania A. D. dodatku mieszkaniowego. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591), zaś jej materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy art. 7 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.) oraz § 1-5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 156, poz. 1817). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż w trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono, iż skarżący jest właścicielem dwóch samochodów, to jest [...], rok produkcji [...] o wartości ok. [...]. zł oraz [...] rok produkcji [...] o wartości ok. [...]tys. zł. Zdaniem Prezydenta Miasta J. wskazana okoliczność świadczy o rażącej dysproporcji pomiędzy dochodami rodziny zainteresowanego wykazanymi w złożonej deklaracji a jej faktycznym stanem majątkowym, co zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 przywołanej ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., uzasadnia odmowę przyznania świadczenia, o które ubiegała się strona. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. A. D. wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia podjętego przez organ I instancji. Skarżący podkreślił, iż wartość posiadanego samochodu wynosi zaledwie około 1 tys. zł, zaś ponoszone w związku z jego eksploatacją opłaty sprowadzają się do kosztów ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej i wynoszą w skali roku tylko [...] zł. Wskazał także, iż przedmiotowy pojazd jest mu niezbędny w celu dojazdów do pracy, ponieważ komunikacja miejska nie obsługuje odpowiednich połączeń na tej trasie. Z kolei zakup drugiego pojazdu został zdaniem strony w całości sfinansowany przez jej brata, który jest faktycznym użytkownikiem rzeczonego auta i to on pokrywa wydatki związane z jego utrzymaniem. Przyczyną zarejestrowania omawianego samochodu na nazwisko skarżącego był natomiast wyłącznie zamiar uzyskania zniżki na ubezpieczenie, do której brat nie byłby uprawniony. Mając na uwadze powyższe A. D. wywiódł, iż jest właścicielem omawianego pojazdu jedynie z formalnego punktu widzenia i fakt ten nie rodzi dla niego zarówno żadnych korzyści jak i obciążeń finansowych. Na marginesie skarżący zaakcentował, że poniósł znaczne wydatki na remont zajmowanego lokalu, gdyż w chwili otrzymania znajdował się on w złym stanie technicznym. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 17 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856) oraz w oparciu o art. 7 ust. 3 i art. 17 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium powołało się na art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. podkreślając, iż organ właściwy do rozpoznania wniosku o dodatek mieszkaniowy może odmówić przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Przepis ten stanowi zatem podstawę odmowy przyznania spornego świadczenia pomimo spełnienia przez zainteresowaną osobę kryteriów warunkujących jego otrzymanie. Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy wywiódł, że decyzja stanowiąca przedmiot odwołania nie narusza obowiązującego prawa, gdyż ustalona w toku przeprowadzonego postępowania okoliczność, że w posiadaniu gospodarstwa domowego skarżącego znajdują się dwa samochody osobowe upoważniała Prezydenta Miasta J. do odmowy uwzględnienia jego wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Przedmiotowe świadczenie przyznaje się bowiem osobom lub rodzinom, które znajdują się w niedostatku i nie są w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. Tymczasem gospodarstwo domowe wnioskodawcy do rodzin takich nie należy ponieważ stać je było na zakup dwóch samochodów oraz na ponoszenie znacznych kosztów ich utrzymania i eksploatacji, które zdaniem Kolegium nie zaliczają się do wydatków związanych z realizacją elementarnych potrzeb rodziny. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ II instancji wskazał, iż nie uzasadniają one uchylenia kwestionowanej decyzji ponieważ nie zmieniają faktu, że deklarowane przez A. D. dochody są niższe niż faktyczny rozmiar wydatków jego gospodarstwa domowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona dała wyraz niezadowoleniu z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Skarżący powtórnie powołał się na okoliczność, że jeden samochód jest mu nieodzowny do dojazdów do pracy, zaś koszty zakupu i utrzymania drugiego ponosi jego brat, który jest faktycznym posiadaczem rzeczonego pojazdu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium ponownie odwołało się do argumentacji podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywodząc, iż stronie prawidłowo odmówiono przyznania dodatku mieszkaniowego. Okoliczność posiadania przez wyżej wymienionego dwóch samochodów osobowych świadczy bowiem o rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami jego rodziny a jej faktycznym stanem majątkowym. Tym samym w sprawie zachodzą podstawy do wydania rozstrzygnięcia odmownego w oparciu o art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zarówno bowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem nie mogą one pozostać w obrocie prawnym. Zasady przyznawania świadczenia pieniężnego w postaci dodatku mieszkaniowego, obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji, uregulowane zostały w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Stosownie zatem do treści art. 17 ust. 1 przywołanej ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., w latach 2003 i 2004 dodatek mieszkaniowy przysługiwał osobom, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekraczał 160% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym lub 110% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku. W tym miejscu trzeba jednak podkreślić, iż na mocy art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r., organ właściwy do wydania decyzji w sprawie dodatku mieszkaniowego mógł odmówić przyznania rzeczonego świadczenia, jeżeli w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Należy tu wyjaśnić, że pod pojęciem dysproporcji należy rozumieć "brak proporcji, symetrii, równowagi, brak harmonijnego stosunku między przedmiotami, zjawiskami, cechami występującymi łącznie, niewspółmierność, niesymetryczność" (patrz: Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom I, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r., s. 490). Dysproporcja wymieniona w cytowanym art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych powinna być nadto rażąca a zatem "dająca się łatwo stwierdzić, wyraźna, oczywista, niewątpliwa, bezsporna, bardzo duża" (tamże, tom III, s. 24). Mając na uwadze powyższe godzi się podnieść, że organ orzekający o przyznaniu spornego świadczenia upoważniony był do podjęcia rozstrzygnięcia odmownego wyłącznie w sytuacji, gdyby poczynione w toku postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne wskazywały jednoznacznie, że sytuacja materialna, w tym wysokość wydatków zainteresowanej rodziny odbiegała w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości od deklarowanego rozmiaru jej dochodów. Decyzja taka powinna zatem zostać poprzedzona szczegółowym postępowaniem wyjaśniającym a nadto poparta wyczerpującym uzasadnieniem, zawierającym gruntowne i obszerne omówienie przesłanek stanowiących podstawę wyrażonego w jej treści stanowiska. Przedstawiony wyżej pogląd jest zgodny z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz: wyrok z dnia 13 lutego 2003 r., sygn. akt I SA 1684/02). Tymczasem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. oparło swą decyzję o założenie, iż gospodarstwo domowe skarżącego było w stanie pokryć znaczne koszty zakupu oraz utrzymania i eksploatacji dwóch samochodów osobowych, a zatem okoliczności sprawy pozwalają na stwierdzenie rażącej dysproporcji, o której mowa w przywołanym art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie takie budzić może uzasadnione wątpliwości. Trzeba bowiem zaakcentować, że organ odwoławczy nie dokonał wystarczająco dokładnych ustaleń w zakresie wysokości kosztów, jakie miały być ponoszone w związku z eksploatacją rzeczonych pojazdów. Z kolei brak precyzyjnych danych dotyczących rozmiaru przedmiotowych wydatków, popartych odpowiednimi dokumentami źródłowymi (np. dowody wpłat, faktury, paragony) uniemożliwia formułowanie wniosku, iż nie znajdują one pokrycia w deklarowanej kwocie dochodów, przypadającej na gospodarstwo domowe zainteresowanych. Warto tu zwrócić uwagę, że oba samochody stanowiące własność A. D. przedstawiały wartość zaledwie [...] zł oraz [...] zł a zatem nie sposób przychylić się do poglądu aby niewspółmierność pomiędzy kosztami ich zakupu oraz utrzymania a dochodem rodziny wyżej wymienionego była oczywista i nie wymagała poparcia dokładnymi danymi liczbowymi. W konsekwencji trudno także zgodzić się z twierdzeniem aby okoliczności sprawy wskazywały jednoznacznie, że udzielenie pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe byłoby nieuzasadnione. Godzi się także podkreślić, że organ administracyjny nie ustosunkował się do wyjaśnień skarżącego, iż jego gospodarstwo domowe nie ponosi kosztów eksploatacji drugiego z rzeczonych pojazdów, gdyż pokrywane są one w całości przez jego brata, który samochodu tego używa. W ocenie Sądu na aprobatę nie zasługuje również argumentacja, zgodnie z którą skarżący powinien był wydatkować posiadane środki finansowe w pierwszym rzędzie na uiszczenie opłat czynszowych a nie na utrzymanie i eksploatację samochodu, gdyż nie należy to do podstawowych potrzeb bytowych gospodarstwa domowego. Organ II instancji nie odniósł się bowiem do twierdzeń A. D., że sporny pojazd jest mu niezbędny w celu dojeżdżania do pracy. Nieuwzględnienie przywołanych wywodów przy jednoczesnym braku podjęcia czynności zmierzających do ich weryfikacji rzutuje w sposób bezpośredni na wadliwość zaskarżonej decyzji. Z treści oświadczeń złożonych w przedmiotowej kwestii przez stronę wynika bowiem, że jej transport do miejsca zatrudnienia publicznymi środkami komunikacji jest w dużym stopniu utrudniony a w konsekwencji dojazdy własnym samochodem stanowią jedyny racjonalny sposób zapewnienia sobie takiego transportu. W tym stanie rzeczy posiadanie niedrogiego pojazdu osobowego i ponoszenie kosztów jego utrzymania mieściłoby się w pojęciu elementarnej potrzeby życiowej skarżącego. Przedstawione powyżej zagadnienia nie zostały należycie wyjaśnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., co zdaniem Sądu stanowi naruszenie uregulowań zawartych w art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Rzeczone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy gdyż brak dokładnych ustaleń w powyższym zakresie spowodować mógł nieuzasadnioną odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy nieodzowne będzie przede wszystkim ustalenie czy jeden z samochodów stanowiących własność skarżącego jest rzeczywiście używany i utrzymywany przez jego brata. Wskazane zagadnienie powinno zostać wyjaśnione poprzez wezwanie zainteresowanego do przedłożenia umowy, na mocy której osoba ta miałaby z przedmiotowego auta korzystać. Z kolei w braku takiej umowy zasadnym będzie złożenie przez brata strony stosownych oświadczeń w powyższym zakresie. Następnie organ administracyjny powinien precyzyjnie określić wysokość wydatków, jakie ponoszone są przez A. D. w związku z korzystaniem z samochodu (lub dwóch samochodów) i w tym celu wezwać wyżej wymienionego do przedstawienia dokumentów źródłowych potwierdzających ich dokonanie. Organ ten powinien nadto ustosunkować się do twierdzeń skarżącego, zgodnie z którymi posiadany pojazd służy przede wszystkim zapewnieniu mu niezbędnego dojazdu do miejsca pracy. Dopiero wyjaśnienie powyższych okoliczności umożliwi dokonanie prawidłowej oceny co do możliwości odmowy przyznania spornego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. Ponieważ nieprawidłowości obciążające zaskarżoną decyzję dotyczą także rozstrzygnięcia zapadłego w I instancji, właściwe będzie aby czynności zmierzające do dokonania wskazanych wyżej ustaleń przeprowadzone zostały przez Prezydenta Miasta J. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), działając na podstawie art. 132 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Ustosunkowując się wniosku strony o "przyznanie należnych kosztów", wyrażonego w piśmie procesowym z dnia [...]r. należy odnotować, że żądanie zgłoszone przez A. D. w powyższym zakresie jest bezprzedmiotowe. Skarżący nie poniósł bowiem żadnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym, gdyż mocą postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2004 r. został zwolniony z obowiązku zapłaty wpisu od skargi. Nie uiszczał w niniejszej sprawie również żadnych innych opłat sądowych. Równocześnie strona nie korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika a zatem nie dokonała także wydatków związanych z kosztami zastępstwa procesowego.