IV SA/Gl 452/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Pismem z dnia [...] K.B. zażądał ustanowienia adwokata powołując się na kłopoty zdrowotne oraz na brak orientacji w zakresie problematyki objętej niniejszą sprawą. Następnie, to jest w dniu [...] skarżący nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż wnosi nie tylko o ustanowienie adwokata lecz nadto także o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ponownie powołał się na problemy zdrowotne oraz na brak wiedzy koniecznej do obrony swoich interesów. Równocześnie zadeklarował, że zamieszkuje z matką, którą się opiekuje, jednak nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego (w rubryce nr 6 urzędowego formularza wniosku dotyczącej stanu rodzinnego nie wymienił żadnych osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe). Oświadczył także, iż nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości i nie osiąga jakichkolwiek dochodów. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 17 lutego 2016 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie skarżącego wezwano o: - podanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp.). Wskazano, że wydatki z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na zakup leków powinny być udokumentowane; - wskazanie i udokumentowanie źródeł, z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - skarżący czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Podano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach - należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli skarżący otrzymuje w tym celu pożyczki lub darowizny od osób fizycznych - należy podać ich wysokość oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia podpisane przez pożyczkodawców (darczyńców) potwierdzające wysokość środków przekazanych w ramach tych pożyczek (darowizn) oraz określające datę ich przekazania i ewentualny sposób oraz termin zwrotu. Jeżeli natomiast wspomnianym źródłem utrzymania jest sprzedaż surowców wtórnych - należy przedłożyć dowody wypłaty, pokwitowania bądź inne dokumenty wystawione przez punkty skupu, potwierdzające wysokość uzyskanych z tego tytułu środków; - potwierdzenie - np. stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności - problemów zdrowotnych, na które skarżący powołuje się we wniosku. W odpowiedzi wnioskujący nadesłał jedynie pismo datowane na [...], w którym wskazał, iż nie korzysta z pomocy społecznej. Oświadczył przy tym, że należności związane z mieszkaniem opłaca jego matka, natomiast on sam pokrywa wyłącznie koszty wyżywienia, na które pozyskuje środki w ramach "drobnych datków od dobrych ludzi" oraz ze sprzedaży surowców wtórnych. Wraz z tym pismem skarżący nadesłał kopię karty informacyjnej leczenia szpitalnego, potwierdzającą jego pobyt w szpitalu w okresie od [...] do [...]. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi K.B. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Skarżący korzysta więc w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i dlatego jego wniosek w tym zakresie jest od samego początku bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (stanowisko zgodne z poglądem wyrażonym w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału z dnia 9 lutego 2016 r. - karta nr 24 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskujący zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może więc nastąpić wyłącznie wtedy, gdy strona zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jasny, jednoznaczny i wolny od wątpliwości. Zdaniem rozpoznającego wniosek, K.B. wymogu tego nie zachował albowiem nie wyjaśnił w sposób dostatecznie jasny i wyczerpujący zarówno kosztów swojego utrzymania jak i źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie. Z wywodów wnioskodawcy wynika, iż nie uzyskuje on jakichkolwiek dochodów. Równocześnie w treści wniosku oświadczył wyraźnie, że choć zamieszkuje z matką, to nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego (w rubryce nr 6 urzędowego formularza "PPF" dotyczącej stanu rodzinnego nie wymienił żadnych osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe). Oświadczeniu temu przeczą jednak jego późniejsze twierdzenia, zawarte w piśmie z dnia [...], gdzie podał, iż należności za wspólnie zamieszkiwany lokal opłaca w całości jego matka - co z kolei wskazuje na wspólne gospodarowanie wyżej wymienionych (o ewentualnym odrębnym gospodarowaniu można by bowiem mówić jedynie w przypadku wyraźnego podziału tych kosztów pomiędzy skarżącego i matkę). Sprzeczność ta rzuca cień na wiarygodność oświadczeń wnioskodawcy. K.B. nie podał również wysokości pozostałych kosztów swojego utrzymania (tj. poza opłatami związanymi z mieszkaniem), takich jak wyżywienie, zakup środków czystości, odzieży, leków itd. ani nie wyjaśnił dostatecznie okoliczności dotyczących źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie. Odpowiadając na wezwanie w tym zakresie (zarządzenie z dnia 17 lutego 2016 r.) ograniczył się do stwierdzenia, iż środki te pozyskuje ze sprzedaży surowców wtórnych (puszki i butelki) oraz z "drobnych datków od dobrych ludzi". Tymczasem oświadczenie takie nie może być uznane za wystarczające. Pomimo, iż w przywołanym wezwaniu z dnia 17 lutego 2016 r. wskazano wyraźnie i precyzyjnie, w jakim zakresie należy udzielić wyjaśnień, skarżący nie określił, w jakich kwotach pozyskuje te środki, kto konkretnie mu je przekazuje ani też nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które mogłyby przynajmniej uprawdopodobnić jego twierdzenia (jak np. pokwitowania wystawione przez punkty skupu surowców wtórnych). W tym stanie rzeczy oświadczenia skarżącego nie mogą być uznane za przekonujące zwłaszcza, że jest on relatywnie młody ([...] lat), a jego wywody jak również dokumenty dołączone do akt sprawy nie wskazują, aby rzeczywiście zachodziły okoliczności powodujące konieczność utrzymywania się z - jak to określił - "datków dobrych ludzi". Wnioskodawca nie podnosił bowiem, aby był niezdolny do pracy czy też niepełnosprawny. Jakkolwiek zaś powoływał się na kłopoty zdrowotne, to jednak wbrew wyraźnemu wezwaniu nie zdołał potwierdzić tego żadnym dokumentem. Nadesłał bowiem jedynie kartę informacyjną dotyczącą jego pobytu w szpitalu w okresie od [...] do [...], która w żadnym razie nie obrazuje jego aktualnego stanu zdrowia, gdyż dotyczy okresu sprzed [...] lat. Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy stwierdzić przyjdzie, że skarżący nie spełnił wymogu, od zachowania którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odstępując od złożenia wystarczająco jasnych i wiarygodnych wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Zważywszy powyższe, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.