IV SA/Gl 480/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę Wnioskiem z dnia [...]r. P.S. wniósł o umorzenie zaległości z tytułu zaliczki alimentacyjnej w kwocie [...] zł według stanu na dzień [...]r. powołując się na swoją [...] oraz okoliczność, iż jest osobą bezrobotną bezskutecznie poszukującą pracy. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Kierownik Działu świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., na podstawie art. 12, art. 13, art. 16, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. odmówił wnioskodawcy umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że P.S. jest zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy w R. od [...]r., zasiłek dla bezrobotnych utracił z dniem [...]r. z powodu upływu okresu do jego pobierania. Obecnie utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej i zgodnie ze złożonym oświadczeniem jest osobą samotną. Jednakowoż w ocenie organu umorzenie należności może nastąpić w sytuacjach wyjątkowych uniemożliwiających spłatę zadłużenia, do których organ zaliczył całkowitą niemożność podjęcia zatrudnienia. Tymczasem, zdaniem organu, w przypadku P.S. taka sytuacja nie występuje, mimo zaliczenia go do [...]. Dalej organ ustalił, że P.S. podejmował i kończył zatrudnienie w powtarzających się cyklach, co uniemożliwiło prawidłową obsługę zobowiązań alimentacyjnych. Ponadto nie informował urzędu pracy o tym, że jest dłużnikiem alimentacyjnym, pomimo, że wobec dłużników alimentacyjnych podejmowane są szczególne działania umożliwiające im podjęcie zatrudnienia. Takie postępowanie w ocenie organu, wzbudza wątpliwość co do chęci dłużnika do obsługi swoich zobowiązań alimentacyjnych. Od powyższej decyzji P.S. wniósł odwołanie, uznając to rozstrzygnięcie za krzywdzące i niesłuszne. Podał, że jest osobą [...] i bezrobotną oraz leczy się [...], m.in. na [...], zaś polityka urzędu "represji a nie pomocy" pogłębia jego chorobę. Działania pracowników opieki społecznej uznał za powierzchowne i niezrozumiałe, pozwalające wątpić w poczucie sprawiedliwości. Ze względu na swoją sytuację wniósł o umorzenie należności alimentacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji dotyczące sytuacji strony, podkreślając, że w okresie ostatniej rejestracji w urzędzie pracy P.S. otrzymał dwie oferty pracy (w obu przypadkach nie został zatrudniony) oraz złożył kartę kandydata na kurs [...]. Ponadto z pisma PUP w R. wynika, że dopiero od OPS w R. otrzymał informację, że P.S. jest dłużnikiem alimentacyjnym oraz, że w związku z tym będą mu przedstawiane oferty pracy dla [...]. Następnie organ w oparciu o art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej wskazał, że organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych uwzględniając jego sytuację dochodową i rodzinną. Zaznaczył, że decyzja podjęta w tym zakresie ma charakter decyzji uznaniowej, ulga dotyczyć może wyłącznie umorzenia w całości należności dłużnika. Wreszcie, że poza uwzględnieniem sytuacji dochodowej i rodzinnej można także wziąć pod uwagę inne okoliczności wpływające na sytuację osoby zobowiązanej jak zdarzenia i wypadki losowe, szkody, klęski żywiołowe oraz bezskuteczne poszukiwanie zatrudnienia przy pomocy urzędu pracy. Po rozważeniu stanu faktycznego i prawnego Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy. Organ I instancji rozpatrzył bowiem podanie strony pod kątem jej sytuacji dochodowej i rodzinnej oraz innych okoliczności wpływających na ocenę sytuacji strony. Nie doszło zatem do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Nie zgadzając się z powyższą decyzją P.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Podniósł, że wszystkie okoliczności, tj. stan zdrowia, przebywanie na zasiłku dla bezrobotnych, korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej ma związek z chorobą [...], na którą cierpi od [...]r. zaś podejmowanie i "kończenie" zatrudnienia w powtarzających się cyklach jest efektem tej choroby, a nie złej woli. Zdaniem skarżącego wskazane okoliczności w oczywisty sposób przemawiają na jego korzyść. Wobec powyższego wniósł o umorzenie ciążących na nim należności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że skarżący ma [...], co umożliwia podjęcie zatrudnienia na otwartym ryku pracy. Jako dłużnik alimentacyjny winien był poczynić aktywne starania o uzyskanie zatrudnienia, a w szczególności poinformować urząd pracy o konieczności znalezienia ofert pracy, czego nie uczynił. Nadto z wyjaśnień skarżącego nie wynika, iżby wskazywał jakiekolwiek zainteresowanie spełnianiem obowiązków alimentacyjnych wobec swojego dziecka. Na rozprawie skarżący podniósł, że w okresie [...] przez [...] miesiące był zatrudniony, a umowa o pracę już wygasła. Obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, mieszka razem z dziećmi, na które obowiązany jest płacić alimenty i ich matką. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z e zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Przy czym dokonanie takiej oceny następuje na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. W tych to ramach Sąd przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Jak z przepisu tego wynika, organ administracji działa w ramach uznania administracyjnego. W gestii zatem organu jest odmowa lub przychylenie się do wniosku strony. Nie oznacza to oczywiście, że decyzje w tym przedmiocie mogą być podejmowane w sposób dowolny. Organ administracji ograniczony jest bowiem postanowieniami przytoczonego wyżej przepisu wskazującego, że w tym zakresie powinno brać się pod uwagę sytuację dochodową osoby zobowiązanej i rodziny tych osób. Dopiero po ustaleniu tej sytuacji organ może rozstrzygać o umorzeniu ciążących na dłużniku alimentacyjnym należności biorąc pod uwagę okoliczności odnoszące się do tej sytuacji przemawiające za udzieleniem wnioskowanej ulgi, jak i przeciw jej udzieleniu. Nie można przy tym zapominać również o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie na podstawie art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych. Badając zatem wskazane w art. 16 cyt. ustawy przesłanki organ winien rozważyć czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. W niniejszej sprawie organy zarówno I jak i II instancji trafnie uznały, że wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaty zaliczki alimentacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały w sprawie takie okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie żądania skarżącego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący od [...]r. jest osobą bezrobotną, z prawem do zasiłku, który pobierał do [...]r., od [...]r. utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, legitymuje się [...] i jak twierdzi od [...] lat leczy się [...]. Był zatrudniony w różnych zakładach pracy oraz przed ostatnią rejestracją dwukrotnie zarejestrowany jako osoba bezrobotna ([...]) i wyrejestrowany w związku z podjęciem zatrudnienia. Ponadto skarżący jest osobą samotną, a zatem oprócz obowiązku alimentacyjnego (łącznie [...] zł na [...] dzieci) nie ma żadnych osób na utrzymaniu. Prawidłowo, oceniając sytuację dochodową skarżącego, organy miały na uwadze nie tylko jego aktualną sytuację dochodową ale również i inne okoliczności jak stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem stan zdrowia skarżącego, na co wskazuje [...] nie stanowi przeszkody w możliwości uzyskiwania dochodu. [...] oznacza jedynie [...] (art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych – t. j. Dz. U. z 2008 r. nr 14, poz. 92).Trafne jest zatem stanowisko organów, iż fakt zaliczenia skarżącego do [...] nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Ponadto z informacji Urzędu Pracy w R. zawartej w piśmie z dnia [...]r. wynika, że skarżący złożył kartę kandydata na kurs [...], co świadczy, że czyni starania w zakresie przekwalifikowania zawodowego. Również okoliczność, że wskazany urząd pracy podejmuje szczególne działania wobec dłużników alimentacyjnych w sposób istotny zwiększa szansę na znalezienie przez skarżącego pracy i podjęcie zatrudnienia. Przyjdzie również zauważyć, że w toku postępowania skarżącemu umożliwiono złożenie dodatkowych wyjaśnień dla uzasadnienia żądania. Pomimo tego skarżący innych argumentów ani okoliczności nie przedstawił, stwierdzając jedynie, że jest osobą samotną, utrzymującą się ze świadczeń z pomocy społecznej i nie ma nic więcej do dodania. Zdaniem Sądu stan faktyczny został ustalony i oceniony zgodnie z przepisami prawa materialnego. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a organy administracji orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W świetle okoliczności niniejszej sprawy organ mógł bowiem wyciągnąć wniosek, że realne jest w chwili obecnej uzyskanie zwrotu należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych, co przemawiałoby przeciwko ich umorzeniu. Dodatkowo tylko można wskazać, że zmiana stanu faktycznego zaistniała po dniu wydania zaskarżonej decyzji może stanowić podstawę do ponownego ubiegania się o umorzenie należności w całości bądź w części. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił