IV SA/Gl 541/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Rogowska-Bil po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2013 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Działając z upoważnienia Burmistrza Miasta S. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 6 pkt 14, art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1 i 2, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 ze zm.), rozporządzenia Rady ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2012 poz. 823) oraz art. 104 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej k. p. a. odmówił B.Z. przyznania pomocy w formie zasiłku stałego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, lub pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinnie, to jest kwoty 456 zł. W przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, natomiast w przypadku osoby w rodzinie- wysokość zasiłku stałego stanowi różnica między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Jak podaje organ w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że B. Z. zamieszkuje wspólnie z żoną w budynku usytuowanym na terenie Związku A, gdzie zajmuje jedno pomieszczenie, kuchnię, łazienkę oraz WC. Podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego pozostają wspólne. W trakcie wywiadu B.Z. oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego jedynym źródłem dochodu jest połowa dochodu z najmu w wysokości 70 zł. Na dowód powyższego B. Z. przedłożył odpis aktu notarialnego z dnia [...] r. ustanawiającego rozdzielność majątkową z żoną E.Z. Ponadto oświadczył, że żona nie łoży na jego utrzymanie, ponosi jedynie część opłat przypadającą na nią w związku z utrzymaniem domu, a z uwagi na jego stan zdrowia pomaga mu w podstawowych czynnościach takich jak pranie, sprzątanie czy gotowanie. Powyższe informacje zostały potwierdzone przez E.Z. podczas przeprowadzonego z nią wywiadu dobrowolnej alimentacji na rzecz B. Z.. Ponadto E.Z. podała, że utrzymuje się z emerytury w wysokości 949,99 zł, do której ma prawo od grudnia 2012 r. Organ I instancji zauważył również, że B. Z. korzysta z pomocy Ośrodka od marca 2007 r., w tym między innymi do listopada 2012 r. pobierał świadczenie w formie zasiłku stałego. W okresie pomiędzy marcem 2007 r. a grudniem 2012 r., w trakcie wszystkich postępowań administracyjnych prowadzonych w związku ze składanymi przez B.Z. wnioskami o pomoc oświadczał on, że wspólnie z żoną prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe. Dopiero po uzyskaniu przez E.Z. uprawnień do świadczenia emerytalnego, co było przyczyną przekroczenia kryterium dochodowego dwuosobowej rodziny ustanowił on z żoną rozdzielność majątkową. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem rodziny rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Z uwagi na fakt, że B. Z. nadal pozostaje w związku małżeńskim z E.Z., z którą wspólnie zamieszkuje, a E.Z. nadal zajmuje się prowadzeniem domu organ uznał, że wskazane wyżej osoby stanowią rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę zaistniałe okoliczności świadczące, że B. Z. nadal prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną organ I instancji do miesięcznego dochodu rodziny wliczył: dochód z najmu w wysokości 140 zł miesięcznie oraz świadczenie emerytalne E. Z. w wysokości 949,99 zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny wynosi zatem 1089,99 zł, co stanowi kwotę 544,99 zł na osobę i przekracza ustawowe kryterium na osobę w rodzinie, tj. kwotę 456 zł uprawniającą do korzystania z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniósł B.Z., który wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do zasiłku stałego uznał za krzywdzące ze względu na fakt, że jest osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a jego jedynym dochodem jest kwota 70 zł, co stanowi połowę kwoty 140 zł z tytułu najmu ogródka. Ponadto B.Z. podniósł, że pomimo tego, że zamieszkuje z żona w jednym budynku, to nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, a jedyna wspólność polega wyłącznie na sprzątaniu, gotowaniu i praniu przez E. Z. Fakt, że posiada z żoną rozwodu uzasadnił brakiem środków finansowych na jego przeprowadzenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawiono wymogi, jakie musi spełniać osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, w tym zasiłku stałego. Organ zaznaczył, że po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego brak jest podstaw do potraktowania strony jako osoby prowadzącej samodzielnie gospodarstwo domowe, gdyż B.Z. zamieszkuje z żoną i wspólnie z nią gospodaruje oraz partycypuje w opłatach związanych z utrzymaniem domu, a także że w razie potrzeby może liczyć na pomoc żony. Powyższe potwierdziła również E.Z. Zdaniem Kolegium powyższe nie świadczy o odrębności w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Za odrębnością nie przemawia również sama umowa ustanowienia rozdzielności majątkowej, nie wyłącza ona bowiem wynikającego z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązku wzajemnego wspierania się małżonków. Kolegium przychyliło się do twierdzeń organu I instancji, że strona wraz z żoną pozostają w faktycznym związku i wspólnie zamieszkują i gospodarują, a tym samym stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Nadto organ II instancji zaznaczył, że dochód rodziny wynosi 1 089,99 zł, co daje dochód na osobę w rodzinie w wysokości 544,99 zł. Jego wysokość powoduje, że strona mimo orzeczonego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności nie spełnia warunków formalnych do otrzymania zasiłku stałego, bowiem dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł B.Z. W skardze zakwestionował stanowisko organu, że wspólnie z żoną prowadzą gospodarstwo domowe. Ponadto jego zdaniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. niesłusznie powołało się na przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakładające na małżonków obowiązek wspólnego wpiera się pomimo ustanowionej rozdzielności majątkowej, gdyż zarówno Gmina S. jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawach dotyczących obywateli i wynikających z ustaw praw i powinności opierają się tylko i wyłącznie na ustawach ograniczających pomoc materialną dla obywateli. B. Z. wniósł o pozytywne rozpatrzenie skargi z uwagi na to, że nie posiada środków na zakup lekarstw i środków do życia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało argumentacje analogiczną do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p. p. s. a.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na mocy art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie rozważań należy dostrzec, że B.Z. jest osobą korzystającą od wielu lat ze świadczeń pomocy społecznej w tym z zasiłku stałego. Do momentu uzyskania przez E. Z. uprawnień do świadczenia emerytalnego, w trakcie wszystkich postępowań administracyjnych toczących się w okresie od marca 2007 r. do grudnia 2012 r. skarżący wskazywał, że prowadzą wspólnie z żoną gospodarstwo domowe. Po uzyskaniu przez E. Z. uprawnień do emerytury, co było powodem przekroczenia kryterium dochodowego dwuosobowej rodziny, a tym samym powodem utracenia przez B.Z. prawa do pobierania zasiłku stałego, ustanowił on z żoną rozdzielność majątkową, twierdząc że w chwili obecnej sam prowadzi gospodarstwo domowe. Mając powyższe na względzie należy przede wszystkim odnieść się do pojęcia rodziny występującego na gruncie ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do art. 6 pkt 14 tej ustawy pod pojęciem rodziny rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające we wspólnym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Takie brzmienie przepisu pozwala uznać, że pojęcie rodziny na gruncie pomocy społecznej ma charakter szczególny i nie nawiązuje do pojęcia rodziny w rozumieniu konstytucji RP. Definicja ustawowa pojęcia rodziny nawiązuje do faktycznego związku między dwojgiem lub większą liczbą osób wyrażającym się wspólnym zamieszkiwaniem i gospodarowaniem. Stwierdzenie czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia jest osobą samotnie gospodarującą wymaga zbadania, czy codzienne sprawy prowadzenia gospodarstwa domowego, takie jak: zapewnienie środków utrzymania, utrzymanie porządku i czystości, przygotowanie posiłków, świadczenie pomocy w prowadzeniu spraw (urzędowych, związanych z utrzymaniem zdrowia, wypoczynkiem i rekreacją) nie odbywają się z udziałem osoby przebywającej w gospodarstwie, która jedną z tych czynności wykonywałby na zasadzie współpracy w osiągnięciu wspólnych celów życiowych (W. Maciejko, P. Zabornia, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010). Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy przyjdzie zauważyć, że skarżący zamieszkuje wspólnie z małżonką, która ze względu na jego stan zdrowia pomaga mu w codziennych czynnościach oraz sprawuje nad nim opiekę. Skarżący akcentuje, że od stycznia 2013 r. pomiędzy nim a E. Z. istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, która jego zdaniem przesądza o tym, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a okoliczność ta przenosi się również na pojęcie rodziny, a tym samym wpływa na ewentualne prawo do zasiłku stałego. Z punktu widzenia ustawy okoliczność ta mogłaby stanowić przesłankę pozytywną w sytuacjach, w których organ administracji nie byłby w stanie w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ocenić sytuacji faktycznej występującej w danej rodzinie. W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie występuje, ponieważ ustalenia organu I instancji pozwalają uznać, że B. Z. wspólnie zamieszkuje z żoną, nadto żona sprawuje opiekę nad nim, tym samym wyczerpane zostały podstawowe elementy składające się na pozostawanie w faktycznym związku. W tym przypadku należy również dostrzec, że B.Z. pozostaje z E. Z. nie tylko w związku faktycznym, ale i prawnym, ponieważ są małżeństwem, a okoliczność ta posiada w tym zakresie także istotne znaczenie, ponieważ jest to przesłanka pozwalająca uznać, że osoby te stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Należy dostrzec jeszcze jeden aspekt rozpatrywanej sprawy. Skarżący podkreśla, że każdy z małżonków utrzymuje się z własnych środków finansowych. Otóż jest to o tyle wątpliwe, że do momentu otrzymania przez E.Z. uprawnienia do świadczenia emerytalnego z ZUS jedyną osobą, która posiadała środki finansowe w rodzinie był skarżący, albowiem uzyskiwał on dochód z najmu oraz otrzymywał z Ośrodka Pomocy Społecznej w S. zasiłek stały. Tak więc na przestrzeni kilku lat E.Z. pozostawała na utrzymaniu męża. Przeprowadzona powyżej analiza sytuacji faktycznej występującej w rodzinie skarżącego oraz istniejący stan normatywny pozwala uznać, że stanowisko zarówno organu I jak i II instancji sprowadzające się do uznania, że skarżący wraz z E.Z. stanowią rodzinę i prowadzące na tej podstawie do obliczenia miesięcznego dochodu członka rodziny w kwocie 544,99 zł znajduje umocowanie faktyczne i prawne. Przyjęta przez organy wykładnia art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej jest zasadna, a tym samym nie występuje przesłanka przewidziana w treści art. 145 § 1 ust. 1 p.p.s.a., która pozwalałaby uwzględnić wniesioną skargę. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić.