IV SA/Gl 56/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi K.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. Nr [...] skierowana do K.P. ustalono wysokość świadczeń nienależnie pobranych z decyzji Nr [...] z dnia [...] r. w postaci zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01 października 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 2295,00 zł (15 x 153 zł.) i zażądano zwrotu w terminie 14 dni licząc od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] została uchylona decyzja dnia [...]r. [...] na postawie której został wypłacony zasiłek pielęgnacyjny w okresie w którym się nie należał. Organ I instancji zacytował przepisy obowiązujące w tym zakresie. Podkreślił, iż od miesiąca października 2010 r. strona jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS. Wypełnia to przesłankę art.30. ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kwestii uznania zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01 października 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. w wysokości 2295,00 zł. za świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi. Od tej decyzji K.P. wniosła odwołanie w terminie ustawowym. W odwołaniu stwierdziła, że nie była świadoma , że nie może pobierać zasiłku pielęgnacyjnego wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym z ZUS. Strona wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w całości w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją Nr [...] z dnia [...]r . organ I instancji przyznał K.P. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 01 października 2009 r. na stałe w kwocie 153,00 zł. miesięcznie, albowiem uznał, że strona spełnia przesłanki ustawowe do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Następnie w dniu 26 stycznia 2012 r. organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji Nr [...] z dnia [...]r.. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] organ I instancji uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...]r., ponieważ stronie od miesiąca października 2010 r. został przyznany dodatek pielęgnacyjny z ZUS. W dniu 28 sierpnia 2012 r. organ I instancji zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Zaskarżoną zaś decyzją organ I instancji ustalił wysokość nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zażądał jego zwrotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, iż zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Natomiast stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 cyt. ustawy). 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Stąd też mając na uwadze powyższy przepis prawny, jak również fakt, iż K.P. od dnia 01 października 2010 r. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego przy emeryturze wypłacanej przez ZUS, Kolegium stwierdziło, że za okres od 01 października 2010 r. do 31 grudnia 2011 r. zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 2295,00 zł. został jej wypłacony nienależnie. W opinii organu odwoławczego, w przypadku strony zachodzi bowiem przesłanka świadczeń nienależnie pobranych z art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych, a co za tym idzie pobrany przez stronę zasiłek pielęgnacyjny w w/wym. okresie w wysokości 2295,00 zł. jest zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Odnosząc się do wyrażonego w odwołaniu strony stwierdzenia, że znajduje się trudnej sytuacji materialnej, Kolegium poinformowało stronę, iż zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca K.P. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji. Zarzuciła organowi naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 7 i 77 k.p.a. oraz naruszenie zasad informowania stron i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W uzasadnieniu powtórzyła twierdzenia zawarte w odwołaniu oraz stwierdziła że nie była prawidłowo pouczona, że nabycie prawa do dodatku pielęgnacyjnego powoduje utratę prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto skarżąca podniosła swoją trudną sytuację życiową, dochodową i zdrowotną i stwierdziła, że nie będzie w stanie zwrócić kwoty świadczenia nienależnie pobranego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał zaprezentowana wcześniej argumentację. Nadto ustosunkowując się do zarzutów skarżącej podniesionych w skardze, Kolegium wskazało, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego złożony przez skarżącą w dniu 20 września 2009 r. zawierał pouczenie o zasadach nabywania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W pouczeniu tym wyraźnie wskazano, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Pod pouczeniem widnieje data 20 września 2009 r. i podpis skarżącej. Ponadto w części II wniosku znajduje się podpisane przez skarżącą oświadczenie, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do zasiłku pielęgnacyjnego. Pod decyzją Nr [...] z dnia [...]r. przyznająca K.P. zasiłek pielęgnacyjny, również znajduje się pouczenie że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zatem - w opinii Kolegium - argument skarżącej, że nie była prawidłowo pouczona iż nabycie praw do dodatku pielęgnacyjnego powoduje utratę prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa". W myśl art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8). W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że decyzją Nr [...] z dnia [...] r. organ I instancji przyznał K.P. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 01 października 2009 r. na stałe w kwocie 153,00 zł. miesięcznie, albowiem uznał, że strona spełnia przesłanki ustawowe do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Następnie zaś decyzją z dnia [...]r. Nr [...] organ I instancji uchylił decyzję Nr [...] z dnia [...]r., ponieważ stronie od miesiąca października 2010 r. został przyznany dodatek pielęgnacyjny z ZUS. W decyzji tej organ pierwszej instancji wyraził stanowisko, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącej w okresie od 01 października 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. W tej sytuacji prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż wydanie decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń było obowiązkiem organu pierwszej instancji. W przypadku bowiem, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja ostateczna, z której wynika, iż strona pobrała nienależnie świadczenie, organ właściwy zobligowany jest do ustalenia kwoty świadczenia nienależnie pobranego i orzeczenia o jego zwrocie. Niezasadne są również pozostałe zarzuty podniesione w skardze. Z dokumentów przedstawionych w niniejszej sprawie, a szczegółowo opisanych w odpowiedzi na skargę wynika wprost i jednoznacznie, ze skarżąca była prawidłowo pouczona przez organ I instancji, iż zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle tych przepisów organy administracji publicznej w toku postępowania mają obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a także na podstawie całokształtu tego materiału dowodowego ocenić, czy istotne dla sprawy okoliczności zostały udowodnione. Organy administracji orzekające w sprawie, zgodnie z wymogami wynikającymi z powyższych przepisów, ustaliły wszystkie istotne okoliczności w sprawie i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Prawidłowo pouczyło również Kolegium skarżącą, iż po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, może ona złożyć wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku lub o udzielenie ulgi w jego spłacie na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. O ile zatem skarżąca byłaby zainteresowana udzieleniem jej takiej formy pomocy, to winna złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie do organu właściwego, to jest Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta C. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił