IV SA/Gl 573/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz-Kunicka Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...]. Decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. Nr [...] odmówiono J. J. (J.) przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi z przeznaczeniem na spłatę zadłużenia i odsetek za energię elektryczną, podłączenie prądu, montaż licznika i wykup energii elektrycznej, zakup świeczek. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, m.in. że strona z własnej winy, na skutek uchylania się od opłat, doprowadziła do odłączenia energii elektrycznej. Aby ponownie podłączyć prąd strona musi wpłacić na rachunek firmy "A" odsetki w wysokości [...] zł., co jest w stanie uczynić wykorzystując własne środki finansowe. Następnie jest możliwość założenia licznika przedpłatowego, który kosztuje [...] zł.. Rachunek za licznik klient otrzymuje dopiero po upływie 2 tygodni od dnia jego montażu. Powyższe należności – zdaniem organu - strona jest w stanie wygospodarować z własnych środków, gdyż wszystkie opłaty związane z podłączeniem energii elektrycznej rozłożone są w czasie i nie trzeba regulować ich jednorazowo. Wskazano, że strona wykupu prądu może dokonywać systematycznie w miarę swoich możliwości. Zdaniem organu strona poprzez oszczędne i racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami finansowymi, jest w stanie przezwyciężyć swoją sytuację. Nadto podniesiono, że w przeszłości (bliżej nieokreślonej przez organ) udzielono stronie pomocy na montaż liczniki energii elektrycznej, który został wymontowany wobec niedoładowywania licznika, zaś strona nie zamierza w przyszłości ponosić kosztów zużytej energii elektrycznej. Co do zgłoszonej potrzeby zakupu świeczek, organ wskazał, iż strona jest w stanie zaspokoić ją we własnym zakresie, gdyż koszt zakupu świeczek w supermarketach to około [...] zł. za 10 sztuk. W odwołaniu od tej decyzji strona wskazała, że nie zgadza się z decyzją. Wyraziła niezadowolenie ze sposobu pracy MOPS w R.. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postanowiło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte na wniosek J. J. z [...] 2010 r., w którym zwrócił się o pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego m.in. na spłatę zadłużenia i odsetek za energię, podłączenie prądu i wykup prądu. Podniesiono, że w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że J. J. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą w wieku poprodukcyjnym. Ma zasądzone alimenty w wysokości [...] zł. Jego stały dochód stanowią świadczenie emerytalne (po potrąceniach) w wysokości [...] zł i dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł.. Zatem łączny dochód strony wynosi [...] zł., przy kryterium ustawowym w wysokości 477 zł.. Organ podniósł, że zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być w szczególności przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z kolei w myśl art. 41 w/wym. ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, a także zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ zaznaczył, że pomoc w formie zasiłku celowego, zasiłku celowego specjalnego i zasiłku celowego zwrotnego przyznawana jest w ramach uznania administracyjnego, w oparciu o sytuację świadczeniobiorcy i niezbędne potrzeby bytowe oraz o możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. analiza budżetu strony prowadzi do wniosku, iż nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, tj. taka sytuacja, w której pomimo dochodu przekraczającego kryterium, własne środki nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Zaakcentowano, że w przeszłości (bliżej nieokreślonej przez organ) udzielono stronie pomocy na montaż liczniki energii elektrycznej, który został wymontowany wobec niedoładowywania licznika. Nadmieniono nadto, iż organ I instancji na bieżąco monitoruje sytuację gospodarstwa domowego strony, która jest od dłuższego czasu objęta szerokim wsparciem pomocy społecznej i podejmuje wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb strony; większość potrzeb strona jest w stanie zaspokoić sama. Organ podkreślił, że decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku specjalnego zwrotnego jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach uznania administracyjnego, polegającego na możliwości dokonania przez organ I instancji wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę rozwiązań po dokonaniu ustaleń stanu faktycznego i jego oceny. Zauważył nadto, iż pomoc, jakiej udziela Ośrodek Pomocy jest uzależniona nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale również od możliwości finansowych MOPS. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach skarżący J. J. wyraził swoje niezadowolenie. Kwestionował stanowisko organów, iż z własnych środków może zaspokoić potrzeby. Podniósł, że z kwoty która faktycznie ma do dyspozycji, nie jest w stanie zaspokoić nawet podstawowych potrzeb. Podkreślił, że bez prądu pozostaje od 27 miesięcy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Dokonując, w tych ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że nie wszystkie okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione, co mogło mieć istotny wpływ na ostateczny jej wynik. Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy). Oznacza to, że pomimo wystąpienia jednego z warunków uprawniających do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (niepełnosprawność – art. 7 pkt 5 ) skarżącemu uprawnienie do uzyskania zasiłku celowy przewidzianego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie przysługuje. Słusznie zatem organy te rozpatrzyły żądanie strony w świetle art. 41 pkt 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zważyć należy, że zasiłek ten jest świadczeniem mającym na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 41 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 ustawy). Jednakowoż przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ocena tych przesłanek pozostawiona jest uznaniu organu orzekającego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza natomiast, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ pomocy społecznej powinien mieć bowiem na względzie środki finansowe jakimi dysponuje, liczbę osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzieloną wnioskodawcy pomoc. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 cyt. ustawy). Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zatem zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych, tj. przykładowo ubóstwa, niepełnosprawności, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Organ zobowiązany jest zatem do dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności istnieje możliwość odmowy przyznania pomocy społecznej jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby to możliwości organu. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego w zakresie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku nie została dostatecznie rozważona, a w szczególności w zakresie wniosku o przyznanie pomocy na zamontowanie licznika, wykupienie energii elektrycznej oraz spłatę odsetek jako warunku wykonania wskazanej usługi. Nie ulega wątpliwości, że korzystanie z energii elektrycznej stanowi absolutnie podstawową potrzebę bytową, a jej koszt zaliczyć należy do wydatków pierwszej potrzeby. Organy uznały, że zaspokojenie potrzeb w powyżej wskazanym zakresie leży w możliwościach finansowych skarżącego, a zatem nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Tymczasem z dokumentacji sprawy wynika, iż skarżący od dłuższego czasu pozostaje bez prądu (sam skarżący twierdził w skardze – w lipcu 2010 r. - że to okres 27 miesięcy), to zaś może prowadzić do wniosku, że faktycznie nie jest on w stanie z posiadanych skromnych środków zaspokoić wszystkich niezbędnych i najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc finansowa, na faktycznie niezbędną i jednoznacznie podstawową potrzebę życiową, a to montaż licznika oraz zakup prądu może być natomiast tym czynnikiem, który pozwoliłby na stworzenie skarżącemu godnych warunków bytowania. Mając na względzie okoliczność, że na skarżącym ciąży również zadłużenie z tytułu nieuiszczania opłat za zużycie energii, ewentualne przyznanie pomocy na zamontowanie licznika, zakup energii oraz ewentualnie spłatę odsetek, mogłoby umożliwić skarżącemu wywiązanie się z tych zobowiązań, zważywszy, że nie jest to wysoka kwota, a nadto istnieje możliwość rozłożenia jej na raty. W ten sposób skarżący będzie mógł dokonywać zakupu prądu właśnie w zależności od posiadanych środków. Wprawdzie organ I instancji wspomina, że skarżący deklarował, że nadal nie będzie płacił za energię, jednakże taka deklaracja nie pojawia się żadnym z pism sporządzonych przez skarżącego, a jedynie wynika z treści wywiadu środowiskowego i to na karcie, która nie jest sygnowana podpisem skarżącego. W tej sytuacji okoliczności, które ewentualnie uzasadniałyby odmowę udzielenia pomocy powinny być wnikliwie rozważone i uzasadnione. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy pomocy społecznej nie rozważyły w dostateczny sposób wszystkich okoliczności, tym samym przedwcześnie orzekając odmownie o uprawnieniach skarżącego. Powyższe stanowi naruszenie normy art. 7 k.p.a. nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, a naruszenie to mogło mieć wpływ na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a tym samym istotny wpływ na wynik spraw. Przyjdzie przy tym zauważyć, że organy obu instancji ustalając wysokości dochodu skarżącego nie odliczyły potrącanej ze świadczenia emerytalnego kwoty zaległości alimentacyjnych, która zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi kwotę alimentów świadczonych na rzecz osób trzecich (patrz – wyrok NSA z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt I OSK 94/09 dostępny w internetowej bazie CBOSA). Godzi się wskazać, że zbliżone do wyżej zaprezentowanego stanowisko tut. Sąd zaprezentował już wcześniej w prawomocnych wyrokach z dnia 14 stycznia 2010 r. , sygn. akt IV SA/Gl 461/09, z dnia 10 czerwca 2010 r., sygn. akt IV SA/GL 52/10 oraz z dnia 28 października 2010 r. , sygn. akt IV SA/GL 208/10 (dostępne w bazie internetowej CBOSA). W dalszym zatem postępowaniu rzeczą organu będzie wyjaśnienie i ocena okoliczności sprawy w nakreślonych kierunkach. W szczególności w przypadku dalszego powoływania się na okoliczność, że w przeszłości udzielono już skarżącemu pomocy na montaż licznika organ I instancji winien wskazać precyzyjnie, kiedy miało to miejsce i na mocy jakiej decyzji (załączyć kopię decyzji do akt sprawy). Winien także przedstawić jaka była sytuacja finansowa skarżącego w momencie, kiedy wymontowano mu wspomniany licznik, gdyż a priori nie da się wykluczyć, że w danym momencie skarżący nie był w stanie opłacić kosztów energii elektrycznej. Wreszcie skoro organ powołuje się na to, że skarżący w przyszłości nie zamierza w ogóle płacić za energię – winien odebrać w tej mierze od skarżącego wyraźne oświadczenie, gdyż z analizy akt sprawy wynika, iż w przeszłości skarżący miał zastrzeżenia co do zapisów czynionych przez pracowników organu w jego dokumentacji (kwestia kontraktu socjalnego i związane z tym doniesienie do Prokuratury Rejonowej w R. z dnia [...] 2010 r.). Wobec powyższego zachodziła konieczność uchylenia obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.