IV SA/Gl 577/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2019 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją z [...] r. Prezydent Miasta R. odmówił przyznania M. K. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Podstawą tego rozstrzygnięcia było ustalenie, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przedmiotowy dodatek przysługuje jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, albo powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Tymczasem wnioskodawczyni jest osobą rozwiedzioną, a alimenty na rzecz jej córki należne od ojca dziecka zostały uchylone wyrokiem sądu powszechnego z dnia [...]r. Organ orzekający stwierdził, że omawiany dodatek ma na celu pomoc osobie, która nie ma - tak jak osoba pozostająca w związku małżeńskim – prawnej możliwości żądania od współmałżonka daleko idącej pomocy w wychowaniu swojego dziecka. Wnioskodawczyni miała taką możliwość ale z niej zrezygnowała. Zgodziła się na ponoszenie w całości kosztów utrzymania małoletniej córki, a drugi rodzic – na ponoszenie kosztów utrzymania syna, w związku z podziałem opieki nad dziećmi. Nie doszło zatem do oddalenia powództwa o alimenty, lecz do uchylenia obowiązku alimentacyjnego. W odwołaniu wnioskodawczyni zarzuciła, że uchylenie obowiązku alimentacyjnego było decyzją sądu powszechnego, a nie wynikało z ugody. Taki wyrok nie pozwala jej na ubieganie się o alimenty. Wystąpienie z takim powództwem tylko po to, by zostało ono oddalone, to tworzenie fikcji prawnej. Zdaniem skarżącej uchylenie obowiązku alimentacyjnego ojca dziecka należy traktować tak samo jak oddalenie powództwa o alimenty. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski. Kolegium stwierdziło, że w art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych ściśle wskazano okoliczności od których zależy prawo do przedmiotowego dodatku. Okoliczności te są enumeratywnie wymienione i nie można ich poszerzać o inne stany faktyczne. Kolegium dodatkowo powołało się na § 5 rozporządzenia wykonawczego do cyt. ustawy z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych... (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), według którego przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego uwzględnia się, poza odpowiednimi informacjami wskazanymi w § 2-4 tego rozporządzenia, również odpowiednio: odpis prawomocnego orzeczenia sądu oddalającego powództwo o roszczenie alimentacyjne. W końcu organ zauważył, że wyrok uchylający obowiązek alimentacyjny ojca dziecka zapadł w 2016 r. Uznał w tych warunkach, że dopóki skarżąca nie przedłoży orzeczenia o oddaleniu powództwa o alimenty, dopóty nie można jej przyznać prawa do wnioskowanego dodatku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej przedmiotowego dodatku. Skarżąca zarzuciła, że w sprawie wystąpiła sytuacja przewidziana w art. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie sąd zobowiązał ją do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania córki i dlatego uchylił obowiązek alimentacyjny ojca dziecka. Takie orzeczenie prowadzi do takiej sytuacji prawnej jak w przypadku oddalenia powództwa o alimenty. Stanowisko organu odwoławczego uznała za błędne i krzywdzące. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, bowiem wydane w sprawie decyzje administracyjne bazują na błędnej wykładni prawa materialnego, a w szczególności ściśle literalnego odczytania przepisu art. 11a ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które jednak nie jest wystarczające do prawidłowego odkodowania normy prawnej zawartej w tym przepisie. Sens regulacji z art. 11a polega na tym, że osobie samotnie wychowującej dziecko przysługuje z tego tytułu dodatek do zasiłku rodzinnego, jeżeli z obiektywnych przyczyn nie otrzymuje dla utrzymania dziecka wsparcia drugiego rodzica w postaci świadczeń alimentacyjnych. Przyczyny te są określone w trzech punktach cyt. art. 11a ust. 1. Punkt trzeci mówi o oddaleniu powództwa o ustalenie świadczenia alimentacyjnego, a więc o sytuację, gdy sąd powszechny zadecydował o nieobciążaniu alimentami drugiego rodzica. Taki sam skutek prawny wynika jednak także z orzeczenia uchylającego alimenty, do płacenia których ten drugi rodzic był uprzednio zobowiązany, a miało to miejsce w niniejszej sprawie. Tak należy rozumieć wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. sygn. akt [...], bowiem z uwagi na wiek małoletniej nie można zakładać, by chodziło o wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego jej ojca. Tym samym uchylenie alimentów jest odmianą obniżenia alimentów – do poziomu zerowego i powoduje taki sam stan rzeczy, jak przy oddaleniu powództwa o zasądzenie alimentów. Trafnie skarżąca zarzuca, że wystąpienie przez nią z takim powództwem nie miałoby sensu, poza dostosowaniem się do literalnego brzmienia art. 11a ust. 1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Można jeszcze dopowiedzieć, że wystąpienie z pozwem o alimenty po wyroku je uchylającym, przy braku zmiany okoliczności faktycznych, mogłoby prowadzić do odrzucenia pozwu na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 kpc. Rozwijanie tej cywilnoprawnej kwestii nie jest jednak konieczne w tej sprawie. Wystarczające są bowiem dotychczasowe uwagi, zwłaszcza że za szerszym rozumieniem pojęcia oddalenie powództwa, uznającym za takie każde orzeczenie sądu, z którego wynika brak możliwości realizacji obowiązku alimentacyjnego przez rodzica na rzecz dziecka, wypowiedziano się już w piśmiennictwie i orzecznictwie (por. Komentarz do ustawy o świadczeniach rodzinnych pod red. Katarzyny Małysy- Sulińskiej – fragment dot. art. 11a, a także wyrok NSA z 19 grudnia 2007 r. sygn. I OSK 345/07, LEX nr 500976, wydany na tle analogicznego uregulowania art. 7 pkt 5 lit. c cyt. ustawy – według stanu prawnego uwzględnionego tym wyrokiem). Stanowisko to Sąd w niniejszym składzie całkowicie aprobuje i tym samym nie podziela odmiennego poglądu wyrażonego w wyroku powołanym w I instancji, a który należy uznać za odosobniony. Zauważyć należy przy tym, że organy orzekające nie były konsekwentne, skoro na ten sam okres zasiłkowy został skarżącej przyznany zasiłek rodzinny na córkę, a także świadczenie wychowawcze, mimo że uzależnione są one – w przypadku osób samotnie wychowujących dziecko od wydania takich orzeczeń sądowych, którymi skarżąca formalnie nie dysponowała, a więc w przypadku tych dwóch świadczeń organ meriti słusznie dokonał szerszej interpretacji odnośnych przepisów. Z powyższych względów bez znaczenia jest wskazanie w powołanym przez Kolegium rozporządzeniu obowiązku przedłożenia odpisu wyroku oddalającego powództwo o alimenty, bowiem ten przepis wykonawczy należy interpretować tak samo jak zapis ustawowy. Kolegium nie wyjaśniło natomiast dlaczego jest dla niego istotna okoliczność, że wyrok uchylający alimenty zapadł w 2016 r. W szczególności nie wykazało żadnej zmiany stanu faktycznego, która uzasadniałaby zmianę w zakresie sposobu ponoszenia kosztów utrzymania dzieci skarżącej, a w konsekwencji powodującej konieczność wystąpienia przez nią z powództwem alimentacyjnym na rzecz córki. O ile Kolegium uważało tą kwestię za istotną dla wyniku sprawy, to z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 kpa w ogóle jej nie wyjaśniło. W tym stanie rzeczy sprawa wymaga ponownego rozpatrzenia przez organ przyznający świadczenia rodzinne, który uwzględni zaprezentowaną wyżej ocenę prawną. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. ec