IV SA/Gl 608/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa , że decyzja nie może być wykonana Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Naczelnik Wydziału Spraw Społecznych działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ż. z urzędu, na podstawie art. 7 ust. 1, art. 10a i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732, z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. z 2002 r. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.), art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), uchylił z dniem [...] r. prawo do zaliczki alimentacyjnej dla K.B. przyznane mu decyzją Prezydenta Miasta Ż., nr [...], z dnia [...] r. i nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu tej decyzji wskazał, iż w dniu [...] r. organ otrzymał zaświadczenie z Zespołu Szkół A w Ż., z którego wynikał fakt ukończenia, w dniu [...]r., przez K.B. Liceum A w Ż. i uzyskania świadectwa tej szkoły. W związku z tym nie przysługuje mu prawo do dalszego pobierania zaliczki alimentacyjnej, które jest uzależnione od kontynuowania nauki. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B. B., działając jako pełnomocnik syna K. B., w którym domagała się przyznania zaliczki alimentacyjnej do końca miesiąca [...]r. Argumentowała, iż definicja roku szkolnego została określona w ustawie o systemie oświaty i obejmuje okres od 1 września do 31 sierpnia roku następnego, a jej syn obecnie zdaje egzaminy maturalne i ma zamiar kontynuować naukę na wyższej uczelni. Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium zauważyło, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy się uczy w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Jednakże z zaświadczenia wystawionego przez Zespół Szkół A wynika, iż K. B. ukończył [...] Liceum A w Ż. i w dniu [...] r. otrzymał świadectwo ukończenia tej szkoły. W ocenie organu odwoławczego fakt ten świadczy o zakończeniu przez niego nauki, nawet w sytuacji dalszego zdawania egzaminów maturalnych. W tej sytuacji przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego nie mogą stanowić prawnej podstawy do uchylenia prawa do zaliczki, ale pozwalają wyłącznie na ustalenie, kiedy uczeń kończy naukę w danej szkole. Nadto, treść § 2 ust. 3 w związku z § 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, sposobu dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów, a także zasad legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą oraz zasad odpłatności za wykonywanie tych czynności z dnia 14 marca 2005 r. (Dz. U. Nr 58, poz. 504) wskazuje, iż uczeń szkoły ponadgimnazjalnej, który ukończył daną szkołę otrzymuje świadectwo ukończenia szkoły, a jako datę wystawienia świadectwa przyjmuje się datę zakończenia rocznych zajęć dydaktycznych. Mając na uwadze powołane przepisy i treść § 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie organizacji roku szkolnego zauważyć trzeba, że w klasach programowo najwyższych liceów profilowanych zajęcia dydaktyczno - wychowawcze kończą się w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub ostatni piątek kwietnia. Tym samym z momentem ukończenia szkoły przez K. B. tj. w dniu [...] r. nastąpiła jego zmiana sytuacji rodzinnej, mająca wpływ na prawo do zaliczki alimentacyjnej, która w oparciu o art. 10 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, stanowi przesłankę do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta Ż., nr [...], z dnia [...] r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik K. B., jego matka, podtrzymała zarzuty przedstawione wcześniej w odwołaniu. Wyraziła swoje niezadowolenie z treści podjętego w sprawie rozstrzygnięcia zarzucając mu naruszenie przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Podniosła, iż jej syn K.B. ukończył [...] Liceum A w Ż., otrzymał świadectwo maturalne i będzie nadal kontynuował naukę gdyż złożył dokumenty na Uniwersytet Ś. w K. oraz na studium policealne w sytuacji, gdyby nie dostał się na studia. Na tę okoliczność załączyła do skargi zaświadczenie z Uniwersytetu Ś. o zarejestrowaniu kandydatury skarżącego na kierunku [...] oraz zaświadczenie Zespołu Szkół A w Ż. potwierdzające złożenie kompletu dokumentów rekrutacyjnych. W dniu [...] r. pełnomocnik K. B. przedłożył stosowne upoważnienie do jego reprezentowania przed tut. Sądem. W odpowiedzi na skargę, z dnia [...] r., organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że nie można przyznać mocy dowodowej zaświadczeniu Zespołu Szkół A w Ż., gdyż jak wynika z jego treści, listy przyjętych będą ogłoszone po terminie rekrutacji, tj. po dniu [...] r. Dodatkowo podniósł, iż skarżący podejmie naukę w tej szkole jedynie w przypadku, gdy nie zostanie przyjęty na studia wyższe. Natomiast z zaświadczenia Uniwersytetu Ś. wynika jedynie jego rejestracja jako kandydata na kierunek [...]. Odnosząc się do zarzutu skargi zauważył, iż w oparciu o art. 7 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, zaliczka przysługuje pełnoletniej osobie uprawnionej tylko w przypadku, gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej. Przepis ten wskazuje na maksymalny okres, do którego zaliczka może być przyznana, oczywiście w sytuacji, kiedy osoba uprawniona ukończyła szkołę i taka ma miejsce w niniejszym postępowaniu. W pozostałych przypadkach mają zastosowanie art. 10 ust. 1 i 6 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym zaliczkę przyznaje się do końca okresu zasiłkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa o zaliczce alimentacyjnej. Istota sporu prawnego dotyczy wykładni przepisów, które definiują pojęcie osoby uczącej się uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej. Przedmiotem zarzutu podniesionego w skardze jest ustalenie końcowej daty przyznania skarżącemu prawa do zaliczki alimentacyjnej tylko do dnia ukończenia [...] Liceum A w Ż., tj. do dnia [...] r., kiedy to otrzymał świadectwo ukończenia tej szkoły. W "słowniczku" ustawy o zaliczce alimentacyjnej, zawartym w jej art. 2 pkt 5 lit. c, ustawodawca wyjaśnia, że ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej, oznacza to osobę uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej, na podstawie bezskutecznego w egzekucji tytułu wykonawczego, jeżeli jest ona osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Definicję legalną pojęcia bezskuteczności egzekucji zawiera art. 2 pkt 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Natomiast przepis art. 7 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej określa ramy czasowe, jakimi ograniczone jest prawo do zaliczki, przysługujące osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zatem prawo do zaliczki alimentacyjnej w odniesieniu do osób, które nie ukończyły wieku 18 lat przysługuje bezwzględnie, natomiast w odniesieniu do pozostałych osób ustawodawca wprowadził obok ograniczenia wiekowego dodatkowy warunek, jakim jest "przypadek gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej". Stosownie do treści art. 10 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej generalną zasadą jest, iż organ właściwy wierzyciela ustala prawo do zaliczki począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Nadto, art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wskazuje na odpowiednie stosowanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawach nieuregulowanych w ustawie o zaliczce alimentacyjnej. W świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z jej art. 3 pkt 10, za okres zasiłkowy należy rozumieć okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego. Jednocześnie stosownie do treści art. 3 pkt 13, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2005 r., pojęcie osoba ucząca się oznacza osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się (por. art. 27 pkt 2 lit. d) ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - Dz.U.2005, Nr 86, poz. 732 - zmieniającej z dniem 1 września 2005 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych). To brzmienie przepisu obowiązywało w dacie rozstrzygania niniejszej sprawy przez organy administracji. Jednocześnie zgodnie z art. 3 pkt 18 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez szkołę należy rozumieć szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną. W ocenie Sądu istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy ma okoliczność, że rok szkolny, także w szkole, do jakiej uczęszczał skarżący (por. art. 9 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) kończy się z dniem 31 sierpnia, a prawo do zaliczki alimentacyjnej zostało powiązane z okresem zasiłkowym identycznie określonym w art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej oraz faktem nauki w danym roku szkolnym. Podzielić należy pogląd, że przyjęcie w zakresie techniki prawotwórczej takiego rozwiązania, że przepisy jednej ustawy odsyłają do drugiej nakazuje ostrożne stosowanie rozwiązań prawnych właściwych innemu systemowi, z uwzględnieniem specyfiki każdego z tych systemów. Pogląd ten dotyczy nie tylko samych przepisów ustaw, ale także ma zastosowanie do różnych zakresowo przepisów wykonawczych wydanych na podstawie ustaw. Trzeba mieć tu na uwadze, że ustawa o systemie oświaty nie należy do systemu świadczeń publicznych służących zapewnieniu środków utrzymania dla osób uprawnionych do zaliczki alimentacyjnej na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna w sytuacjach określonych w art. 2 pkt 5 lit. a-c ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Ustawa o zaliczce alimentacyjnej nie wiąże prawa do zaliczki z uczestniczeniem w zajęciach dydaktyczno - wychowawczych, dlatego przy ustaleniu okresu nauki w szkole nie mogą mieć zastosowania przepisy § 2 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz. U. Nr 46, poz. 432 z późn. zm.), gdzie terminy rozpoczęcia i zakończenia zajęć (zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w najwyższych klasach tych szkół kończą się w najbliższy piątek po dniu 1 stycznia lub w ostatni piątek kwietnia, podczas gdy w pozostałych klasach - co do zasady w najbliższy piątek po dniu 18 czerwca). Stanowisko organu odwoławczego odnośnie związania organów w rozpoznawanej sprawie przedstawionym przez skarżącego zaświadczeniem wystawionym przez szkołę, określającym datę ukończenia nauki w szkole nie znajduje uzasadnienia w ustawie o zaliczce alimentacyjnej, ani też ustawie o świadczeniach rodzinnych. Interpretacja, oparta o przepisy powołanego rozporządzenia dotyczącego jedynie organizacji roku szkolnego i wydanego na podstawie art. 22 ustawy o systemie oświaty nie może być uznana za prawidłową i stanowić prawnej podstawy do uchylenia prawa do zaliczki alimentacyjnej (por. § 2 ust. 4 pkt 2 tego rozporządzenia). Gdyby warunkiem ustania prawa do zaliczki alimentacyjnej było ukończenie konkretnej szkoły, wówczas musiałby istnieć przepis, który zawierałby takie określenie i tylko wówczas przy wykładni tego przepisu byłaby podstawa do odniesienia się do uregulowań wydanych na podstawie delegacji ustawowej zawartej w tym zakresie w przepisach ustawy o systemie oświaty. Odnosząc powyższe uwagi do systemu ustawy o świadczeniach rodzinnych zauważyć przyjdzie, że stosownie do treści § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 z późn. zm.) do wniosku o zasiłek rodzinny należy dołączyć m. in. zaświadczenie szkoły, w przypadku, gdy dziecko ukończyło 18 rok życia. Jednak zaświadczenie to ma jedynie potwierdzać, że dziecko, które ukończyło 18 lat uczy się w danej szkole i w tym zakresie wiąże organ w sprawie zasiłku rodzinnego. Szkoły nie zostały natomiast upoważnione do określania celów ustawy o świadczeniach rodzinnych terminu ukończenia nauki w szkole, termin ten, jak wskazano powyżej, określają wyłącznie przepisy ustawy o systemie oświaty. Wydane dla tych celów zaświadczenie mogłoby natomiast określać datę ukończenia nauki jedynie w przypadku faktycznego zaprzestania nauki w danej szkole w trakcie roku szkolnego. Konsekwencją tego stanu rzeczy i zaprzestania uczęszczania do szkoły w trakcie roku szkolnego jest skreślenie z listy uczniów przez dyrektora szkoły, na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, co następuje w oparciu o uchwałę rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Eksponowana w zaskarżonej decyzji wykładnia prowadziłaby do niesprawiedliwego i dyskryminującego ograniczenia szans osoby uczącej się, która ukończyła już szkołę i przygotowuje się do matury bądź też złożyła dokumenty celem jej rekrutacji do szkoły wyższej. Bezspornym jest, ze osoba podejmująca studia musi legitymować się świadectwem maturalnym, gdyż zgodnie z art. 169 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) do odbywania studiów w uczelni może być dopuszczona osoba, która ma świadectwo dojrzałości. Zatem osoba ta wcześniej musi ukończyć szkołę ponadgimnazjalną umożliwiającą uzyskanie świadectwa dojrzałości po zdaniu egzaminu maturalnego, czyli jedną ze szkół, których typy zostały wymienione w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit b-f ustawy o systemie oświaty (liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych, techników, uzupełniających liceów ogólnokształcących i techników uzupełniających oraz ponadpodstawowych szkół średnich dających możliwość uzyskania świadectwa dojrzałości). Odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej w odpowiedzi na skargę Sąd zauważył, iż zakres sensu słów zawarty w art. 10 ust. 1 i 6 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wskazuje na okres zasiłkowy, do którego zaliczka może być przyznana. Natomiast wykładnia art. 7 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, który precyzuje ramy wiekowe i czasowe, jakim ograniczone jest prawo do zaliczki alimentacyjnej daje podstawę do twierdzenia, że prawo to ustaje jedynie w przypadku zaprzestania nauki w trakcie roku szkolnego. Zdaniem Sądu, dokonane przez organ odwoławczy zróżnicowanie uprawnień do zaliczki alimentacyjnej nie znajduje uzasadnienia faktycznego ani prawnego. Rozstrzygając powstały spór, Sąd zauważył, że stosownie do treści art. 10 ust. 1 i 6 ustawy o zaliczce alimentacyjnej prawo do niej ustala się na okres zasiłkowy, przez który - w oparciu o art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych - należy rozumieć okres od dnia 1 września do dnia 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego. Z powołanego przepisu art. 10 ust. 1 ustawy o zaliczce alimentacyjnej wynika generalna zasada przyznawania prawa do tej zaliczki na czas określony jako "okres zasiłkowy", z precyzyjnym wskazaniem jego dat granicznych. Jednocześnie okres zasiłkowy pokrywa się z pojęciem roku szkolnego w rozumieniu art. 63 ustawy o systemie oświaty, bowiem rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy - z dniem 31 sierpnia następnego roku. Zaliczka alimentacyjna powinna zatem zostać przyznana skarżącemu do końca miesiąca [...]r., gdyż prawo do zaliczki alimentacyjnej ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego tj. do dnia 31 sierpnia. Nie ma przy tym znaczenia fakt wcześniejszego zakończenia nauki w danego typu szkole. Okres zasiłkowy może rozpoczynać swój bieg w miesiącach innych niż miesiąc wrzesień, jednak nie może się kończyć w miesiącu innym niż sierpień, o ile dana osoba uprawniona nie przerwie nauki w przed zakończeniem roku szkolnego. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną i ustali termin, do którego w danym okresie zasiłkowym skarżącemu ma przysługiwać prawo do zaliczki alimentacyjnej o ile w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego nie wystąpią przesłanki niezbędne do stwierdzenia bezprzedmiotowości tego postępowania. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 152 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.