IV SA/Gl 625/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Asesor WSA Anna Tyszkiewicz – Ziętek (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...] odmówiono przyznania H. K. zasiłku celowego zwrotnego z całkowitym odstąpieniem od żądania zwrotu na dofinansowanie do zakupu [...]–[...]. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 8 ust. 1, art. 39, art. 41 pkt 2 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 20004 r. (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm. ) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że strona wykazała konieczność użytkowania wskazanego powyżej urządzenia medycznego, jednakże pomoc społeczna, zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, może zaspokajać jedynie potrzeby, które odpowiadają celom tejże pomocy i mieszczą się w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej. Dalej organ I instancji wyjaśnił, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. nie jest możliwe przyznanie stronie wnioskowanej pomocy i podał, że zapewniono stronie wsparcie finansowe na najbardziej niezbędne potrzeby bytowe, tj. żywność, leki oraz obuwie. W odwołaniu od powyższej decyzji H. K. podał, że od [...] 2005 r., kiedy to doznał urazu [...], skutkiem którego jest ból odczuwany nie tylko podczas [...], leczony jest w poradni [...]. Strona wyjaśniła także, iż powodem starań o pomoc finansową w kwocie ok. [...] zł na dofinansowanie do zakupu [...] (częściowo refundowanej przez NFZ) jest sytuacja zdrowotna strony, a przede wszystkim bardzo trudna sytuacja materialna – z uwagi na zajęcie komornicze w [...] 2006 r. H. K. otrzymał wynagrodzenie w kwocie [...] zł, zalega w opłatach za zajmowane lokum (opłata miesięczna [...] zł). Ze względu na powikłania [...] w okresie od [...] 2005 r. do [...] 2006 r. strona była niezdolna do pracy, co obniżyło znacznie otrzymane wynagrodzenie. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył treść art. 39 i art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, akcentując, że w aktualnym stanie prawnym, dochód osoby samotnie gospodarującej, od którego uzależnia się przyznanie świadczeń finansowych z pomocy społecznej nie może przekraczać 461 zł, podczas, gdy rzeczywisty dochód strony, ustalony w toku postępowania wynosi [...] zł. Okoliczność ta wyklucza, jak dalej stwierdził organ II instancji przyznanie stronie świadczenia w formie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Konieczne jest zatem zbadanie przesłanek przyznania stronie pomocy pieniężnej pod warunkiem zwrotu części lub całości wydatków, określonej w art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie organ II instancji stwierdził, że sytuacja zdrowotna i życiowa strony ma charakter przypadku szczególnie uzasadnionego, a konieczność użytkowania [...] została przez stronę wykazana. Uwzględnić jednak należy, w opinii organu odwoławczego, ograniczone możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., z których w pierwszej kolejności należy zaspokajać potrzeby najbardziej niezbędne, a także brać pod uwagę ogólną sytuację życiową strony oraz realne możliwości samodzielnego zaspokojenia zgłoszonych potrzeb. Z pisma Dyrektora MOPS z dnia [...] 2006 r. wynika, że istnieje możliwość starania się o dofinansowanie do zakupu [...] ze środków PFRON, o czym H. K. (będący osobą niepełnosprawną) został pouczony, co wskazuje, że istnieje możliwość wykorzystania własnych uprawnień i możliwości, które mogą zaspokoić potrzebę objętą wnioskiem o zasiłek celowy. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, H. K. podniósł na wstępie, iż odmowa przyznania środków na dofinansowanie do zakupu [...] narusza zasady określone w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, gdyż spowodowała cierpienia natury fizycznej, wydłużyła znacznie proces rehabilitacji, co uniemożliwiło stronie poprawę je funkcjonowania w społeczeństwie. Dalej skarżący wskazał, że koszt wnioskowanego dofinansowania nie jest istotną kwotą dla budżetu MOPS w K., natomiast, wbrew twierdzeniom zawartym w decyzjach organów obu instancji, osoba o niepełnosprawności innej niż ruchowa nie może otrzymać ze środków PFRON dofinansowania do kosztów zakupu [...]. Skarżący podkreślił, że stan faktyczny przedstawiony w zaskarżonej decyzji nie polega na prawdzie, gdyż strona nie osiąga dochodów, o których mowa w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, co samo w sobie nakazuje przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Dalej skarżący opisał swoją trudną sytuację życiową, (w szczególności zły stan zdrowia, wymagający stosowania stałej diety, skutkujący długimi okresami niezdolności do pracy) oraz materialną (zajęcia komornicze wynagrodzenia, zaleganie z opłatami za pokój zajmowany w [...], ponoszenie kosztów na leki). W konkluzji skargi H. K. stwierdził, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie zasiłku celowego, wykorzystuje wszystkie swoje możliwości – w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wywiązuje się w pełni z porozumień zawartych z pracownikiem socjalnym, nie marnotrawi środków własnych ani środków przyznanych z pomocy społecznej. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, przyznanie mu wnioskowanego świadczenia oraz zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Do skargi dołączono zaświadczenie wydane przez pracodawcę skarżącego dotyczącego wynagrodzenia uzyskanego przez H. K. w okresie od [...] 2005 r. do [...] 2006 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów skargi, organ II instancji wskazał, że dofinansowanie ze środków PFRON może nastąpić "po pozytywnej weryfikacji potrzeby przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia" i zaakcentował, że skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji, potwierdzającej negatywne rozpatrzenie jego wniosku przez NFZ oraz PFRON. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Obejmuje ona zarówno przestrzeganie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych. Jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa – sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Jednym ze świadczeniem finansowych przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej, które mogą być przyznane osobom, jeżeli ich dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego jest zasiłek celowy. Art. 39 ust. 1 i 2 wspomnianej ustawy stanowi, że świadczenie to może być przyznane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Osoba albo rodzina o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, które w [...] 2006 r. dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło 461 zł, może natomiast - w szczególnie uzasadnionych przypadkach – otrzymać specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) lub też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczową, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową (art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej). Mając na uwadze, że wysokość miesięcznego dochodu z miesiąca poprzedzającego wniosek o przyznanie zasiłku celowego przesądza o uprawnieniu do ubiegania się o zasiłek celowy a w razie przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego wniosek strony może być rozpatrywany wyłącznie w kontekście świadczeń finansowych przewidzianych w art. 41 ustawy o pomocy społecznej stwierdzić należy, że precyzyjne ustalenie dochodu strony z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku i wskazanie tychże ustaleń w uzasadnieniu decyzji jest niezbędnym elementem postępowania dowodowego zainicjowanego wnioskiem o zasiłek celowy. Zauważyć należy, że kryterium przyznania świadczeń, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest zaistnienie szczególnie uzasadnionego przypadku, która to okoliczność została w niniejszej sprawie stwierdzona przez organy obu instancji. Konstatacja ta nie może prowadzić do przyjęcia, iż brak precyzji w ustaleniu dochodu strony jest uchybieniem, które pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Organ administracji, który rozpoznając wniosek o zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu [...] (bezsporne jest, iż mamy do czynienia z niezbędną potrzebą bytową) wydaje rozstrzygnięcia oparte na tzw. uznaniu administracyjnym w granicach własnych możliwości finansowych uprawniony jest bowiem do stosowania innych kryteriów przyznawania zasiłków celowych i świadczeń, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej (np. wprowadzając priorytety w zakresie przyznawana zasiłków pieniężnych i przeznaczając posiadane środki finansowe w pierwszej kolejności na pomoc dla osób i rodzin spełniających kryterium dochodowe). Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wskazać należy, iż w uzasadnieniu decyzji organu I instancji nie zawarto żadnych danych dotyczących dochodu H. K., mimo, iż w podstawie prawnej rozstrzygnięcia wskazano art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Domniemanie, że organ ten stwierdził przekroczenie przez stronę kryterium dochodowego powziąć można zatem wyłącznie na podstawie sentencji decyzji, zgodnie z którą odmówiono przyznania stronie zasiłku celowego zwrotnego z całkowitym odstąpieniem od żądania zwrotu. Przekazując odwołanie do organu II instancji wyjaśniono (w piśmie z dnia [...] 2006 r.), że H. K. jest zatrudniony w Przedsiębiorstwie "A" w K., otrzymuje wynagrodzenie netto w kwocie [...] zł, z którego potrącane są alimenty w kwocie [...] zł. Organ odwoławczy wskazał natomiast lakonicznie, iż rzeczywisty dochód strony ustalony w czasie prowadzonego postępowania wynosi [...] zł. W odpowiedzi na skargę nie odniesiono się w ogóle do zarzutu skarżącego, który podniósł, że stan faktyczny przedstawiony w zaskarżonej decyzji nie polega na prawdzie, gdyż strona nie osiąga dochodów w kwocie podanej przez organ odwoławczy oraz do załączonego do skargi zaświadczenia pracodawcy H. K., z którego wynika, że począwszy od [...] 2005 r. pracodawca potrącał z wynagrodzenia pracownika alimenty (w zmiennej kwocie). W aktach administracyjnych sprawy znajduje się przedłożony organowi I instancji odpis wyroku Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] r. (sygn. akt [...]), zgodnie z którym, od H. K. zasądzono alimenty na rzecz T. S. i A. K. w łącznej kwocie [...] zł oraz wydane przez Przedsiębiorstwo "A" sp. z o.o. w K. zaświadczenie, w którym podano, iż w [...] 2005 r. płaca netto H. K. wyniosła [...] zł, z której potrącono alimenty w kwocie [...] zł (co nastąpiło zapewne zgodnie z zasadami określonymi w art. 87 § 1 i § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zm.), w myśl których egzekucja świadczeń alimentacyjnych może być dokonywana do wysokości trzech piątych wynagrodzenia). Jak więc wykazano powyżej organy obu instancji nie dokonały precyzyjnego ustalenia wysokości dochodu H. K., co czyni przedwczesnym stwierdzenie, że jego wniosek o zasiłek na dofinansowanie do zakupu [...] nie może być rozpatrywany w świetle ustawowych wymogów przyznania zasiłku celowego, określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Ustalona prawidłowo, z uwzględnieniem zastrzeżeń określonych w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, wysokość dochodu może mieć również znaczenie dla rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczeń przewidzianych w art. 41 wspomnianej ustawy. Braki w zakresie ustalenia czy strona uprawniona jest do zasiłku celowego czy też do otrzymania jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej czyni przedwczesną sądową kontrolę odmowy przyznania zasiłku celowego zwrotnego z całkowitym odstąpieniem od żądania jego zwrotu. Wskazane uchybienia w zakresie postępowania dowodowego stanowią istotne naruszenie zasad określonych w art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, które wyczerpuje przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art.145 § 1 pkt lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając odwołanie strony organ II instancji weźmie pod uwagę uwagi Sądu i w oparciu o art. 8 ustawy o pomocy społecznej dokona precyzyjnego ustalenia dochodu strony. Organ odwoławczy weźmie również pod uwagę, że wskazując w uzasadnieniu decyzji możliwość uzyskania świadczenia ze środków innych podmiotów (np. PFRON) powinien wskazać podstawę prawną, z której wynika uprawnienie strony do ubiegania się o to świadczenie oraz tryb jego dochodzenia. Decyzja o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej nie może być wykonywana, a zatem bezprzedmiotowe byłoby orzekanie o jej wykonalności, o którym mowa w art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pominięto także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, gdyż strona, na mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych.