IV SA/Gl 626/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2013 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...], złożonym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., T.M. domagał się przyznania pomocy finansowej na zakup żywności, lekarstw i opłatę za mieszkanie. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "K.p.a.", art. 7 pkt 2-15, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055), po rozpatrzeniu powyższego wniosku, odmówił przyznania T.M. zasiłku celowego na zakup żywności i leków oraz opłatę za mieszkanie. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ zauważył, że zachowanie wnioskodawcy T.M., polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego celem jest ustalenie jego sytuacji życiowej oraz wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Pismem z dnia [...] organ pierwszej instancji wezwał T.M. do wskazania aktualnego adresu pobytu oraz pouczył o konsekwencjach jego nie podania. W odpowiedzi otrzymał pisemną informację, iż T.M. nadal jest zameldowany w T. przy ul. [...] oraz ma prawo i obowiązek tam przebywać (pismo z dnia [...]). Od tej decyzji T.M. wniósł odwołanie, w którym podkreślił, że jest zameldowany na stałe w T. przy ul. [...] i z powodu eksmisji przebywa na klatce schodowej, ale ma tam możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co więcej pracownik socjalny ma pełną kontrolę nad jego sytuacją bytową, zdrowotną i materialną. Decyzją z dnia [...], Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy omówił zasady przyznawania pomocy społecznej, zawarte w art. 2 ust. 1, art. 3, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 11, art. 39-40 oraz art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczył, iż brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tym zakresie wskazano, że odwołujący został pozbawiony członkowstwa w [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" a lokal, w którym wcześniej zamieszkiwał przy ul. [...] w T. jest w dyspozycji tej Spółdzielni. Zdaniem organu odwoławczego, nie ulega wątpliwości, iż odwołujący nie może tam przebywać, chociaż wskazał to miejsce we wniosku o przyznanie pomocy oraz jako adres do doręczeń. Dodatkowo, pomimo wezwania pod rygorem odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, odwołujący nie podał innego miejsca, gdzie zamieszkuje, chociaż nie ma dostępu do zajmowanego wcześniej lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w T. Zachowanie odwołującego, polegające na nie wskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zaakcentowano przy tym, że organ pierwszej instancji w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy prawidłowo starał się przeprowadzić wywiad środowiskowy i uzyskać od wnioskodawcy informację o aktualnym miejscu jego zamieszkania lub pobytu, ale było to jednak bezskutecznie. Wskazuje na to pismo organu pierwszej instancji z dnia [...], doręczone odwołującemu pod adresem przez niego wskazanym w dniu [...], jak i dwie notatki służbowe pracowników tego organu z dnia [...] i [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T.M. wywiódł, iż wskazał pracownikom socjalnym miejsce pobytu na klatce schodowej obok mieszkania przy ul. [...] w T. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi, powołując się na stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Powyższa regulacja prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli legalności rozstrzygnięcia także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...], wydana na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz poprzedzającą ją decyzja Prezydenta Miasta T. z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup żywności i lekarstw oraz pokrycie opłaty za mieszkanie. Podkreślić należy, iż zgodnie z obowiązującym prawem ustalenie sytuacji osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej następuje w trybie określonym w Rozdziale 7 ustawy o pomocy społecznej o tytule "Postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej". Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Taki wywiad obejmuje czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby (rodziny), zebranie niezbędnej dokumentacji, a także ocenę warunków zamieszkania. Z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy wynika, że pod adresem wskazanym przez skarżącego przy ul. [...] w T. rodzinny wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, bowiem skarżący w związku z eksmisją nie miał możliwości przebywania w tym mieszkaniu. Podkreślenia wymaga, że pismem z dnia [...] organ wezwał skarżącego do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, informując jednocześnie o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach wynikających z braku współdziałania z organem, w postaci wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy. W odpowiedzi na wezwanie skarżący poinformował w dniu [...], iż aktualnym adresem jego zameldowania są T. ul. [...]. Pracownicy socjalni w dniach [...] i [...] w godzinach dopołudniowych, jak i popołudniowych udali się pod wskazany adres, jednak nie zastali skarżącego na żadnym piętrze czteropiętrowego bloku, jak również nie zauważyli rzeczy świadczących o jego tam zamieszkiwaniu na klatce schodowej. Postawa prezentowana przez skarżącego słusznie została potraktowana jako brak współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudności życiowych, który po myśli art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, skarżący ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych, powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Z tych też względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, a pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (por. art. 106 ust. 4 i art. 107 ustawy o pomocy społecznej). Sprawę miejsca przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego regulowało w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. nr 27, poz. 138). Zgodnie z treścią § 2 ust. 3 wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Tak więc, pracownik socjalny musi osobiście zapoznać się z warunkami życia osoby wnioskodawcy i pozyskać wszystkie niezbędne informacje, a żadne pośrednie środki dowodowe nie mogą zastąpić czynności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, który ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby starającej się o przyznanie świadczenia. Dopiero na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia). Skoro tak, to oczywistym jawi się, że podstawowym narzędziem służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia, jest właśnie rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jednocześnie jest to środek dowodowy, z którego organ nie może zrezygnować, zastępując go innym dowodem. Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Zatem stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Co więcej, wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 551/09, Legalis; M. Gąsiorek, Rodzinny wywiad środowiskowy w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2011, s. 131). Obowiązkiem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych, było poddanie się wywiadowi środowiskowemu oraz przekazanie wszelkich niezbędnych informacji umożliwiających przeprowadzenie tego wywiadu, który winien być aktualizowany nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4-6 ustawy o pomocy społecznej). W doktrynie podkreśla się, że rodzinny wywiad środowiskowy jest konglomeratem dowodowym, polegającym na równoczesnym skonfrontowaniu oświadczeń strony, zeznań świadków, wyników oględzin w miejscu pobytu strony, treści dokumentów urzędowych i prywatnych (W. Maciejko w: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, LexisNexis 2010, s. 411 i 415). Uniemożliwienie przeprowadzenia pracownikowi socjalnemu wywiadu środowiskowego, z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, w mieszkaniu lub miejscu pobytu stanowić może brak współdziałania z pracownikiem socjalnym i jest okolicznością mającą wpływ na rozstrzygnięcie wniosku (por. wyroki NSA z dnia: 16 lipca 2008 r. o sygn. akt I OSK 1424/07; 19 marca 2009 r. o sygn. akt I OSK 561/08; 26 czerwca 2009 r. o sygn. akt I OSK 1456/08; 24 marca 2011 r. o sygn. akt I OSK 2053/10; 19 kwietnia 2011 r. o sygn. akt I OSK 59/11 i I OSK 60/11 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności należy podkreślić, że organ odwoławczy wyjaśnił sprawę w stopniu dostatecznym do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgromadzono bowiem istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniono mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału. W związku z tym, pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać, iż podjęte w sprawie rozstrzygnięcia są prawidłowe i nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.