IV SA/Gl 627/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Joanna Drożdżał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z odmówił przyznania A. K. zasiłku rodzinnego na troje jej dzieci, a także dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dwie córki i dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na syna, w okresie zasiłkowym 2015/2016. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. Pismem z dnia 31 października 2017 r. wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji organu I instancji. Zarzuciła, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a to art. 8, 18, 32 ust. 1 i 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Wskazała nadto na naruszenie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 8 kpa oraz na błędy merytoryczne decyzji. Z treści uzasadnienia wniosku wynika, że strona uważa, że organy obu instancji nie uwzględniły okoliczności, że w stosunku do swojej starszej córki K. jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko, w związku z czym w zakresie świadczeń rodzinnych na to dziecko do składu rodziny nie powinien być zaliczony obecny mąż strony, nie będący ojcem tego dziecka. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w trybie art. 158 § 1 kpa odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji wskazanej we wniosku. Kolegium przedstawiło przebieg pierwotnego postępowania administracyjnego i podniosło, że przyczyną odmowy przyznania świadczeń rodzinnych było przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego w rodzinie wnioskodawczyni. Następnie Kolegium omówiło ogólne zasady dotyczące instytucji stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych i uznało, że w świetle tych zasad wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem organu pogląd strony odnośnie art. 3 pkt 16 i art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest tylko jedną z możliwych interpretacji tych przepisów, co nie pozwala na stwierdzenie nieważności decyzji. W takim zaś przypadku należało odmówić stwierdzenia nieważności, a nie umarzać postępowanie jako bezprzedmiotowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. K. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów powołanych już we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, a nadto art. 156 kpa i innych przepisów procedury administracyjnej. Powołując się głównie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06, skarżąca wywodziła, że zaistniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji objętej wnioskiem, bowiem zawarte w niej rozstrzygnięcie jest ewidentnie sprzeczne z wyraźnym i nie budzącym wątpliwości przepisem, w świetle którego córka K. nie utraciła statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica przez fakt zawarcia przez skarżącą związku małżeńskiego, z którego pochodzą inne dzieci. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie jako spóźnionej, nie odnosząc się do jej treści. Kolegium wskazało, że decyzja została doręczona na adres syndyka masy upadłości skarżącej w dniu 3 stycznia 2018 r., a więc termin do wniesienia skargi upłynął 2 lutego 2018 r., podczas gdy została ona nadana dopiero 17 maja 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należało się odnieść do kwestii dopuszczalności skargi, z uwagi na wniosek organu o jej odrzucenie. Materiał sprawy nie uzasadnia jednak takiego rozstrzygnięcia. Mianowicie zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej dopiero 16 maja 2018 r. w siedzibie organu. Wcześniej decyzja została wysłana na adres radcy prawnego, który pełni funkcję syndyka masy upadłości. Taki tryb doręczenia był niezgodny z przepisami. W szczególności z art. 176 ust. 2 Prawa upadłościowego nie wynika zmiana adresata przesyłek pocztowych, a jedynie to, że przesyłki adresowane do upadłego są doręczane syndykowi, przy czym syndyk wydaje je upadłemu, jeżeli przesyłka nie dotyczy majątku masy upadłości. W piśmie z 6 lipca 2018 r. Syndyk poinformował Sąd, że sprawa nie dotyczy masy upadłości, a jednocześnie jest niewątpliwe, że zaskarżona decyzja nie została przez niego wydana skarżącej. Tym samym termin do wniesienia skargi należało liczyć dopiero od przekazania skarżącej decyzji przez organ (por. postanowienie NSA z 12 maja 2016 r., sygn. akt I OZ 455/16, zbiór LEX nr 2036333), zwłaszcza że nawet prawidłowość doręczenia przesyłki syndykowi była przez niego kwestionowana i składał w tym względzie reklamację pocztową. Ponieważ faktyczne doręczenie decyzji skarżącej nastąpiło 16 maja 2018 r., to skarga nadana w dniu następnym została wniesiona terminowo. Rozpoznając meritum sprawy należało uznać zasadność skargi. Pomijając okoliczność, że organ uchylił się w odpowiedzi na skargę od zajęcia merytorycznego stanowiska, wypadnie stwierdzić, iż zaskarżona decyzja wymyka się w istocie kontroli z uwagi na jej uzasadnienie nie spełniające wymogów z art. 107 § 3 kpa. Kolegium właściwie ograniczyło się do sformułowania ogólnych uwag na tle instytucji stwierdzenia nieważności postępowania, bez właściwego przełożenia ich na konkretne okoliczności niniejszej sprawy. Jedynym konkretem jest wskazanie istnienia więcej niż jednej interpretacji przepisów art. 3 pkt 16 i 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tego poglądu Kolegium jednak nie uzasadniło, mimo że budzi on zasadnicze wątpliwości. Wskazane przepisy nie regulują kwestii uznaniowych, w związku z czym niezrozumiałe jest dopuszczenie przez Kolegium możliwości orzekania na ich podstawie w różny sposób. Organ nie wskazał nawet jakich okoliczności ta rozbieżna interpretacja może dotyczyć, ani że w orzecznictwie jest ona spotykana. Przy rozpatrywaniu wniosku o stwierdzenie nieważności organ zobowiązany ustalić w pierwszym rzędzie, czy zachodzą podstawy określone w art. 156 § 1 Kpa. W niniejszej sprawie skarżąca powołała się na przesłankę rażącego naruszenia prawa i wyraźnie ją sprecyzowała. Rzeczą organu było więc stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa dokonać ustalenia, czy kwestionowana decyzja zawiera wadę prawną, a następnie ocenić, czy ewentualna wada nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Tego rodzaju ustaleń, i to szczegółowo przedstawionych, zaskarżona decyzja nie zawiera, w związku z czym z naruszeniem także art. 7 i 77 § 1 Kpa sprawa nie została wyjaśniona. Sąd administracyjny nie może w tym zakresie zastępować organu administracyjnego, ani domniemywać jego intencji. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzeczono jak w sentencji, a wskazówki co do dalszego postępowania organu wynikają wprost z powyższych wywodów. ec