IV SA/Gl 634/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. odmówił stwierdzenia u B.K. choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu RM z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Decyzja została wydana w oparciu o ocenę narażenia zawodowego i orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. z dnia [...] r. nr [...] oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia [...] r. nr [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji B.K. opisała stan swojego zdrowia oraz przebieg leczenia. Podniosła, że przepracowała już 40 lat w urzędach, pisząc na maszynach do pisania od 1 sierpnia 1975 r. do 31 grudnia 1998 r., a od 1 stycznia 1999 r. na klawiaturze komputera przy udziale myszki. Podniosła okoliczności i argumenty sprowadzające się do zakwestionowania stwierdzenia u niej otyłości i cukrzycy podczas badań w IMPiZŚ. Wskazała, że manualna praca na klawiaturze komputera w nieergonomicznych warunkach powoduje zespół urazów wynikających z chronicznego przeciążenia. Podkreśliła, że w fachowej literaturze podaje się, że po sześciu godzinach pisania na klawiaturze komputera poziom obciążenia rąk jest porównywalny z pracą nóg podczas 40-kilometrowego marszu. Decyzją z dnia [...] r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu odwołania B.K., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podniósł, że w/wym. była zatrudniona w latach 1975-1976 w Urzędzie A w P. z siedzibą w L. na stanowisku referent ds. planowania i statystyki, 1976-1990 w Urzędzie A w W. na stanowisku referent, starszy referent, inspektor, starszy inspektor, 1992 do nadal w Starostwie A w L. na stanowisku inspektor rejonowy, inspektor - z czego w latach 1975-1998 wykonując czynności administracyjno-biurowe związane m.in. z pisaniem na maszynie pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Od 1999 roku w/wym. wykonywała prace administracyjno-biurowe z użyciem komputera i myszki komputerowej. Organ wskazał, że skarżąca była badana na podstawie przepisów rozporządzenia R.M. z dnia 30.06.2009 r. dot. chorób zawodowych w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. (orzeczenie lekarskie z dnia [...] r. nr [...]), gdzie lekarze specjaliści orzekli o braku podstaw do rozpoznania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. W wykonanym badaniu neurograficznym z dnia 27.06.2014 r. stwierdzono w prawym nerwie pośrodkowym zwolnienie prędkości przewodzenia czuciowego, przy prawidłowej latencji, w lewym nerwie pośrodkowym - prawidłową prędkość przewodzenia czuciowego, przy wydłużonej latencji końcowej ruchowej. Lekarze specjaliści w oparciu o dane z wywiadu chorobowego, badanie przedmiotowe, konsultację neurologiczną i ortopedyczną, analizę udostępnionej dokumentacji medycznej oraz aktualny wynik badania elektroneurograficznego rozpoznali u skarżącej stan po operacyjnym leczeniu z powodu cieśni zespołu nadgarstka obustronnie. Stwierdzili, że zgodnie z obecną wiedzą medyczną, obsługa komputera nie należy do czynności zwiększających ryzyko wystąpienia przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy, a zatem można przyjąć, że narażenie zawodowe stwarzające ryzyko wystąpienia choroby zawodowej ustało w 1998 roku. Tymczasem pierwsze udokumentowane objawy choroby wystąpiły w 2008 roku, a zgodnie z obowiązującymi przepisami okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 1 rok. Biorąc pod uwagę analizę sposobu wykonywania pracy, fakt ustania narażenia zawodowego 10 lat przed wystąpieniem udokumentowanych objawów choroby, obecność uznanych pozazawodowych czynników ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka, do których należą pooperacyjna niedoczynność tarczycy, dna moczanowa oraz zaburzenia hormonalne okresu około menopauzalnego - specjaliści WOMP nie znaleźli podstaw do przyjęcia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy sposobem wykonywania pracy a rozpoznanym w 2008 roku zespołem cieśni nadgarstka i stwierdzili, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych rozp. RM z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Organ odwoławczy wskazał, że następnie skarżąca była badana w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (hospitalizacja w dniach 02.02.-06.02.2015 r.), gdzie lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim z dnia 20.02.2015 r. również nie znaleźli podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Wskazali, że w wywiadzie w/wym. podaje występujące od 2007-2008 roku dolegliwości bólowe oraz drętwienia ręki prawej, a zwłaszcza palców I-III, również w porze nocnej, a po upływie kilku miesięcy, podobne objawy pojawiające się w ręce lewej. W trakcie obserwacji klinicznej przeanalizowano dostępną dokumentację medyczną, karty oceny narażenia pod kątem obciążenia rąk i stawów nadgarstkowych, przeprowadzono konsultacje specjalistyczne: neurologiczną i ortopedyczną. Zgodnie z aktualnymi wskazaniami, obsługa komputera nie stanowi poważnego czynnika ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. Od 1999 roku skarżąca nie zajmuje się pisaniem na maszynie (czynność zwiększająca ryzyko wystąpienia w/wym. neuropatii z ucisku), a pierwsze dolegliwości ze strony rąk pojawiły się dopiero około 2007-2008 i brak jest dowodów na istnienie objawów sugerujących zespół cieśni nadgarstka w okresie narażenia zawodowego (tj. do końca 1998 roku) lub do roku od jego ustania. Biorąc powyższe pod uwagę oraz uwzględniając wyniki przeprowadzonych badań i konsultacji specjalistycznych, a także istnienie szeregu uznanych, pozazawodowych czynników ryzyka powstania zespołu cieśni nadgarstka takich jak: płeć, pooperacyjna niedoczynność gruczołu tarczycowego, zaburzenia hormonalne okresu około menopauzalnego, otyłość (BMI=31), hipercholesterolemia, zaburzenia metaboliczne w zakresie gospodarki węglowodanowej (cukrzyca typu 2), hiperurykemia, przy współistnieniu zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych odcinka szyjnego kręgosłupa - orzecznicy Instytutu nie znaleźli podstaw do rozpoznania bezspornie lub co najmniej z wysokim prawdopodobieństwem przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Organ odwoławczy wskazał, że zespół cieśni w obrębie nadgarstka występuje w populacji ogólnej z częstością podobną jak w tych grupach zawodowych, gdzie sposób wykonywania pracy może być uznany za czynnik sprawczy. Etiologia tej neuropatii z ucisku jest wieloczynnikowa i nie istnieją obiektywne badania pozwalające na jednoznaczne potwierdzenie etiologii zawodowej. Każde natomiast badanie interpretowane jest i oceniane w aspekcie mniejszego lub większego prawdopodobieństwa związku z warunkami pracy. Dodał, że warunkiem wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka jako skutku narażenia zawodowego jest przeciążenie struktur znajdujących się w kanale nadgarstka w stopniu prowadzącym do wystąpienia stanu zapalnego, co w konsekwencji prowadzi do ucisku na nerw pośrodkowy. Sytuacja taka ma miejsce wówczas, gdy w trakcie całej zmiany roboczej lub przez znaczną jej część wykonywane są szybkie, wysokopowtarzalne ruchy, obejmujące najczęściej ruch maksymalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego w stawie nadgarstkowym (lub nawracania i odwracania dłoni). Szybkość wykonywanych ruchów w stawach w przeliczeniu na jednostkę czasu jest zasadniczym czynnikiem sprawczym wystąpienia zawodowego zespołu cieśni nadgarstka. Organ podkreślił, że nie można więc traktować czynności wykonywanych podczas pracy na stanowiskach biurowo-administracyjnych jako przyczyny sprawczej wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. Ponadto dodał, że zgodnie z aktualną wiedzą medyczną praca z użyciem klawiatury i myszki komputerowej nie jest uznanym czynnikiem ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. W podsumowaniu organ wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia w sposób bezsporny lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem zawodowej etiologii rozpoznawanej neuropatii nerwu pośrodkowego, a tym samym do rozpoznania przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B.K. podniosła, że w żaden sposób nie została przekonana, iż jej 40-letnia praca nie ma wpływu na choroby. Jednocześnie podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca podtrzymała skargę. Dodała, że nadal pracuje w bardzo trudnych warunkach, urągających godności człowieka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze. zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie, stwierdzić należało, że przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, ani też przepisów prawa materialnego, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Ocena zgodności z prawem wymienionej decyzji została przeprowadzona przy uwzględnieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), zwanego dalej również rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych. Ponadto podkreślenia wymagało, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej określa definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest zatem zrealizowanie dwóch warunków: rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do cytowanego wyżej rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz stwierdzenie – przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem - że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły łącznie obydwie przesłanki określone w cytowanym wyżej art. 235¹ K.p. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził bowiem, że brak jest podstaw do przyjęcia w sposób bezsporny lub przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem, zawodowej etiologii rozpoznawanej neuropatii nerwu pośrodkowego, a tym samym do rozpoznania u skarżącej przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wymienionego w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30.06.2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). Według ustaleń organu, skarżąca w latach 1975-1998 - wykonując czynności administracyjno-biurowe związane m.in. z pisaniem na maszynie - pracowała w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Jednakże od 1999 roku wykonywała prace administracyjno-biurowe z użyciem komputera i myszki komputerowej. W związku tymi ustaleniami organ – opierając się w tym zakresie na treści orzeczeń lekarskich wydanych w tej sprawie – stwierdził, że zgodnie z obecną wiedzą medyczną, obsługa komputera nie należy do czynności zwiększających ryzyko wystąpienia przewlekłych chorób obwodowego układu nerwowego wywołanych sposobem wykonywania pracy, a zatem przyjął, że narażenie zawodowe skarżącej, stwarzające ryzyko wystąpienia choroby zawodowej ustało w 1998 roku. Według zaś ustaleń dokonanych w tej sprawie - pierwsze udokumentowane objawy choroby wystąpiły u skarżącej w 2008 roku. Nie ulega przy tym wątpliwości, że – jak wskazano również w zaskarżonej decyzji - zgodnie z obowiązującymi przepisami okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, wynosi 1 rok. Wobec ustalonej w tej sprawie okoliczności ustania narażenia zawodowego skarżącej 10 lat przed wystąpieniem udokumentowanych objawów choroby, prawidłowo organ uznał, że nie ma podstaw do stwierdzenia u niej choroby zawodowej wymienionej w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że ustalenia organu dotyczące daty ustania narażenia zawodowego skarżącej oraz daty wystąpienia u niej udokumentowanych objawów chorobowych, są wynikiem prawidłowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. W konsekwencji kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji uznać należało, że organ odwoławczy – podobnie jak i organ pierwszej instancji - prawidłowo uznał, iż okoliczności sprawy nie uzasadniają wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Na podstawie prawidłowej oceny zebranych w sprawie dowodów, w tym cytowanych w decyzji orzeczeń lekarskich, organ – zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego oraz rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych - przeprowadził ustalenia w rozpoznawanej sprawie i w oparciu o te ustalenia wydał rozstrzygnięcie. Natomiast w kwestii wskazanych w skardze okoliczności dotyczących warunków pracy skarżącej podnieść należało, że - jak trafnie stwierdził organ w zaskarżonej decyzji – wystąpienie narażenia zawodowego w zakresie zespołu cieśni nadgarstka ma miejsce wówczas, gdy w trakcie całej zmiany roboczej lub przez znaczną jej część wykonywane są szybkie, wysokopowtarzalne ruchy, obejmujące najczęściej ruch maksymalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego w stawie nadgarstkowym (lub nawracania i odwracania dłoni). Ponadto szybkość wykonywanych ruchów w stawach w przeliczeniu na jednostkę czasu jest zasadniczym czynnikiem sprawczym wystąpienia zawodowego zespołu cieśni nadgarstka. W związku z tym - jak podkreślił organ - zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, praca z użyciem klawiatury i myszki komputerowej nie jest uznanym czynnikiem ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd - na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi – stwierdził zatem, że przy wydaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy postępowania ani też nie doszło do naruszenia prawa materialnego, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W konsekwencji – na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił.