IV SA/Gl 649/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia J. B. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. i M. B. na łączną kwotę 28.950 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 22 lipca 2013 r. (data wpływu do organu) J. B. zwrócił się do MOPS-u w B. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. i M. B. wraz z ustawowymi odsetkami. Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił J. B. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. i M. B. ustalonych decyzjami nr[...] ,[...] z dnia [...] nr [...] z dnia [...] nr [...] z dnia [...] oraz nr [...] z dnia [...] na łączną kwotę 28.950 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Organ ustalił, że skarżący jest wdowcem w wieku 52 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada wykształcenie zawodowe i ukończony kurs agenta ochrony mienia I stopnia. Na podstawie danych PUP ustalono, że skarżący w okresie od 1978 r. do 2012 r. był zatrudniony jako ślusarz (od 1978 r. do 1992 r.), spawacz elektryczny (od 1992 r. do 1998 r.), pracownik gospodarczy (w 2012 r.), a od sierpnia 2012 r. nie jest zarejestrowany w PUP. Skarżący utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto nie jest uprawniony do pobierania zasiłku stałego oraz renty ZUS, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a funkcjonujące w obrocie prawnym orzeczenia zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wskazują, że pomimo stwierdzonych schorzeń (w tym konieczności stałego leczenia farmakologicznego oraz konsultacji w poradni kardiologicznej i laryngologicznej) jest on zdolny do podjęcia pracy . Mimo kilkukrotnych wezwań skarżący nie przedłożył organowi I instancji dowodów potwierdzających brak możliwości podjęcia pracy ze względu na zły stan zdrowia lub zaświadczenia potwierdzającego fakt zarejestrowania w PUP jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy, a także dokumentów potwierdzających okres zatrudnienia skarżącego. Skarżący utrzymuje się z przyznanych mu świadczeń z pomocy społecznej, a po uwzględnieniu wydatków dochód pozostający w dyspozycji skarżącego wynosi około 208.24 zł miesięcznie. Egzekucja świadczeń alimentacyjnych na rzecz J. i M. B. jest bezskuteczna. Organ zaakcentował w szczególności, że zgodnie z art. 27 ust 1 i 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – dalej "ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów"), dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, a odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Następnie powołując się na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ wywiódł, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W chwili obecnej nie ma dokumentu na podstawie, którego można stwierdzić, iż skarżący jest osoba niepełnosprawną i niezdolną do podjęcia pracy teraz i w przyszłości. Organ stwierdził nadto, że sytuacja dochodowa skarżącego jest trudna i należy zaliczyć go do osób ubogich. Jednakże to skarżący nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań wobec własnych dzieci. Nie podjął również właściwych środków celem poprawy swojej sytuacji materialnej, a wręcz przeciwnie dopuścił aby kwota alimentów została podwyższona prawomocnym wyrokiem. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wyraził niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia Na skutek rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę wydania decyzji w przedmiotowej sprawie stanowił art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powołany przepis nakazuje przeanalizowanie, czy w sprawie zachodzą uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Umorzenie świadczeń, jest wyjątkiem od reguły i nakłada na organ właściwy obowiązek zbadania, czy przedmiotowy wniosek rzeczywiście dotyczy przypadku szczególnie uzasadnionego. Kolegium podkreśliło przy tym, że zasadą jest egzekwowanie należności, natomiast ich umorzenie może nastąpić wyjątkowo tylko w sytuacjach szczególnych. Wskazało także, iż w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym brak stałych dochodów i związana z tym trudna sytuacja materialna, nie jest sytuacją szczególną, a co do zasady, to dłużnik winien pokrywać swoje zobowiązania. Kolegium podkreśliło, że przepis wskazuje na orzekanie przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego, a w przypadku decyzji uznaniowych organ administracyjny zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny. Zdaniem Kolegium, organ I instancji zarówno w postępowaniu dowodowym, jak i w uzasadnieniu decyzji udowodnił, iż w przypadku strony nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, odmawiając umorzenia świadczeń, organ I instancji wykazał, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. Kolegium zaznaczyło również, iż skarżący zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawy może wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie go na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. W ocenie Kolegium zamieszczenie w tym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być od najmniej dającego po wywołujący najdalej idący skutek. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny winien w pierwszej kolejności wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności występować o umorzenie występującej należności. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w której zaskarżył decyzje w całości. W uzasadnieniu skargi wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej jak i drugiej instancji. Zaakcentował, że jako mężczyzna 52 letni, chory będzie miał problemy ze znalezieniem pracy. Nie pracuje i nie jest w stanie uiścić należności. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą podjętych decyzji. W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia J. B. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. i M. B. na łączną kwotę 28.950 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2012 r, poz. 1228 ze zm.) tj. m.in. art. 27 ust. 1, 1a, 2, 3, 7 pkt 2 w związku z art. 30 ust. 2. Z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego przepisu wynika więc uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego rozstrzyga w sprawie. Wobec powyższego do rozważenia pozostaje kwestia, czy organy obu instancji nie przekroczyły granic tego uznania. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i osobistej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co w ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie miało miejsce. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą podjętych decyzji. Organy ustaliły, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest wdowcem w wieku 52 lat, posiada wykształcenie zawodowe i ukończony kurs agenta ochrony mienia I stopnia. Skarżący w okresie od 1978 r. do 2012 r. był zatrudniony jako ślusarz (od 1978 r. do 1992 r.) spawacz elektryczny (od 1992 r. do 1998 r.), pracownik gospodarczy (w 2012 r.), a od sierpnia 2012 r. nie jest zarejestrowany w PUP. Skarżący utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Orzeczenia zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności wskazują, że jest zdolny do podjęcia pracy na otwartym rynku pracy, a naruszona sprawność organizmu nie powoduje w sposób istotny obniżenia zdolności do wykonywania pracy. Biorąc pod uwagę sytuację osobistą, materialną i zdrowotną skarżącego uznać należy, w ocenie Sądu, że w tym konkretnym przypadku nie uzasadnia ona konieczności uwzględnienia przez organy wniosku o umorzenie należnych od niego świadczeń. Ponadto podkreślenia wymaga, że analiza treści przepisu art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zakresie zawartego w nim zwrotu , że organ "może (...) umorzyć" przesądza, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza także, że organ ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Z przepisu tego można wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności. Na gruncie niniejszej sprawy skarżący zaniechał złożenia wniosku co do dwóch pierwszych możliwości przewidzianych w przepisie, składając od razu wniosek najdalej idących skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności. Skoro decyzje w przedmiotowej sprawie podejmowane były w warunkach uznania administracyjnego to organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego. Kwestia działania organów administracji publicznej w ramach "uznania administracyjnego" była wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Np. w wyroku z 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, publ. Lex nr 47243) Sąd ten stwierdził, że "w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. Z kolei w wyroku z 28 kwietnia 2003 r. (sygn. akt II SA 2486/01, publ. Lex nr 149543) NSA zwrócił uwagę, że "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Zaakcentować także należy, że zobowiązania alimentacyjne rodziców względem dzieci, które wynikają z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w szczególnie wyjątkowych sytuacjach. Analiza obu rozstrzygnięć podjętych w ramach kontrolowanego postępowania pozwala stwierdzić, że organy administracji nie dopuściły się naruszeń prawa. Organ pierwszej instancji w motywach swojego rozstrzygnięcia opisał bardzo precyzyjnie stan rodzinny i majątkowy oraz stan zdrowia skarżącego, po czym dokonał stosownej ich analizy i na tej podstawie wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, a skarżący jest zdolny do podjęcia pracy na otwartym rynku pracy bowiem naruszona sprawność organizmu nie powoduje w sposób istotny obniżenia jego zdolności do wykonywania pracy. Zdaniem Sądu, organy zasadnie podniosły, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń musi być traktowane jako coś wyjątkowego i dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia muszą zachodzić szczególne okoliczności. Jak słusznie zaznaczyły, obecne pozostawanie skarżącego bez pracy nie stanowi wyłącznej podstawy do umorzenia jego zaległości, gdyż sytuacja ww. nie stanowi cech trwałości. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, tj. wiek 52 lat, trudna sytuacja dochodowa czy też zły stan zdrowia i brak zatrudnienia nie czynią jego sytuacji wyjątkowej oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Fakt, iż skarżący obecnie nie pracuje nie oznacza, że nie może on pracować w ogóle. Skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności a orzeczenia zespołów ds. orzekania o niepełnosprawności z dnia [...] i z dnia [...] wskazują że jest zdolny do podjęcia pracy na otwartym rynku pracy, a naruszona sprawność organizmu nie powoduje w sposób istotny obniżenia zdolności do wykonywania pracy (karta 158 i 159 akt administracyjnych). Podkreślenia także wymaga, że organy poinformowały skarżącego, że może złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności, bądź rozłożenia na raty powstałej zaległości. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że Kolegium przedstawiło przebieg postępowania, a następnie przybliżyło zasady umarzania należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W następstwie przeprowadzonej analizy organ odwoławczy doszedł do właściwego przekonania, że organ pierwszej instancji podejmując swoją decyzję nie dopuścił się naruszeń przepisów prawa, jak również nie przekroczył granic uznania administracyjnego, w ramach którego podejmował decyzję. Słusznie podkreślono kluczową kwestię, że wniosek o umorzenie należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być uwzględniony tylko w wyjątkowych przypadkach. Zdaniem Sądu, argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest prawidłowa i zasadnie akcentuje wyjątkowość umorzenia oraz to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Argumentacja skarżącego, jak również podnoszone przez niego okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku, gdyż okoliczności tych w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zakwalifikować jako szczególnych. Pomimo zatem, że wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W sprawie niniejszej nie doszło bowiem do naruszenia przez organy art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Należy także podkreślić, że organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich podatników kosztów utrzymania dzieci dłużników. W takiej sytuacji, jaka zaistniała w rozpatrywanej sprawie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawowymi (przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie powinny być interpretowane rozszerzająco). Wobec powyższego, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Przepisy mające zastosowanie w sprawie zostały należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.