IV SA/Gl 650/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędziowie: WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant: st.referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2006 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania K. W. uprawnień kombatanckich. U podstaw materialnoprawnych decyzji organ przywołał art. 22 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu podano, że w myśl art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 -1945. Ubiegająca się o uprawnienia kombatanckie, zdaniem organu, nie przedstawiła dokumentów, które potwierdzałyby działalność w organizacji konspiracyjnej, a oświadczenia świadków zostały uznane za niewiarygodne. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. W. opisała szczegółowo na czym polegała jej działalność w okresie okupacji i zaproponowała "jeśli zajdzie taka potrzeba", jeszcze "innych świadków". Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie. W motywach tej decyzji, organ podał, że K. W. w 1940 r. miała skończone [...] lat i żaden ze świadków nie potwierdza faktu złożenia przez zainteresowaną przysięgi wojskowej, jak również nie stwierdza, iż rzeczywiście była członkiem organizacji. Rozstrzygnięcie to K. W. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 06 lutego 2003 r. uchylił zaskarżona decyzję. W motywach Sąd wskazał, że uzasadnienie tej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., gdyż w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia nie podano jakiejkolwiek przyczyny dla której odmówiono wiarygodności świadkom. Nie wskazano również powodów dla których uznano za nieudowodniony fakt działalności K. W. w ramach organizacji "Orzeł Biały", zwłaszcza, że żaden przepis ustawy o kombatantach nie wprowadza kryterium wieku. Podkreślono, że to, iż świadkowie nie potwierdzili faktu złożenia przez zainteresowaną przysięgi wojskowej jak i nie stwierdzili, iż była ona członkiem organizacji nie jest również wystarczającą przesłanką dla uznania uzasadnienia faktycznego za zgodnego z wymogiem art. 107 § 3 k.p.a., gdyż świadkowie ci w ogóle bowiem nie odnieśli się do tych okoliczności, a ich ogólnikowe oświadczenie mogło być wszak zweryfikowane poprzez zobowiązanie skarżącej do przedłożenia zeznań świadków, na te newralgiczne dla sprawy okoliczności, tym bardziej, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zaproponowała taki dowód. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm. ) ponownie utrzymano w mocy decyzję własną z [...] r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że ustalił następujący stan faktyczny. Na okoliczność służby w organizacji "[...]" strona przedstawiła zeznania świadków: A. J. i L. C. .Świadek A. J. podał m.in.,. że K. W. razem ze swoją matką M. C. miały [...], sporządzały notatki o poczynaniach Niemców i je roznosiły. Z kolei L. C. oświadczyła, że matka K. W., po śmierci swego męża, który był działaczem" Orła Białego" ,sporządzała notatki i wiadomości z [...], które roznosiła jej córka. W skardze do NSA strona podała, że swoją oficjalną świadomą działalność rozpoczęła od [...] 1943 r.. Organ podniósł, że na podst. książki Juliusza Niekrasza "Z dziejów AK na Śląsku" (Katowice 1993) Organizacja Orła Białego (OOB) założona została w Krakowie w końcu września 1939 r. Później zmieniono nazwę organizacji na Związek Orła Białego., a następnie doszło do podporządkowania tej organizacji Służbie Zwycięstwu Polski, która istniała w okresie od 28 września 1939 r. do 30 listopada 1939 r. Związek Orła Białego w wyniku masowych aresztowań przestał działać dnia 20 grudnia 1941 r.., a członkowie organizacji ZOB., którym udało się uchronić przed aresztowaniem rozpłynęli się w Związku Walki Zbrojnej. Podkreślono, iż świadek L. C. przesłuchana w drodze pomocy prawnej w dniu [...] 2003 r. w większości nie pamiętała faktów dotyczących K.W.. W drodze pomocy prawnej przesłuchano również w dniu [...] 2004 r. K.W. , która podała, że została zaprzysiężonym członkiem organizacji Orla Białego w wieku [...] lat (w 1943 r.), a więc w chwili kiedy organizacja ta już nie istniała. Zdaniem organu z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni nie pełniła służby w Organizacji Orła Białego, lecz co najwyżej dorywczo wykonywał na jej rzecz czynności pomocnicze przed [...] 1941 r. Świadkowie zaś nie podają, aby strona posiadała stopień wojskowy oraz konkretny przydział organizacyjny. Co do kwestii wieku skarżącej organ wskazał, że ustawodawca nie wprowadza granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, jednakże konieczne jest wykazanie że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji ,zaś możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku. Podniesiono, że w ZWZ -AK dolna granica wieku (na mocy Instrukcji Komendanta Gł. Na Kraj gen. Kazimierza Sosnkowskiego z 04 grudnia 1939 r.) wynosiła lat 17, choć w późniejszym okresie obniżoną ją do 16 lat. Był to rozkaz podyktowany małą odpornością psychiczną dzieci na metody śledztwa w razie aresztowania przez Niemców, co prowadziłoby do dekonspiracji. Kwestia wieku wg instrukcji gen. K. Sosnkowskiego - jako istotnego elementu służby w organizacji podziemnej - była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 30 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2427/01) Odnosząc to do przedmiotowej sprawy zauważono, że strona urodziła się w [...] r. , a zatem w latach 1939 -1941 r. miała [...]-[...] lat. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona nie miała stopnia wojskowego ani konkretnego przydziału organizacyjnego. Tak więc, zdaniem organu orzekającego, strona nie pełniła służby w OOB jednakże -co wydaje się wielce prawdopodobne -pomagała wykonując sporadycznie określone czynności konspiracyjne jak np. [...]. Na poparcie swoich twierdzeń organ przywołał orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podniósł, że pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich. Między uczestnikiem ruchu oporu a osoba działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica, W ty drugim wypadku chodzi o cenną , ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. W tym stanie rzeczy – zdaniem organu - istnieją podstawy do odmowy przyznania stronie uprawnień kombatanckich ponieważ charakter jej współpracy z OOB nie może być uznany za służbę w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. W. podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca. Domagała się od Sądu przyznania jej uprawnień kombatanckich. Podnosiła, że organ wymaga od niej coraz to nowych dowodów. Nadmieniła, że w jej otoczeniu jest osoba o 1 rok od niej starsza, która od kilu lat posiada uprawnienia kombatanckie za [...]. Domagała się także przesłuchania świadka J. N.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że wedle treści art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz.U. Nr 153 , poz. 1269) Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy te powołane są m.in. do kontroli działalności administracji publicznej, a więc orzekają o zgodności z prawem działań organów administracyjnych w zakresie publicznoprawnym. Wedle treści przepisu art.145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 , poz. 1270), sądy te badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje administracyjne nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wówczas władne są uchylić takie rozstrzygnięcie. Badają także czy poddane ich osądowi decyzje nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością. Przy czym, w myśl art.134 §1 tej ustawy, nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem kontrolują legalność decyzji także z urzędu. Oceniając zasadność skargi w wyżej zakreślonych ramach Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż musiała ona odnieść skutek albowiem podniesione w niej zarzuty, jak też zarzuty brane pod rozwagę z urzędu, okazały się nie do odparcia. Analiza całokształtu okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza dokonanej przez organ oceny wiarygodności dowodów, doprowadziła do konkluzji, iż sprawa jako niewyjaśniona co do istoty, a zwłaszcza co do faktów mających wykazać istnienie tytułu skarżącej do uprawnień kombatanckich, nie dojrzała do merytorycznego rozstrzygnięcia. Uchybienie w tym zakresie przepisom prawa procesowego i pośrednio prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy, przeto uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca domagała się przyznania jej uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w Organizacji Orła Białego w latach 1943 – 1945. W "Nowej encyklopedii powszechnej PWN" (Wydawnictwo Naukowe PWN S.A.) w notce poświęconej Organizacji Orła Białego czytamy "ORGANIZACJA ORŁA BIAŁEGO (OOB), początkowo p.n. Związek Orła Białego, organizacja konspiracyjna, utworzona IX 1939 w Krakowie przez czł. Związku Strzeleckiego i dywersji pozafrontowej; działała gł. w pd. i środk. Polsce; tworzyła grupy dywersji kol., organizowała szlaki kurierskie (na Węgry, Śląsk i obszar okupacji sowieckiej), prowadziła wywiad, propagandę; organ prasowy: "Nakazy Dnia"; przewodn. ZG: mjr K. Kierzkowski, kier. wydziału wojsk. (Komendy Gł.): ppłk K. Pluta-Czachowski, kier. wydziału społ.-polit.: mjr L. Muzyczka; OOB współpracowała z SZP, do IV 1940 wcielona do ZWZ". Z powyższego wynika zatem wprost, że organizacja ta została wcielona do ZWZ – AK w roku 1940 , a co za tym idzie jej członkowie stali się członkami ZWZ – AK. Prowadzi to z kolei do uprawnionej konstatacji, że skoro dana osoba współpracowała wcześniej z członkami Organizacji Orła Białego, to oczywistym jest, że w momencie kiedy ci członkowie OOB stali się częścią ZWZ-AK to współpracowała od tego momentu z tą organizacją. Zdaniem Sądu - w tym stanie rzeczy - nie można zatem nadawać przesadnego znaczenia kwestii, że dana osoba używa (używała) nadal nazwy OOB ,w okresie kiedy ta organizacja była już częścią ZWZ-AK i wyciągać przykładowo wniosku, że skoro ta osoba składała w roku 1943 przysięgę wojskową, to składała ją w chwili nieistnienia danej organizacji (w tym przypadku OOB), co czyni organ w zaskarżonej decyzji. Jeżeli bowiem ustali się, że osoba taka składała przysięgę wobec członków OOB, którzy później stali się członkami ZWZ-AK, to konsekwencją tego musi być przyjęcie, że składała taką przysięgę w ramach ZWZ-AK. Oceniając materiał dowodowy zaoferowany przez skarżącą organ wskazał tu jedynie zeznania świadków A. J. i L. C., zresztą niezbyt dogłębnie dokonując ich oceny. Jak wynika bowiem z zeznań L. C. z dnia [...] 1997 r. zeznając na temat przynależności organizacyjnej używała ona następującego nazewnictwa - cytat: "organizacja Orzeł Biały /A.K./ ", co pośrednio potwierdza wyżej naprowadzona tezę Sądu dotyczącą kwestii nazewnictwa, do której organ przywiązał przesadną wagę. W tym miejscu godzi się podnieść, iż ciężar dowodzenia spełnienia przesłanek w kwestii uzyskania uprawnień kombatanckich spoczywał na stronie. Jednakowoż niepodobna pominąć – wynikającego z art. 7, art. 9, art. 75 § 1 k.p.a. – obowiązku działania organu administracji z urzędu. Winno ono przybrać postać gromadzenia wszelkich dowodów potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy oraz wnikliwej ich oceny. Organ nie sprostał temu obowiązkowi. W tej mierze wskazać należy, że w treści znajdującej się w aktach sprawy kopii skargi do NSA z dnia [...] r. skarżąca podaje imiona , nazwiska i adresy zamieszkania dwóch świadków H. K. (zam. B. [...] ul. [...]) i J. N. (aktualny adres ul. [...] [...]-[...] K.) , którzy - jak się wydaje, analizując treść tego pisma - mogą potwierdzić okoliczności stanowiące wg skarżącej tytuł do przyznania jej uprawnień kombatanckich. Organ zaś nie zadał sobie trudu przesłuchania tych świadków. Należy także wskazać, iż w treści zaskarżonej decyzji organ w bardzo ograniczonym zakresie odniósł się do zeznań skarżącej z dnia [...] 2004 r., w zasadzie tylko w kwestii złożenia przysięgi. Nie ocenił jednakże całościowo ich treści. W sytuacji kiedy organ powziął wątpliwości, co do istnienia okoliczności podawanych przez stronę skarżącą , nie do przyjęcia jest niewykorzystanie zaoferowanego materiału dowodowego w postaci zeznań świadków H. K. i J. N.. Nadto analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że w toku całego postępowania organ nie pouczył też skarżącej o możliwości wskazania innych jeszcze dowodów (art. 9 k.p.a.), jak też nie zaznajomił jej przed wydaniem zaskarżonej decyzji z materiałem sprawy (art. 10 k.p.a.). Zdaniem Sądu w tym stanie rzeczy celowym byłoby przesłuchanie w/wym. świadków celem wyjaśnienia przedmiotowej kwestii działalności skarżącej w trakcie wojny w latach 1943 – 1945. Nie sposób też wykluczyć, iż w wyniku przeprowadzenia tych czynności mogą ujawnić się inne dowody potwierdzające wersję wydarzeń prezentowaną przez stronę skarżącą. W konsekwencji tych braków materiał sprawy okazał się niekompletny, a dokonana przez organ ocena wiarygodności dowodów narusza zasady wyrażone w art. 80 k.p.a.. Zatem przedmiotowa sprawa jako nie dojrzała do rozstrzygnięcia nie mogła zostać zakończona ostateczną decyzją administracyjną. Dlatego też rozstrzygnięcie to nie mogło się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą organu będzie pouczenie skarżącego o możliwości zgłoszenia dodatkowych dowodów, a następnie uzupełnienie materiału sprawy o dalsze środki dowodowe (wyżej wskazane), które pozwolą na jej pełne wyjaśnienie w naprowadzonych kierunkach. W dalszej kolejności konieczne będzie dokonanie wnikliwej oceny wiarygodności dowodów pod kątem istnienia tytułu do uprawnień kombatanckich i analiza merytoryczna poczynionych ustaleń w zakresie właściwego przepisu prawa materialnego. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, którą organ uzasadni w myśl art.107 §3 k.p.a.. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Sąd nie dopatrzył się podstaw do zastosowania art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie podlegało wykonaniu.