IV SA/Gl 685/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy S.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze zawarła również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Na mocy zarządzenia z dnia 10 sierpnia 2012 r. skarżąca została poinformowana, że jej sprawa objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany jedynie w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Na wezwanie Sądu skarżąca złożyła w dniu 30 sierpnia 2012 r. urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym oświadczyła, że jest osobą samotnie wychowującą syna, bez pomocy ze strony ojca dziecka. Zaznaczyła, że jej obecna sytuacja materialna nie pozwala na zaoszczędzenie niezbędnych środków w celu opłacenia profesjonalnego pełnomocnika do prowadzenia sprawy. Zadeklarowała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem, nie posiada mieszkania, żadnych zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Miesięczny dochód przypadający na rodzinę skarżącej zadeklarowany został w kwocie 1.850 zł, na którą składa się pobierane przez nią wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł oraz premia uznaniowa, a dodatkowo kwota 350 zł tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wezwaniem z dnia 4 września 2012 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach zobowiązał skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącą oraz nadesłanie wyciągów obrazujących operacje na wszystkich należących do skarżącej rachunkach bankowych w okresie ostatnich dwóch miesięcy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca nadesłała zestawienie kosztów miesięcznego utrzymania wraz z kopiami rachunków, zaświadczenie o zarobkach oraz wyciągi z rachunku bankowego. Wezwaniem z dnia 18 września 2012 r. Referendarz sądowy ponownie wezwał skarżąca do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczenia o stanie majątkowym oraz dochodach członka rodziny skarżącej – K.K. oraz innych ewentualnych członków rodziny skarżącej, którzy aktualnie z nią zamieszkują. Jak bowiem wynikało z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wszelkie rachunki związane z lokalem mieszkalnym w którym zaspokaja ona potrzeby mieszkaniowe wystawione zostały na nazwisko K. K. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca poinformowała, że obecnie zamieszkuje z rodzicami K. i D. K. w jednym mieszkaniu, lecz nie pozostaje z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym. Zaznaczyła, że rodzice udostępnili jej pokój dlatego ponosi połowę kosztów związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego. Postanowieniem z dnia 4 października 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata bowiem skarżąca nie przedstawiła w sposób wiarygodny, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Pismem z dnia 18 października 2012 r. S.K. złożyła sprzeciw od wyżej opisanego postanowienia wskazując, że nie zdawała sobie sprawy, że okoliczność, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami należy uprawdopodabniać. Zaznaczyła, że z rodzicami zamieszkuje, lecz ponosi z własnych środków cześć kosztów związanych z eksploatacją mieszkania. Wskazała dodatkowo, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami ma bowiem osobne szafki w kuchni oraz wydzieloną półkę w lodówce. Posiłki również przygotowują osobno, tym bardziej, że rodzice muszą przestrzegać zaleconej przez lekarza diety. Podała również, że jakiś czas temu wynajmowała mieszkanie bowiem chciała usamodzielnić się całkowicie, lecz koszty wynajmu jak również opłaty za media były zbyt wysokie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu skarżącej od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 4 października 2012 r., wobec tego postanowienie to utraciło moc, a sprawa została przejęta do rozpoznania przez Sąd. Zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Odnosząc się do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowo zaznaczyć należy, że stosownie do regulacji art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie natomiast S.K. nie wykazała w sposób wiarygodny okoliczności przemawiających za przyznaniem jej prawa pomocy. Zaakcentować należy, że skarżąca, pomimo dwukrotnego wezwania, nie uprawdopodobniła, że w istocie prowadzi odrębne od rodziców gospodarstwo domowe. Zebrana natomiast w rozpoznawanej sprawie dokumentacja wskazuje na istotne wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji rodziny. Wskazać bowiem należy, że jak wynika z przedłożonych rachunków, wszelkie opłaty związane z eksploatacją lokalu mieszkalnego w którym skarżącą zamieszkuje wraz z synem oraz swoimi rodzicami zlecane, czy też wpłacane są przez ojca skarżącej. Przy czym sama skarżąca w toku postępowania nie wykazała, że rzeczywiście współuczestniczy w ponoszeniu kosztów utrzymania tego lokalu mieszkalnego, nie przedłożyła nawet oświadczenia jej rodziców w tym zakresie, ani żadnych innych dowodów wskazujących, że opłaty te ponosi. Dodatkowo wskazać należy, że obroty uwidocznione na wyciągach z rachunku bankowego są o wiele większe niż wynika z oświadczeń skarżącej dotyczących zarówno jej przychodów, jak i wydatków i to niezależnie od otrzymanego w czerwcu 2012 r. zwrotu z Urzędu Skarbowego podatku za 2011 r. w kwocie 1.061 zł. Jak bowiem wynika z przedłożonych wyciągów saldo jeszcze przed otrzymaniem tego zwrotu wynosiło 2.359,13 zł, przy czym, jak wynika z zaświadczenia o zarobkach w miesiącach poprzedzających, to znaczy w maju jak i czerwcu 2012 r. dochód skarżącej to odpowiednio kwoty 129,43 zł oraz 420,18 zł saldo więc środków zgromadzonych na omawianym rachunku znacznie przekraczało wykazane dochody. Budzi również zastrzeżenia, co do prawdziwości twierdzeń skarżącej dostrzeżona dysproporcja istniejącą pomiędzy deklarowaną przez skarżącą kwotą wydatków ją obciążających (1.363 zł), a uzyskiwanym dochodem, który wyniósł w maju 2012 r. – 129,43 zł, czerwcu – 420,18 zł, lipcu 2012 r. – 1.250 zł, sierpniu 1.260 zł powiększonym nawet o świadczenia alimentacyjne w kwocie 350 zł. Przy czym skarżąca w żaden sposób nie wyjaśniła źródeł finansowania owej nadwyżki. Wszystkie wyżej omówione rozbieżności pozwalają na przyjęcie, że w istocie skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, z którymi mieszka, lub też posiada dodatkowe źródło utrzymania, którego jednak nie ujawniła, pomimo, że w toku postępowania była dwukrotnie wzywana do uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo jednak tych wezwań nie udokumentowała rzeczywistej sytuacji materialnej w jakiej się znajduje. Tymczasem, jak już wyżej zaznaczono, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane. To w interesie skarżącej leżało wyjaśnienie wszystkich wątpliwości związanych z jej sytuacją rodzinną i majątkową. Jak podkreśla się w orzecznictwie, jeśli skarżąca nie przedstawiła dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, to w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). Ponadto, brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i swojej rodziny, a wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.